فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

على بن حسین مسعودى هُذَلى (ره)

اشاره:

متکلم، مورخ و جغرافى ‏دان بزرگ اسلامى ابوالحسن على بن ‏حسین مسعودى درنیمه دوم قرن سوم هجرى حدود سال (۲۶۰ه.ق.) در شهر بابل عراق به دنیا آمد و دورانِ کودکى خود را در آن جا سپرى کرد.

تحصیلات

وى براى یادگیرى علوم دینى در سال ‏هاى نوجوانى راهى بغداد شده است. علت هجرت او نیز این بوده که بغداد در آن زمان مرکز علم و فرهنگ به شمار مى ‏رفت و عالمان و فقیهان بزرگى در آن شهر سکونت داشتند و مسعودى براى دستیابى به علم و کمال با اشتیاق کامل به آن سامان شتافته است. هوش سرشار، روحیه جستجوگرى فراوان، انگیزه قوى براى یادگیرى و پشتکار از پشتوانه ‏هاى تحصیلى اوست. وى دست‏کم دو دهه از عمر خود را در شهر بغداد در پى یادگیرى علوم مختلف اسلامى سپرى کرد و با جدّیت هر چه تمام‏ تر به پژوهش و تعمق در رشته‏ هاى مختلف؛ مثل ادبیات عرب، کلام، حدیث، فقه، اصول، فلسفه و تاریخ پرداخت. وى بعد از سال‏ ها تحصیل و تحقیق به درجات عالى علمى نایل آمد. او در شناخت اخبار و روایات داراى مهارتى بسزا شد و در فقه و اصول نیز به درجه اجتهاد نایل آمد. وى در کلام و فلسفه به ویژه تاریخ، به اطلاعات بسیار دست یافت به طورى که اعجاب عالمان و اندیشمندان عصر خود و آینده را برانگیخت. مقام بلند علمى و جامعیت او در علوم مختلف اسلامى و سایر رشته‏ هاى علمى رایج بشرى بر دانشمندان علم رجال و تراجم پوشیده نیست. وى در نظر دانشمندان داراى جایگاه ویژه‏اى است؛ از این رو آن‏ها با اوصاف و عبارت ‏هایى چون دانشمند کامل، پژوهشگر ماهر، فیلسوف، متکلم، فقیه، اصولى، محدث، رجالى، منجم، مورخ، جغرافى‏ دان و… از مقام علمى او تجلیل کرده ‏اند.

اساتید

۱.عبداللَّه بن جعفر حمیرى.

۲. شیخابوجعفر محمد بن یعقوب کلینى نویسنده اصول کافى.

۳. حسن بن محمد بن جمهور قمى.

۴. محمد بن جعفر اسدى رازى

۵. محمد بن عمرو کاتب.

۶. عباس بن محمد بن حسین.

۷. حمزه بن نصر.

۸. محمد بن جریر طبرى، مورخ و مفسر.

۹. حسن بن موسى نوبختى.

۱۰. ابراهیم بن محمد نفطویه.

۱۱. ابوبکر محمد بن خلف وکیع.

۱۲. محمد بن یحیى صولى جلیس.

۱۳. ابوالحسن دمشقى.

۱۴. ابوخلیفه جمحى.

۱۵. عبداللَّه بن احمد معروف به ابن زبرقاضى.

۱۶. ابن درید، نحوى و شاعر.

۱۷. ابوبکر انبارى، محدث.

۱۸.ابواسحاق زجاج، لغوى.

۱۹. سنان بن ثابت بن قره، فیلسوف و متکلم.

۲۰. محمد بن عبدالوهاب معروف به ابوعلى جبایى

۲۱. عبداللَّه بن محمد معروف به ابوالعباس ناشى، متکلم معتزلى.

۲۲. ابوالحسن بن ابى‏بشیر اشعرى  مؤسس مکتب اشعرى.

۲۳. محمد بن زکریاى رازى.

۲۴. ابوالقاسم بلخى، متکلم معتزلى.

۲۵. ابواسحاق جوهرى.

۲۶. ابوالحسن مهرانى مصرى.

۲۷. جعفر بن محمد بن الازهر.

۲۸. طاهر بن یحیى.

۲۹. ابومحمد عبداللَّه بن محمد خالدى.

۳۰. علان کلابى.

شاگردان

۱ـ شیخ محمّد بن عمر کشی .

۲ـ پسرش ، شیخ جعفر عیّاشی .

تالیفات

۱. اخبار الزمان و من اباده الحدثان من الامم الماضیه و الاجیال الخالیه و الممالک الداثره.

۲. الکتاب الاوسط.

۳. مروج الذهب و معادن الجواهر فى تحف الاشراف من الملوک و اهل الدیارات.

۴. ذخائرالعلوم و ما کان فى سالف الدهور.

۵. الاستذکار لما جرى فى سالف الاعصار که موضوع آن تاریخ گذشتگان است.

۶. فنون المعارف و ما جرى فى الدهور السوالف.

۷. التنبیه و الاشراف.

۸. المقالات فى اصول الدیانات.

۹. القضایا و التجارب.

۱۰. سرالحیاه.

۱۱. رساله البیان فى اسماء الائمه القطیعه من الشیعه.

۱۲. الزلف فى احوال النفس و قواها.

۱۳. المبادى و التراکیب.

۱۴. الانتصار

۱۵. نظم الجواهر فى تدبیر الممالک و العساکر.

۱۶. طب النفوس.

۱۷. نظم الادله فى اصول المله

۱۸. الصفوه فى الامامه.

۱۹. الاستبصار فى الامامه.

۲۰. الدعوات الشنیعه .

۲۱. حدائق الاذهان فى اخبار اهل بیت النبى(ع).

۲۲. الواجب فى الفروض اللوازم.

۲۳. وصل المجالس بجوامع الاخبار و مخلّط الآثار

۲۴. مقاتل الفرسان العجم.

۲۵. تقلب الدول و تغیر الآراء و الملل.

۲۶. المسائل و العلل فى المذاهب و الملل.

۲۷. خزائن الدین و سر العالمین.

۲۸. نظم الاعلام فى اصول الاحکام.

۲۹. الابانه عن اصول الدیانه .

۳۰. النهى و الکمال.

۳۱. الرؤس السبعیه.

۳۲. الاسترجاء فى الکلام.

۳۳. مظاهر الاخبار و طوائف الآثار فى اخبار آل النبى(ع).

۳۴. الزاهى فى رد الخوارج.

۳۵. راحت الارواح.

۳۶. التواریخ فى اخبارالامم من العرب و العجم.

۳۷. الاخبار المسعودیه.

۳۸. الرسائل.

۳۹. احوال الامامه.

۴۰. الهدایه الى تحقیق الولایه.

۴۱. اثبات الوصیه لعلى بن ابى‏ طالب(ع).

وفات

سرانجام این فیلسوف، فقیه و مورخ بزرگ اسلامى پس از سال‏ ها تحمل رنج و مشقت در راه تحصیل، تحقیق و کشف حقایق دینى و علمى، در تاریخ (۳۴۶ ه’.ق.) در شهر فُسطاط (قاهره قدیم) مصر به آسمان پر کشید و به ملکوت اعلى پیوست. پیکرش در قبرستان معروف آن شهر به خاک سپرده شد.