نقش زن و شوهر در آرامش خانواده (2)

در اولين قسمت، ضمن اشاره به روابط متقابل زن و شوهر و نحوه رفتارى كه هر يك از آن دو بايد داشته باشند به مواردى از تمايز موجود بين آن دو پرداختيم. اينك در ادامه، پاره اى از عوامل آرامش محيط خانواده مورد اشاره قرار مى دهيم.

1ـ سپاسگزارى

قدردانى از زحمات و خدماتى كه براى انسان، صورت مى گيرد، وظيفه اى اسلامى و وجدانى، بويژه در روابط همسرى است. از اين رو، لازم است كه مرد، فدكارى و ايثار زن را در اداره امور خانه و تربيت فرزندان ارج نهد و از او به خاطر اين همه خدمات شايسته، سپاسگزارى كند.

براحتى بايد تصريح كرد، زن كه بار مشكلات داخل خانه را بر دوش مى كشد و آن را با شوق رضايتمندى شوهر تحمل مى ند، نيازمند يك لبخند تشكرآميز شوهر است; چنان كه مرد نيز براى اداره هر چه بهتر زندگى و آسايش خانواده اش در سرما و گرما تلاش مى كند و هر چند، آن را به عنوان يك وظيفه تلقى مى نمايد، ولى شايسته است كه از زحمات او قدردانى شود. تشكر زن و شوهر از يكديگر، خستگى و رنج را مى اهد. مى توان نتيجه يك بار تشكر را تجربه نمود.

2ـ اظهار محبت

اانسان، موجودى نيازمند به محبت است. انس و الفتها از ناحيه محبت به وجود مىآيد. در محيط خانه نيز لازم است كه زن و شوهر به اين اصل عاطفى توجه كنند، زيرا دختر، پس از ترك خانه پدر و با شروع زندگى مشترك، دل به شوهر مى بندد; محبت شوهر بايد بتواند جاى محبتهاى پدر و مادر زن را بگيرد و مرد بايد از اظهار زبانى اين محبت نيز دريغ نكند. همان گونه كه در بعضى از روايات نيز آمده است، جمله ((تو را دوست دارم)) از طرف شوهر از دل زن، بيرون نمى رود. چنين جملاتى بهترين هديه براى همسرى است كه به سخن شوهررش ايمان و اعتقاد دارد. چنان كه زن نيز بايد اين هنر را داشته باشد كه به شوهر خويش، ابراز محبت كند و پايه ه اى دوستى و صفا را در زندگى، محكم نمايد.

مردى به خدمت پيامبر اكرم(ص) شرفياب شد و عرض كرد: همسرى دارم، هنگامى كه وارد خانه مى شوم، به استقبالم مىآيد و وقتى كه از خانه، خارج مى شوم، بدرقه ام مى كند و هنگامى كه مرا غمگين و افسرده ببيند مى گويد: چرا غمگينى؟ اگر به علت خرجى و درآم دت نگرانى كه خوب، تامين آن را خداوند به عهده گرفته است و اگر ناراحتى تو، به خاطر آخرت و قيامت است كه خداوند بر اين اندوه بيفزايد.

پيامبر(ص) وقتى اين سخنان را از آن مرد شنيد به او فرمود:

براى خداوند، كارگزارانى است و اين زن جز كارگزاران اوست. او نصف پاداش يك شهيد را دارد.(1)

اين حديث، نشان دهنده نقش ويژه اى است كه زن در ايجاد محيط مساعد خانه دارد و مى تواند در آرامش روحى و زندگى مادى شوهر، موثر باشد و اين خود، نوعى محبت است كه در سطحى عالى، اظهار مى شود.

3ـ احترام به يكديگر

هر فردى براى خود، ارزش و شخصيت قايل است و دوست دارد كه ديگران به او احترام بگذارند. مرد بايد در محيط خانه، نسبت به همسرش با احترام كامل، رفتار كند. او را با احترام صدا زند، در مقابل اقوام و بستگان، او را تكريم نمايد و به شدت، از تحقير او بپرهيزد. امام صادق(ع) از پدرش امام باقر(ع) نقل مى كند:

((من اتخذ اسمراه فليكرمها … فمن اتخذها فلا يضيعها))(2)

((هر كس همسرى گرفت، بايد او را عزيز بشمارد … كسى كه همسر گرفت، او را ضايع نكند))

پدرى كه در مقابل فرزندان خود به همسرش احترام كند، و از او به بزرگى ياد نمايد به تربيت فرزندانش كمك كرده است.

