پیامبر و اهل بیت علیهم السلام » پیامبر اسلام » تاریخ و سیره »

نقش پیامبر در تمدن انسان

اشاره:

تعریفی که ما از تمدن اسلامی داریم، تعریفی جامع است و در حقیقت، بیانی است از همه ابعاد سیاسی و فرهنگی و اقتصادی جامعه ما. این تعریف، همه ابعاد وجودی فرد و جامعه را می تواند پوشش بدهد؛ مثلا رفتارهای انسان اعم از رفتار سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، و نحوه گفتمان افراد اعم از گفتمان فردی و گفتمان کلان اجتماعی و حتی گفتمان جهانی، و از این بالاتر، محصولاتی که نمونه عینی و تحققی یک جامعه اند؛ یعنی محصولات تکنولوژیکی و صنعتی. همه اینها در حدود تمدن جای دارند. ساختار شهرسازی ارتباط مستقیمی با تمدن دارد، ساختار معماری نیز همین طور. مبانی علمی و نرم افزاری نیز همین طور و محصولات هنری که متکی بر این نرم افزارها شکل می گیرند. اگر می خواهیم تمدن را با این وسعت تعریف و تاسیس کنیم

تمدن چیزى جز تشکیل هیأت اجتماعیه با معتقدات و مقررات حکومتى و آداب مربوطه نیست. اینک به بررسى نکاتى در مورد تمدن مى پردازیم:

۱. تمدن و اجتماع بشرى از قدیمى ترین مراحل خود زاییده مذهب و تحت تأثیر شدید آن بوده است.

۲. اداره هیأت اجتماعیه یا تمدن از یک طرف و مذهب از طرف دیگر پا به پاى هم پیش رفته اند.

۳. توسعه، تمدن و هیأت اجتماعیه ناگزیر احتیاج به معتقدات مذهبى مشترک و متکامل دارد.

۴. در سایه اشتراک در عقیده و توحید در پرستش است که رفع دشمنى و ایجاد ائتلاف و اتحاد در طریق تأسیس دولتى که تمام افراد بشر بتواند در سایه آن زیست کند امکان پذیر مى باشد.

۵. با ظهور دین مسیح عاملى که میان ملتها دشمنى و جدایى انداخته و سد بزرگى که مانع تأسیس دولت واحد جهانى امیر المؤمنین علی(علیه السلام) درباره پیامبران مى فرماید: «فبعث فیهم رسله لیستأدوهم میثاق فطرته و یذکروهم منسى نعمته و یحتجوا علیهم بالتبلیغ و یثیرولهم دفائن العقول ویردهم الآیات المقدره.»۱

پس خداوند، پیامبران خود را بین مردمان برانگیخت تا پیمان خدا را از آنها بخواهند و نعمت فراموش شده حق را یادآورى کنند و از راه تبلیغ با آنان سخن گویند و خردهاى پنهان شده را برانگیزند و به کار اندازند و شانه هاى قدرت را به آنان بنمایانند. پس وظیفه پیامبران برانگیختن خردها و روشنگرى اندیشه هاست در پرتو پیوستگى عقول به مبدأ حکمت الهى و دریدن پرده هاى جهل و خرافه و گسستن زنجیرهاى بردگى و همین است رمز اوج فکرى انسان و چرخش مولد خرد آدمى که موجب بروز دانشها و ایجاد تمدنها و اخلاقیات و فرهنگهاست.

اساس دعوت محمد(صلى الله علیه واله) پیامبر اسلام براى بنیانگذارى یک جامعه جاوید و امت واحد به عنوان بزرگترین و مقدس ترین معمار کاخ اجتماع به پى افکنى بناى برومند و استوارى پرداخت که در سایه آن روشن ترین، اصیل ترین و جاوید ترین تمد نها به وجود آمد و بشر را از همه مزایاى یک تمدن عالى انسانى که هرگز دستخوش توفان روزگار نخواهد گردید، برخوردار ساخت و اساس چنین دعوت جاوید را برچنین مبانى مقدس و عالى استوار کرد:

۱. وحدت بشریت عقیده وحدت بشریت یکى از کمکهاى بى مانندى است که پیامبر اسلام در راه تمدن بشر انجام داد و این وحدت در حقیقت یکى از ثمرات طبیعى اعتقاد به یگانگى خداوند است که اساس تعلیمات اسلامى است. قرآن مجید از بیان پروردگار چنین مى فرماید: «شما مردمى یگانه اید و من خداى یکتاى شمایم؛ پس از نافرمانى من بپرهیزید.» وحدت بشریت یک امر عملى واقعى بود که با تمام شئونش در مراتب علمى و عملى وحى و رفتار پیامبر مورد عنایت قرار گرفت. بنابراین افراد بشر در هر کشورى زندگى کنند و با هرزبانى سخن بگویند و هر رنگى که داشته باشند همه آنها یک خانواده شناخته شده اند چنانکه خداوند فرمود: «اى مردم از نافرمانى خدایى که شما را از یک پدر آفرید، بپرهیزید.» زندگى بر اساس این افکار قیافه جدیدى به خود گرفت و نتیجه طبیعی، آن شد که بردگان سیاه و شریف ترین مردان قریش در جامعه اسلامى در یک رتبه شناخته مى شدند و این بزرگ ترین قدم اساسى بود که در راه ایجاد وحدت بشریت و پى ریزى اساسى ترین مراحل تمدن بشر برداشته شده است.

۲. پیمان از زندگى انسان دیگر گام بلندى که از سوى پیامبر به جهت تمدن بشر برداشته شده است اندیشه بزرگى و شرافت انسان بود و آن نیز یکى از نتایج طبیعى اعتقاد به یگانگى مبدأ آفرینش است که پیامبر اسلام در تعلیمات خود اهمیت فراوانى به آن مى داد و بر حسب گفته اش انسان اشرف آفریدگان خداست و جز خدا هیچکس شایسته پرستش او نیست

.۲ در دعوت حضرت محمد صلى الله علیه واله ، انسان به چنان پایگاهى از رفعت و عظمت رسیده که فرشتگان بر او سجده مى کنند.۳ خورشید وماه و ستارگان براى خدمتگذارى او آفریده شده اند و آنچه در آسمان و زمین است به فرمان خداوند مسخر انسان شده و او جانشین خدا در زمین است.

۳. خدمت گذارى بشر براى تشکیل جامعه واحد و متمدن، بایستى همه افراد جامعه به یکدیگر بپیوندند توانایان به ناتوانان خدمت کنند و همگى حلقه هاى کبیر به هم پیوسته و گسست ناپذیرى را تشکیل دهند و همین همگامى و حس همکارى است که تحت عنوان زکات یکى از بزرگ ترین فرامین اسلامى را تشکیل مى دهد و همه جا مرادف فریضه صلوه که رمز بقاء و رقاء روحى بشر است قرار مى گیرد و در این صورت حلقه برادرى دینى به وجود مى آید. «اگر توبه آوردند و نماز کردند و زکات دادند در این دین برادران شمایند.

»۵ بشردوستى و مهرورزى در جان و طبیعت پیامبر جاى داشت. او نه تنها براى دردهاى مادى و نیازهاى دنیا یى مردم نگران بود، بلکه براى فسادهاى اخلاقى و انحرافهاى روحى بشرى بیشتر نگران بود. تا آن جا که خداوند به او فرمود: «شاید از غصه ایمان نیاوردن آنان خود را هلاک کنی.» پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مى فرمایند: «افراد مسلمان در دلسوزى و مهربانى با یکدیگر مانند اندامهاى یک پیکرند که هرگاه عضوى به درد آید دیگر عضوها نیز دردناک مى شوند.» و این بهترین دستورالعمل حیات، مدلى براى ایجاد یک ملت زنده، بیدار، پیشرو و متمدن است. از دیگر امور مهم که پیامبر در آن نقش داشتند مى توان به موارد زیر اشاره نمود:

۱. بنیانگذار کاخ اخلاق

۲. پى ریزى حکومت جهانى

۳. بسط و گسترش فرهنگ اسلامى

۴. ایجاد کتابخانه هاى اسلامى و … بیان کردن سهم پیامبر در مدنیت انسان و موارد گوناگون به بحث گسترده اى نیاز دارد و ما گوشه اى از خدمات این انسان وارسته را بر روى کاغذ گنجاندیم.

پى نوشت :

۱. نهج البلاغه

۲. افکار جاوید محمد(صلی الله علیه و آله و سلم)

۳. سوره بقره، ۲. ۳۴ ۴. سوره بقره، آل عمران، نساء ۵. سوره توبه، آیه۱۱