شیعه شناسی » مناسبت های مذهبی » ماه رجب »

میلاد مسعود امام محمد باقر(علیه السلام)۱ رجب

 سال ۵۷ قمرى

امام محمدباقر(علیه السلام) در نخستین روز ماه رجب سال ۵۷ قمرى و یا به روایتى در سوم صفر سال ۵۷ قمرى در مدینه منوره دیده به جهان گشود.(۱)

نام پدر بزرگوارش امام زین العابدین(علیه السلام) و مادرش ام عبدالله، فاطمه بنت امام حسن مجتبى(علیه السلام) است. بدین لحاظ وى هم از جانب پدر و هم از جانب مادر، علوى و فاطمى است و به همین منظور، وى را هاشمى بین هاشمیین، علوى بین علویین و فاطمى بین فاطمیین مى گویند.(۲)

امام محمدباقر(علیه السلام)پنجمین امام شیعیان است و در محرم سال ۹۵ قمرى، پس از شهادت پدر بزرگوارش امام زین العابدین(علیه السلام) به مقام منیع امامت نایل آمد.

امام محمدباقر(علیه السلام) داراى لقب هاى متعددى چون باقرالعلوم، شاکر و هادى است و مشهورترین لقب آن حضرت، “باقر” مى باشد. زیرا وى علم را شکافت و در عصر خویش در گسترش آن، تلاش بدیعى به عمل آورد.

کنیه مبارک وى، “ابوجعفر” مى باشد.(۳)

امام على بن الحسین(علیه السلام)، معروف به زین العابدین(علیه السلام)، با این که داراى فرزندانى متعدد بود، از میان آنان، فرزند بزرگترش محمدباقر(علیه السلام) را به مقام امامت، شایسته دانست و با گفتار و رفتارش وى را پس از خود، به امامت شیعیان منصوب کرد.

أبان بن عثمان از امام جعفرصادق(علیه السلام) روایت کرد: جابر بن عبدالله انصارى روزى بر امام على بن الحسین(علیه السلام) وارد شد و در نزد وى، فرزند خردسالى را دید. از آن حضرت پرسید: این چه کسى است؟ امام زین العابدین(علیه السلام) فرمود: وى فرزندم و صاحب امر (امامت) پس از من، محمدباقر است.(۴)

امام محمدباقر(علیه السلام) هنگامى امر امامت را بر عهده گرفت که جامعه اسلامى به خاطر بى کفایتى خلفاى بنى امیه و رقابت قدرتمندان دستگاه خلافت و وزیران و حاکمان آنان، به انحطاط کشیده و هر روز نسبت به ارزشهاى والاى اسلامى فاصله مى گرفت و تفکرات و شبهات مغرضان و دشمنان اسلام، ایمان و و عقیده مسلمانان را تضعیف و بى بنیه مى نمود.

امام باقر(علیه السلام) که مانند پدرش امام زین العابدین(علیه السلام)، در مراقبت کامل خلفاى بنى امیه و عاملان آنان، به ویژه حاکمان مدینه منوره قرار داشت و زمینه اقدامات سیاسى براى وى فراهم نبود، تلاش بلیغى در اقدامات فرهنگى و علمى به عمل آورد، تا جامعه اسلامى را از درون باز سازى و آگاهى و ایمان مسلمانان را تقویت نماید. بدین لحاظ نخستین حوزه هاى علمى اسلامى را پایه گذارى کرد و شاگردان فراوانى را با مکتب ناب محمدى(صلی الله علیه و آله و سلم) و افکار و عقیده و فقه پویاى مکتب اهل بیت(علیه السلام) آشنا کرد.

عالمان، فقیهان و مفسران بزرگ در برابر آن حضرت سر تسلیم فرود مى آوردند و وى را مدح و ستایش مى کردند.

عبدالله بن عطاء مکى روایت کرد: هرگز علما را در نزد کسى کوچکتر و بى بنیه تر ندیدم، آن مقدارى که آنان را در نزد ابى جعفر، محمدباقر(علیه السلام) مى دیدم.

هم چنین وى گفت: حکم بن عتیبه با آن کثرت علم و جلالت شأن که در نزد مردم داشت، هرگاه در نزد محمدباقر(علیه السلام) قرار مى گرفت، چنان مى نمود که طفل دبستانى است که در نزد آموزگار خویش نشسته است.(۵)

جابربن عبدالله انصارى روایت کرد که پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) به وى فرمود: اى جابر! امید است در دنیا آن قدر بمانى تا فرزندى از فرزندانم را که از اولاد حسین(علیه السلام) است دیدار نمایى. نام وى محمد است “َیَبْقَرُ عِلْمَ الدینَ بَقَراً”؛ معارف دینى را تماما مى شکافد. پس هرگاه وى را ملاقات کردى، سلام مرا به وى برسان.(۶)

امام محمدباقر(علیه السلام) در ایام امامت خویش با این خلفا معاصر بود: ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک و هشام بن عبدالملک، که همگى از طایفه ستم کار بنى امیه بودند. آن حضرت از همه آنان، غیر از عمر بن عبدالعزیز، فشارهاى فراوانى متحمل شد و سرانجام در ۵۷ سالگى به وسیله زهرى که ابراهیم بن ولید بن عبدالملک، حاکم مدینه به دستور هشام بن عبدالملک به وى خورانیده شد، در هفتم ذى حجه و به روایتى در ربیع الاول و یا ربیع الاخر سال ۱۱۴ قمرى به شهادت رسید و در قبرستان بقیع، در جوار قبر شریف پدرش امام زین العابدین(علیه السلام) و عمویش امام حسن مجتبى(علیه السلام) به خاک سپرده شد.

۱- کشف الغمه (على بن عیسى اربلى)، ج۲، ص ۳۱۸؛ منتهى الآمال (شیخ عباس قمى)، ج۲، ص ۸۶؛ بحارالأنوار (علامه مجلسى)، ج۴۶، ص ۲۱۷؛ زندگانى چهارده معصوم (ترجمه اعلام الورى)، ص ۳۶۸٫

۲-  الارشاد (شیخ مفید)، ص ۵۰۸؛ منتهى الآمال،ج۲، ص ۸۶؛ وقایع الایام (شیخ عباس قمى)، ص ۱۸۱٫

۳-  کشف الغمه،ج۲، ص ۳۱۸؛ منتهى الآمال، ج۲، ص ۸۷٫

۴- اثبات الهداه (شیخ حر عاملى)، ج۳، ص ۳۴٫

۵- وقایع الایام، ص ۱۸۲؛ کشف الغمه، ج۲، ص ۳۱۹٫

۶- الارشاد ص ۵۰۹؛ وقایع الایام ص ۱۸۲