4ـ پاكيزگى در محيط خانه

رعايت پاكيزگى براى هر كس و در هر جا لازم است. انسان پاكيزه، هميشه شاداب است، بدن پاكيزه، لباس تميز و سر و صورت نظيف، بويژه در مورد زن و شوهر از نكات قابل توجه زندگى انسان است. آراستگى ظاهرى در داخل خانه، يكى از وظايفى است كه زن در قبال شوهر به عهده دارد.

ظاهر آراسته و لباس مناسب به خاطر شوهر، امرى است كه در دستورات دينى نيز مورد تاكيد قرار گرفته است. پيامبر اكرم(ص) در بيان اوصاف يك بانوى شايسته مى فرمايد:

((… الذليله مع بعلها، المتبرجه من زوجها، الحصان عن غيره))(3)

زنى كه مطيع شوهرش باشد، زينت و آرامش خود را براى شوهرش انجام داده و آن را براى ديگران ظاهر نسازد.

چنان كه در سخن ديگرى از حضرت امام محمدباقر(ع) مى خوانيم:

براى زن (در ارتباط با شوهرش) سزاوار نيست كه وضع ظاهر خود را نيارايد، هر چند به آويختن گردن بندى در گردن خويش باشد و نيز پسنديده نيست كه دستش را بدون رنگ، رها كند اگر چه مختصر حنايى بگذارد، هر چند سالخورده باشد.(4)

در روايات، همان گونه كه به موضوع مخارج زندگى و گشايش در آن و نيز اظهار محبت علنى توجه شده است، به اين نياز طبيعى كه در روابط زن و شوهر، نقش خاصى دارد، سفارش شده است.

بديهى است كه اين امر پسنديده، در صورتى كه خارج از حدود خانه و براى بيگانه انجام شود، حرام است و اثرات سو خود را در جامعه و بويژه در محيط خانواده و روابط زن و شوهر خواهد گذاشت.

آنچه گفته شد، اختصاصى به زن ندارد، شوهر نيز شايسته است به آن توجه كند. نمونه زير، گوياى همين نكته است:

حسن بن جهم مى گويد: امام رضا(ع) را ديدم كه موهاى خويش را رنگ كرده بود. عرض كردم، فدايت شوم. موها را رنگ كرده ايد! فرمود: آراى، زيرا آراستن خويش از جمله چيزهايى است كه موجب افزايش پاكدامنى زنان مى گردد و جمعى از زنان، پاكدامنى را به اين علت رها كردند كه شوهرانشان به آراستن خويش، بى توجهى نموده اند. سپس فرمود:

آيا تو خوش دارى كه همسرت را در حال تماشاى ژوليدگى ببينى.

عرض كردم: نه.

فرمود: اين همان است.

سپس فرمود: نظافت و استعمال بوى خوش و رسيدگى به سر و صورت، جز اخلاق پيامبران است.(5)

بنابراين، بايد به اين زمينه آرامش روانى نيز اهميت لازم داده شود.

5ـ ناديده گرفتن خطاها و لغزشهاى يكديگر

به جز آنان كه برگزيدگان خداوند بوده ند، ارتكاب خطا براى ديگران، امرى دور از انتظار نيست. زن و مرد در زندگى مشترك خويش نيز از اين قاعده جدا نيستند، چه بسا، رفتار و گفتارى، موجبات پشيمانى شخص را فراهم مى كند. به هر حال، ناديده انگاشتن خطاى طرف قابل مى تواند حداقل از توسعه ناآرامى در محيط خانه بكاهد و زمينه جبران كوتاهى را بيشتر فراهم كند.

در چنين موقعيتى كه زن يا مرد به اشتباه خود پى برده و تصميم به جبران آن دارد، طرف ديگر فورا عذر او را پذيرفته، خطاى او را ناديده بگيرد. نه عذرخواهى يك طرف، نشانه زوال شخصيت است و نه پذيرش آن از طرف ديگرى چنين مفهومى را دارد بلكه هر دو نشانه عشق و علاقه به زندگى است. امام سجاد(ع) در رساله حقوق، در بيان حق زن بر شوهر مى فرمايد:

((اما حق زن بر تو اين است كه بدانى خداوند، او را وسيله آرامش و انس تو قرار داده است، و نيز بدانى كه او نعمتى از طرف خداوند است كه بايد او را اكرام كرده و به او ارفاق كنى … و اگر اشتباهى كرد از او در گذرى.))

