خانواده شیعی » خانواده » آسیبها و طلاق »

نگاهی به خشونت‌های خانوادگی در ایران

جامعه ایرانی با فرهنگ مملو از مهر و محبت به خانواده، جایگاه ویژه‌ای را برای این کانون اجتماعی در نظر گرفته است، اما مدتی است که تعداد قتل‌‌های خانوادگی و خشونت‌‌های موجود در خانواده، چنان افزایش یافته که کمتر روزی است که صفحه حوادث روزنامه‌‌ها به خشونت‌‌های خانگی نپردازد.
قتل‌‌های خانوادگی، شدیدترین نوع خشونت‌‌های خانگی است که در آن افراد، به دلایل اختلاف‌‌های مالی اندک یا مسائل عمومی، شک‌‌ها و سوءظن‌ها، تقسیم اموال به ارث رسیده، ارتباط‌‌های نامشروع، خیانت در زندگی زناشویی، اعتیاد و…، به مجروح کردن یا کشتن اعضای خانواده خود اقدام می‌کنند.
عامل یا عاملان این دسته از قتل‌‌ها، معمولا با همکاری دیگر اعضای خانواده، شناسایی می‌شوند و طبق قوانین موجود مورد محاکمه قرار می‌گیرند. طبق قانون این گروه از خشونت‌گران در صورت درخواست اولیای دم، قصاص و در صورت گذشت اولیای دم، به حداکثر ۱۵ سال حبس محکوم می‌شوند؛ تنها ماده قانونی که در آن قاتل می‌تواند پس از ارتکاب جرم از مجازات رهایی یابد، ماده ۲۲۰ قانون مجازات اسلامی است که در آن پیش‌بینی شده در صورتی که پدری فرزند خود را به هر دلیل به قتل رسانده باشد، قصاص نمی‌شود و طبق نظر قاضی، به حبس محکوم خواهد شد.
یک بازپرس دادسرای امور جناحی تهران می‌گوید؛ این قتل‌‌ها، بیشتر همسرکشی است و وقوع سایر قتل‌‌ها چون برادر یا خواهرکشی، پدر یا مادرکشی در مقایسه با همسرکشی در رده پایین‌تری قرار دارند. حسینی، طولانی شدن اختلافات خانوادگی که سرچشمه آن اختلافات مالی و عدم تفاهم است را از جمله علل اصلی وقوع قتل می‌داند و می‌افزاید؛ سوءظن‌‌ها و شک‌‌هایی که گاهی بین زوجین وجود دارد و بعضا بر قرائن و شواهد بدون پایه و اساس حقوقی استوار است، هم گاهی منجر به وقوع قتل‌‌های خانوادگی می‌شود.

● قتل فرزندان

علی نجفی توانا، یک حقوقدان درباره قتل‌‌های خانوادگی نیز اظهار می‌کند؛ این قتل‌‌ها ناشی از روابط خانوادگی اعم از سببی یا نسبی است.
معمولا این قتل‌‌ها به دلیل اختلافات دیرینه و مزمنی اتفاق می‌افتد که بین اعضای خانواده وجود دارد و به دلیل عدم امکان وصول یک راه حل دوستانه و منطقی منجر به اختلاف شده و در نهایت بعد از گذراندن مراحل چندگانه خشونت تبدیل به قتل می‌شود.
این حقوقدان با اشاره به مطالعات انجام شده در این زمینه می‌گوید: وقوع قتل توسط زن یا مردی که جنس مخالف خود را می‌کشد، نسبت به سایر انواع قتل‌‌های خانوادگی در کشورهایی چون کانادا، فرانسه و آمریکا بیشتر به چشم می‌خورد و این زوج‌‌های قاتل، در واقع افرادی هستند که با هم رابطه زوجیت ندارند و آزاد زندگی می‌کنند و چون به دلایل مختلف نسبت به یکدیگر بدبین و بدگمان می‌شوند نوعی حسادت و انتقام بین آنها به وجود می‌آید که به قتل می‌انجامد.
وی در ادامه به قتل فرزندان توسط والدین اشاره می‌کند و می‌گوید؛ این گونه قتل‌‌ها غالبا در اثر اعتیاد والدین به ویژه پدر و یا به علت فقر و نداری اتفاق می‌افتد که در آن کودکان قربانیان بی‌گناه پدر و مادری هستند که قصد داشته‌اند به گونه‌ای صورت مسئله را پاک کرده و از حل آن فرار کنند.

