پیامبر و اهل بیت علیهم السلام » تاریخ و سیره » امام حسین(ع) »

نحوه شیر خوردن امام حسین(ع)

آیا امام حسین(علیه السلام) به صورت طبیعی از مادر خویش ـ حضرت فاطمه(سلام الله علیها) ـ شیر خورده است یا برای شیرخوردن آن حضرت از دایه ای استفاده کردند، (گفته می شود که امام حسین(علیه السلام) از هیچ بانویی شیر نخورده بلکه از انگشت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) شیر خورده است)؟

پاسخ :

درباره ی چگونگی شیر خوردن حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) در دوران کودکی، سه احتمال وجود دارد:

الف ـ آن حضرت از مادر خویش حضرت فاطمه(سلام الله علیها) شیر خورده باشد؛ مثل دیگر کودکان که به هنگام تولد از سینه ی مادر شیر می خورند؛

ب ـ آن حضرت (به سبب اختلاف سنّی کمی که با برادرش امام مجتبی(علیه السلام) داشته است ـ مرحوم محدث قمی آن را به مقدار اقل مدت حمل دانسته و اقل مدت حمل شش ماه است ـ از دایه شیر خورده باشد. مرحوم محدث قمی در تأیید این مطلب روایتی را از اصول کافی از حضرت رضا(علیه السلام) نقل می کند که: “ما بین امام حسن و امام حسین(علیه السلام) یک طهر و شش ماه و ده روز واقع شده است)؛[۱]

ج ـ آن حضرت از هیچ زنی چه حضرت فاطمه(سلام الله علیها) چه غیر حضرت فاطمه(سلام الله علیها) شیر ننوشیده است؛

اما آن‌چه بررسی روایات به دست می دهد، احتمال اول را منتفی می سازد؛ چون حضرت فاطمه(سلام الله علیها) در آن ایام بیمار بودند و شیر در سینه ی آن حضرت خشکیده بود و به این مطلب در روایات تصریح شده است؛ لیکن بعضی از روایات، ارتضاع آن حضرت از هر زنی، چه حضرت فاطمه(سلام الله علیها) و چه غیر آن حضرت، را منکر شده اند؛ از جمله ی این روایات که ابن شهرآشوب و شیخ صدوق در علل الشرایع و مرحوم محدث قمی در منتهی الآمال آورده اند، این است که: هنگام ولادت امام حسین(علیه السلام)، حضرت فاطمه(سلام الله علیها) بیمار گشت و شیر ایشان خشک شد، تا این که از شیر دادن ناتوان گشت؛ از این رو پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) مُرضِع و دایه ای طلب کردند، ولی یافت نشد؛ پس خود آن حضرت به حجره ی حضرت فاطمه(سلام الله علیها) آمدند و انگشت ابهام خویش را در دهان حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) گذاردند و او هم می مکید و حتی بعضی نقل کرده اند که زبان مبارک را در دهان امام حسین(علیه السلام) می گذاشت و آن حضرت می مکید. نقل شده است که خداوند متعال تا چهل شبانه روز رزق و روزی امام حسین(علیه السلام) را در زبان پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) قرار داده بود، پس گوشت و خون امام حسین(علیه السلام) از گوشت و خون پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) رویید.[۲]

مرحوم کلینی در اصول کافی از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند که امام حسین(علیه السلام) از انگشت ابهام پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) شیر نوشیده است و او مدت آن را دو یا سه روز می داند و در ادامه می نویسد: هیچ فرزندی جز حضرت عیسی بن مریم(علیه السلام) و حسین بن علی(علیه السلام) شش ماهه متولد نشد که بماند.[۳] مرحوم سید بحرالعلوم در این باره می فرماید:

لله مرتضع لم یرتضع ابداً من ثدی انثی و من طه مَراضِعهُ[۴]

برای خداوند شیرخورده ای است که از سینه ی هیچ زنی شیر نخورده است، در حالی که از دست پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) شیر نوشیده است.

اما در مورد احتمال دوم که آن حضرت از دایه شیر خورده باشد، روایاتی نقل کرده اند که آن حضرت دایه ای داشته است به نام ام الفضل بنت حارث ـ زن عباس بن عبدالمطلب ـ و این روایات به این مضمون است:

صاحب “مستدرک الصحیحین” به سند خود از ام الفضل نقل می کند:

“همانا ام الفضل بر رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شد؛ پس گفت: ای پیامبر خدا، من دیشب خوابی دیدم که بسیار سخت و دشوار بود! پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) دوباره فرمودند: چه دیدی؟ گفت: همانا سخت و ترسناک بود! پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) دوباره فرمودند: آن چه بود؟ گفت: دیدم مثل این که قطعه ای از جسم و بدن شما جدا شد و در دامن من افتاد! پس، پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: خوابی که دیده ای خیر باشد؛ به خواست خدا دخترم فاطمه(سلام الله علیها) پسری به دنیا می آورد، آن گاه در دامان تو قرار می گیرد؛ سپس فاطمه(سلام الله علیها) حسین(علیه السلام) را به دنیا آورد، و او در دامان من قرار گرفت و دایه اش شدم”.

ابن سعد نیز در “طبقات الکبری” به سند خود از سماک بن حرب نقل می کند:

“به درستی که ام الفضل همسر ـ عباس بن عبدالمطلب ـ گفت: ای پیامبر خدا، من در خواب دیدم مثل این که عضوی از اعضای بدن شما در خانه ی من است، پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آنچه دیده ای خیر باشد! دخترم فاطمه(سلام الله علیها) پسری به دنیا می آورد و تواو را شیر می دهی به شیر فرزندت “قُثَم” سماک بن حرب گفت: پس فاطمه(سلام الله علیها) حسین(علیه السلام) را به دنیا آورد؛ سپس کفالت و دایگی او را به ام الفضل سپرد….”

بنابراین بررسی روایت گوناگون به دست می دهد که امام حسین(علیه السلام) با توجه به اعجاز گونه بودن تمام خصوصیات آن حضرت از انگشت ابهام پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) شیر نوشیده است و این موضوع از نظر علمای شیعه صحیح و قابل اعتماد است، اگر چه علمای اهل سنّت آن را ذکر نکرده اند.

بنابراین، در مقام پذیرش این موضوع و در تعارض بین این روایات این گونه می توان جمع نمود که: امام حسین(علیه السلام) ابتدا دو یا سه یا حتی چهل روز از انگشت پیامبر شیر خورده است و سپس بقیه ی مدت را در دامان ام الفضل گذرانیده، او پرورش و تربیت امام حسین(علیه السلام) را عهده دار بوده است؛ چرا که این اعجاز پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) مانع از شیر خوردن آن حضرت در دو سال تمام (حولین کاملین) ـ که از اسباب و علل عادی می باشد ـ نمی گردد.

پی نوشتها

[۱] . اصول کافی، کلینی، ج ۱، ص ۳۶۶ ، مترجم سید جواد مصطفوی، کتاب فروشی علمیه اسلامیه.

[۲] . منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، ص ۲۰۶، چ: کتابفروشی علمیه اسلامیه.

[۳] . اصول کافی، کلینی، ج ۲، ص ۳۶۶، مترجم: سید جواد مصطفوی، کتابفروشی علمیه اسلامیه.

[۴] . منتهی الآمال، همان.