توضیحاتی درباره اصول فقه

مقدمه اصول فقه، یکی از مهمترین علوم اسلامی می‌باشد که جایگاه آن بر پژوهشگران به طور عموم و بر دانشجویان فقه و حقوق به طور خصوص؛ روشن است. در تبیین اهمیت اصول فقه، این بس، که امروزه دست‌یابی به احکام شریعت، بدون آن ناممکن است و این علم علاوه بر اینکه نسبت به علم فقه (دست‌یابی به احکام الهی) در حکم ا…

قواعد فقهیه و تفاوت آنها با مسائل اصولیه

  بحث ما در باره تفاوت مسئله اصولیه با قاعده فقهیه است، مرحوم شیخ انصاری و دیگران بین مسئله اصولی و قاعده فقهی تفاوت ها و فرق های را بیان نموده‌اند. ۱: گاهی می‌ گویند مسئله اصولی مال مجتهد [۱] است، بر خلاف قاعده فقهیه که اعم است، یعنی هم مال مجتهد است و هم مال غیر مجتهد. ولی این فرق صحیح نیست، زی…

تحول و تطور علم اصول

چکیده: بحث در این مقاله پیرامون تحول و تطور علم اصول فقه می باشد. دوره ی اول تحول و تطور (دوره ی تاسیس)در مقاله ای مستقل به طبع رسیده است و در این مقاله وارد دوره ی دوم تحول وتطورعلم اصول فقه(دوره ی تکامل)خواهیم شد.در ضرورت پرداختن به موضوع مقاله همین بس است که کسانی که نوآموز در علم اصول هستند باید علم…

ادوار تاریخی اصول فقه

مباحث پیرامون پیدایش و سیر تحوّل علم اصول تاریخ، به معنای تبیین چگونگی پیدایش یک چیز و بررسی سیر تغییر و تحول آن در بستر زمان می‌باشد، بنا بر این، تاریخ اصول فقه، بررسی چگونگی پیدایش و سیر تحول و تطور علم اصول در طول زمان است. برای علم اصول، در طول تاریخ، دوره هایی متصور است که برخی از آنها به اهل سنت …

سیر تحول فقه اجتهادی

با توجه به ضرورت پاسخ گویی فقه به مسائل فراوان پیش روی عصر جدید و حکومت اسلامی ، تحول و بالندگی فقه اجتناب ناپذیر می‌نماید. بازشناسی روش موجود فقاهت و نمایاندن نقاط قوت و ضعف آن، نیازمند سیری اجمالی در تاریخ تحول فقه شیعه و بررسی عوامل مؤثر در آن دارد. در این مقاله به این مهم پرداخته شده است. تحول علمی…

پیشگامان حوزه علمیه شیعه در مواجهه با فلسفه غرب

این نوشتار در پی نشان دادن نحوه مواجهه عالمان شیعی معاصر با فلسفه غرب است. منظور از عالمان شیعی عالمانی هستند که از حوزه های علمیه ی شیعه برخاسته اند. غرض، نشان دادن نقش حوزه های علمیه در برخورد با فلسفه غرب است. بنابراین از دانشمندان و نویسندگان دانشگاهی و به طور کلی غیر حوزوی در این مقاله جز به طور گ…

وفات ناصر کبیر علوی در طبرستان۲۳ شعبان

 سال ۳۰۴ هجری سید ابومحمد حسن بن علی بن حسن بن علی بن عمراشرف بن امام زین العابدین علیه‌السلام، چهارمین سید علوی است که در طبرستان به زمامداری نایل آمد. پیش از وی، حسن بن زید بن محمد بن اسماعیل بن حسن بن زید بن امام حسن‌مجتبی علیه‌السلام، معروف به داعی کبیر و مؤسس سلسله علویان در طبرستان، از سال ۲۵۰ …

تاریخ نگارى شیعه در سده هاى نخستین هجرى

شیعیان بخشى از جامعه اسلامى اند و همراه دیگر مسلمانان همواره در همه صحنه هاى سیاسى، اجتماعى و علمى حضور محسوس و پر اثرى داشتند و براساس منابع کتاب شناسى و آثار مکتوب، در ترقى و توسعه علوم گوناگون سهم به سزایى داشته اند. دانش تاریخ و تاریخ نگارى نیز بخشى از این علوم است که از بحث هاى چالش برانگیز و …