● فقر و اختلافات مالی

قاضی دادگاه کیفری استان تهران، سوء ظن و شک، موارد ناموسی، اختلافات خانوادگی و مالی را از عوامل وقوع قتل‌‌های خانوادگی می‌داند و معتقد است؛ مسائل مالی از جمله مهمترین عللی است که با حل و فصل نشدن بین افراد خانواده منجر به بروز درگیری، شدت یافتن آن و نهایتا وقوع قتل می‌شود.
نوالله عزیزمحمدی با اشاره به فراوانی آمار همسرکشی در قتل‌‌های خانوادگی می‌گوید؛ پرونده‌‌های بسیاری در دادگاه کیفری استان مورد بررسی قرار می‌گیرد و می‌توان گفت که بخش کوچکی از قتل‌‌های خانوادگی، برادر یا خواهرکشی، پدر یا مادرکشی و امثال آن است و غالب قتل‌‌ها بین زن و شوهرها اتفاق می‌افتد. با نگاهی اجمالی به مسئله خشونت و قتل‌‌های خانوادگی می‌توان دریافت که مسائل بسیاری در وقوع چنین جرائمی دخیل است که از مهمترین آنها فقر مادی و فرهنگی است که در غالب بزهکاران پس از ارتکاب جرم مشاهده می‌شود.
عزیزمحمدی به فقر، به عنوان یکی از عوامل اصلی بروز جرم به ویژه قتل اشاره می‌کند و بر این باور است که فقر همیشه و همه جا در ابعاد مختلف وجود دارد و در مورد بروز و ظهور قتل‌‌های خانوادگی هم یکی از عوامل اصلی است.
قاضی قتل دادسرای جنایی درخصوص شرایط اجتماعی مجرمان می‌گوید؛ فقر و مشکلات معیشتی در بین اقشاری که از لحاظ اجتماعی، مادی، فرهنگی و اقتصادی از سطوح پایینی برخوردارند، نسبت به سایر افراد در جامعه بیشتر موجب بروز بزه و ارتکاب قتل می‌شود. نجفی توانا، حقوقدان درباره با شرایط خانوادگی قاتل و مقتول می‌افزاید؛ معمولا افرادی قربانی این نوع قتل‌‌ها هستند که از لحاظ اقتصادی به فرودستان یا افراد فقیر و محروم جامعه تعلق دارند یا از لحاظ فرهنگی فاقد آموزش‌‌های لازم برای خنثی کردن بحران خشونت هستند و متاسفانه به جای مدیریت بحران خشونت، خود به نوعی اقدام می‌کنند و باعث تشدید خشونت می‌شوند.
حسینی، در رابطه با قوانین مجازات‌کننده مرتکبان خشونت‌‌های خانوادگی اظهار می‌کند؛ این قوانین، کامل، مستدل و کافی است اما مشکل اساسی این جاست که مردم گاهی برداشت‌‌های نامناسبی از این قوانین دارند و گاهی برخی مردها گمان می‌کنند در صورتی که همسرشان مرتکب ارتباط نامشروع شده، کشتن او جایز است و در جامعه جرم به حساب نمی‌آید؛ در حالی اجرای این مسئله در فقه مستلزم شرایط خاصی است. عزیز محمدی با ذکر این که خلاء قانونی برای مرتکبان قتل‌‌های خانوادگی وجود ندارد، تصریح می‌کند؛ در برخی موارد، مواد قانونی طبق شرع بیان شده که مطابق قوانین شرع، غیرقابل تغییر است.

● خفه کردن شیوه مرسوم خانواده‌‌ها

عزیز محمدی در ادامه می‌گوید؛ زمانی که مردی همسرش را به دلیلی به قتل می‌رساند، در صورتی که اولیای دم تقاضای قصاص او را داشته باشند باید تفاضل دیه پرداخت شود یا پدری فرزند خود را به قتل برساند یا کسی به عقیده هدورالدم کسی را بکشد قصاص ندارد. وی در رابطه با روش‌‌های ارتکاب قتل‌‌های خانوادگی اظهار می‌کند؛ قتل‌‌های خانوادگی بین زوجین بیشتر به طریق خفه کردن و بین سایر افراد خانواده غالبا با چاقو صورت می‌گیرد.
نجفی توانا حقوقدان، درباره مجازات قاتلان خانوادگی می‌افزاید؛ در خصوص مجازات مرتکبان قتل‌‌های خانوادگی، قانونگذار بین این عده و سایر قاتلان تبعیض قرار نداده است مگر در مورد قتل فرزند توسط پدر که در این صورت طبق ماده ۲۲۰ قانون مجازات اسلامی پدر از مجازات قصاص معاف است ولی مجازات تعزیری را خواهد داشت و در خصوص سایر اقوام و خویشان با افراد بیگانه، تفاوتی برای مجازات فردی که مرتکب قتل شده است، وجود ندارد.
وی به تشدید مجازات در یک مورد اشاره می‌کند و می‌گوید؛ افرادی که مورث خود را به قتل می‌رسانند نه تنها مجازات می‌شوند، بلکه از او، ارثی هم نمی‌برند و این قانون راه را بر فردی که به طمع ارث بردن و کسب اموال والدین خود، آنها را به قتل می‌رساند، می‌بندد و او را مجازات می‌کند.
به نظر می‌رسد افزایش خشونت‌‌های خانگی و قتل‌‌های خانوادگی آن هم بر اثر اختلافات مالی و خشونت‌‌های آنی، وظیفه گروه‌‌های مختلف جامعه را در جهت ارتقای فرهنگ خانواده‌‌‌ها رفع نواقص احتمالی در قوانینی که باب توجیه قتل‌ها را باز می‌گذارد، سنگین‌تر از گذشته کرده است.

منبع: روزنامه کارگزاران