میثم تمار (- ۶۰ ق) محدث شیعه

محدث ومفسروازیاران امام علی (ع)  .

میثم فرزند یحیی، از معروف­ترین ووفادارترین یاران امام علی (ع) . دربرخی منابع او را درشماریاران حسنین (ع) نیزیاد کرده اند (شیخ طوسی ، الرجال ، ص ۸۱، ۹۶ ، ۱۰۵) ، حال آن که ابن حجراو را ازصحابیان  پیامبراسلام (ص) دانسته ونام او درالاصابه ، که به اساس صحابۀ پیامبر (ص) اختصاص دارد ، آورده است (ج ۶ ، ص ۲۴۹) . اطلاعات تاریخی دربارۀ او بسیاراندک است و ، وعلاوه برکنیۀ ابوجعفر ، حتی نام میثم را امام علی (ع) هنگام خرید وی ازبنی اسد به او اطلاق کرده است (مجلسی ، محمد باقر ، بحارالانوار ، ج ۳۴ ، ص ۳۰۲) . لقب تمار (خرما فروش) اشاره به خرما فروشی او درکوفه دارد (ابن شهرآشوب ، مناقب ، ج ۲ ، ص ۱۵۴) . به رغم اهمیت وی درمنابع درمقام یکی ازمهم ترین روایات حدیث امامان (ع) ، دربارۀ تباراواختلاف بسیاراست ، اگرچه برخی برآن اند که اوایرانی است ومخصوصاً این که دربسیاری موارد نسبت نهراونی هم به او داده شده است (خصیبی ، ص ۱۴۷) .

آشنایی میثم با امام (ع) رخدادی مهم درزندگی اوبود . اونزد اهل بیت دانش آموخت و ، افزون برانتقال روایات واحادیث آن بزرگواران به نسل پسین ، مخصوصاً درزمینۀ سیرۀ امام علی (ع) واخباری ازآن حضرت درمنابع دارای جایگاه ارزشمندی داشت (مثلاً فتال نیشابوری ، روضه ، ص ۲۸۸) . شیخ طوسی درامالی ازکتاب الحدیث میثم تماریاد کرده وپس ازاودیگران نیزبه این اثراشارتی داشته اند (شیخ طوسی ، الامالی ، ص ۱۴۸ ؛ حلی ، حسن ، المحتضر ، ص ۱۵۳) .

هم چنین ، درعلم تفسیردانش اندوختۀ محضرامام علی (ع) بود وپس ازشهادت آن امام ، درسفرهایش به مدینه ، مدنیان برای فراگیری حدیث نزد او گرد می آمدند واودرمجالس تحدیث خود عملکرد بنی امیه را نیزبه روشنی مورد انتقاد قرارمی داد (خصیبی ، ۱۳۲ – ۱۳۳) ؛ روشی که دربرخوردهای رو در رو با ایشان نیزنمونه داشته است (شیخ مفید ، الارشاد ، ص ۳۲۴) . مباحثات حدیثی وتفسیری اوبا برخی ازبزرگان ازصغارصحابه بیانگر توانمندی اودردانش دین است . هم چنین ، روایاتی ازدیگرصحابۀ امام علی (ع) مانند اصبغ بن نباته وجابربن عبدالله انصاری نیزدرروایات اودیده می شود (خصیبی ، ص ۱۴۷ ، ۲۴۸) . سید هاشم بحرانی مجموعه ای ازاحادیث اورا درمدینه المعاجز نقل کرده است ، (ج ۲ ، ص ۱۵۹ – ۲۱۸) . گفته شده است که امام علی (ع) چگونگی شهادت میثم را به اوخبرداده بود وبرهمان کیفیت درسال ۶۰ ق به فرمان عبیدالله بن زیاد دست گیروبه دارآویخته شد (ثقفی ، ج ۲ ، ص ۷۹۶ – ۸۱۲ ، ابن نما ، ذوب النضار ، ص ۶۹) . به جزمیثم ، خاندان اونیزازمریدان اهل بیت (ع) بودند ودرافرادی ازاین خاندان درروایت ازامامان دیگرنیزمشهورند که ازآن جمله می توان به فرزند وی ، یعقوب ، اشاره کرد (حرعاملی ، وسائل ، ج ۱۴ ، ص ۴۶۴ ؛ ج ۱۶ ، ص ۱۸۲) .

پی نوشت ها:

شیخ طوسی، الرجال، به کوشش جواد قیومی، قم.

مجلسی ، محمد باقر(۱۴۰۳ق) . بحارالانوار ، بیروت.

ابن شهرآشوب ، محمد (۱۳۷۶ ق) . مناقب آل ابی طالب ، نجف .

خصیبی­، حسین (۱۴۱۱ق) . الهدایه الکبرى ، بیروت .

شیخ طوسی ، محمد بن حسن (۱۴۱۳ ق) . الامالی ، قم .

منبع: نقش شیعه در فرهنگ و تمدن اسلامی