تاریخ نگارى در سده هاى نخستین هجرى

مقدمه تاریخ نگارى از موضوع هایى است که در قرون متأخر، بیشتر در غرب و در درجه اى پایین تر میان مسلمانان، بسیار به آن توجه شده است. لازمه ورود به تاریخ نگارى اسلامى، بررسى تاریخ نگارى مورخان و کندوکاو در گرایش ها، محیط فکرى و فضاى ذهنى یا به تعبیر دیگر، افکار و اندیشه هاى آنان است. به طور طبیعى گرایش هاى…

نقش شیعه در مباحث نظرى و روش شناختى تاریخ و تاریخ نگارى در عهد شکوفایى تمدن اسلامى

چکیده تاریخ و تاریخ نگارى میان مسلمانان پیشینه درازى دارد؛ یعنى از زمانى که اسلام ظهور کرد و در زندگى مردم سریان یافت، مسلمانان به دلایلى بیشتر دینى، به این رویکرد توجه کردند. مسلمانان در زمانى نه چندان طولانى، گونه هاى مختلفى از تاریخ را چون: مغازى، سیره، اخبار، انساب و ... به وجود آوردند، هر چند مطالعا…

نقش دانشمندان شیعه در دانش فلسفه نظرى تاریخ

چکیده دانش فلسفه نظرى تاریخ یکى از دانش هاى زیرمجموعه فلسفه هاى مضاف است که از قدمت زیادى برخوردار است، دانشمندان شیعه از دیرباز به صورت پراکنده درباره مسائل این علم اظهار نظر مى نمودند؛ لکن در دوران معاصر برخى از علماى شیعه (مانند: علامه محمدحسین طباطبائى، شهید محمدباقر صدر، شهید مرتضى مطهرى، آیت ا…

جریان تاریخ‏نگاران امامىِ بصره (از آغاز تا اوایل سده چهارم هجرى)

چکیده مکتب تاریخ نگارى بصره در تاریخ اسلام هماره مهم و نقش آفرین بوده است، در این پژوهه به بررسى فعالیت هاى تاریخ نگارى اصحاب امامیه در بصره پرداخته شده است که آگاهى از نقش آفرینى مورخان امامىِ در مکتب تاریخ نگارى بصره، ما را در تحلیل تاریخ امامیه یارى رسان خواهد بود. در پژوهش پیش رو این پرسش اساس…

تأثیر انقلاب اسلامى بر تاریخ پژوهى و تمدن پژوهى

چکیده پدیده انقلاب ها، بنیادى و دگرگون ساز هستند، به ویژه اگر این انقلاب ها دینى باشند. دین اسلام با سبک زندگى در همه ابعاد ارتباط دارد و آمیختگى یک انقلاب با اسلام مى تواند دگرگونى گسترده اى در پى داشته باشد. انقلاب اسلامى نیز بر همین اساس پیامدهاى بزرگ، پیچیده، افقى، عمودى و چندلایه داشته و بررسى …

ویژگى هاى تاریخ نگارى شیخ مفید

چکیده شیخ مفید برخلاف برخى تاریخ نگاران گذشته و حال، براى نقل و بررسى گزارش هاى تاریخى تنها به گزارش هاى پیشینیان اکتفا نکرده است. وى در کنار گزارش هاى تاریخى، از عناصر دیگرى استفاده کرده و توانسته است متون تاریخى متقن و قابل استنادى را فراهم آورد که پیش از او کمتر وجود داشت. در نوشته حاضر به این پرسش …

نقش کتاب تاریخ قم و مؤلف آن در گسترش تاریخ نگارى محلى

چکیده پژوهش درخصوص تألیفات مورخان شیعه و فعالیت هاى علمى شان بسیار اهمیت دارد؛ زیرا از طریق آن، مى توان به نقش بسزاى شیعیان در پیدایش و گسترش شاخه اى از علوم اسلامى، یعنى دانش تاریخ پى برد. تاریخ قم اثر مورخ شیعىِ سده ۴ ق، حسن بن محمدبن حسن قمى از جمله این تواریخ است. نگارنده با تأکید بر شهر قم و …

نقش شیعیان در مطالعات نظرى تمدن

چکیده در وضعیت خلأ نظرى در اندیشه هاى فرهنگى و تمدنى مسلمین، ظرفیت هاى فلسفى در گفتمان شیعى و ظهور جنبش هاى اجتماعى شیعیان در نقطه هاى مختلف تاریخى، این گفتمان و متفکران موجود در آن را در اندیشه تمدنى مهم و مغتنم مى نماید. در این مقاله، با توجه به دوره هاى تاریخى تمدن اسلامى، برخى از اندیشمندان مهم تمدنى …