جابر بن عبدالله انصارى نقل مى كند كه روزى با پيامبر نشسته بوديم. حضرت فرمود:

آيا به شما بگويم بدترين زنان كيست؟

گفتند: آرى اى رسول خدا!

پيامبر(ص) ضمن برشمارى اوصاف ناپسند چنين زنى فرمود:

((و لا تقبل منه عذرا و لا تغفر له ذنبا))(6)

زنى كه عذرخواهى شوهرش را نپذيرد و از اشتباه او نگذرد.

6ـ راضى بودن زن به ثروت كم شوهر

قناعت يكى از صفات بسيار ارزنده يك مسلمان است. اين صفت، يكى از خواسته هاى ائمه(ع) بوده است، كه در اين باره مى توان به آخرين قسمت از دعاى ابوحمزه اشاره كرد:

((و رضنى من العيش بما قسمت لى))

خدايا مرا به آنچه در زندگى نصيبم كرده اى، راضى بگردان.

چنان كه در دعايى كه از حضرت زهرا(س) رسيده است نيز چنين مى خوانيم:

((اللهم قنعنى بما رزقتنى))

خدايا مرا به آنچه روزىام كرده اى، قانع بگردان.

اگر در محيط خانواده، اين روحيه حاكم باشد، و زن و مرد، زندگى خود را تنها بر اساس آنچه كه در توانايى آنان است تنظيم كنند، بسيارى از مشكلات و ناراحتيهاى روانى آنها حل خواهد شد.

امام صادق(ع) فرمود:

((من رضى الله باليسير من المعاش رضى الله منه باليسير من العمل))(7)

هر كس نسبت به زندگى كم، از خداوند راضى باشد، خداوند نيز در مقابل عمل كم از او راضى خواهد شد.

زن، چون ركن اصلى خانواده است، بايستى بناى زندگى را بر ميانه روى و قناعت، پايه گذارى كند و از شوهرش بيش از توان و انتظار نداشته باشد.

آن حضرت در روايتى ديگر زن شايسته را اين گونه معرفى مى فرمايد:

بهترين زنان شما زنى است كه اگر چيزى به او داده شد، شكر و سپاس گويد و اگر از چيزى محروم شد، راضى و قانع باشد.(8)

همين موضوع را به صورت روشن ترى در سخن پيامبر اكرم شاهديم:

((و ايدما امراه لم ترفق بزوجها و حملته على ما لا يقدر عليه و ما لا يطيق لم تقبل منها حسنه و تلقى الله و هو عليها غصبان))(9)

هر زنى كه با شوهرش مدارا نكند و او را به چيزى و كارى كه توان آن را ندارد وادار كند، هيچ عمل و حسنه اى از او قبول نخواهد شد، روز قيامت در حالى خداوند را ملاقات مى كند كه بر او خشمگين است.

ناگفته نماند كه شوهر نيز لازم است در جهت رفاه و آسايش خانواده خويش، اهتمام ورزد و بر آنان سخت نگيرد. اين ويژگى، بارها مورد تاكيد روايات قرار گرفته است.

آنچه گذشت، تنها بخشى از نكات مورد توجه در زمينه آرامش محيط خانواده مى باشد. موارد ديگر را به فرصتى مجدد موكول مى نماييم.
پى ‏نوشت‏ها:

1ـ مكارم الاخلاق، ج1، ص229، وسائل 14 / 17.

2ـ بحارالانوار، ج103، ص224.

3ـ همان مصدر، ص235.

4ـ وسائل الشيعه، ج14، ص118.

5ـ كافى، ج5، ص567.

6ـ بحارالانوار، ج103، ص235.

7ـ وسائل الشيعه، ج15، ص240.

8ـ بحارالانوار، ج103، ص229.

منبع : مهرى زينهارى؛ ماهنامه پيام زن ـ شماره 3 ـ خرداد 71