شیعه شناسی » اعتقادات » امام شناسی »

مقصود از مرگ جاهلیت در حدیث «معرفت امام»

اشاره:

با توجه به نقشی که امامت در حفظ نظام و کمال بشر و سیر او به سوی خدا و اجرای احکام خدا دارد، وبا توجه به اینکه اطاعت امر امام شرعاً و عقلاً واجب است در وجوب معرفت امام نیز بر حسب حکم عقل و شرع جای هیچگونه تردید و شبهه ای نیست زیرا هم مقدمه اطاعت است که واجب است، و بدون وجوب آن، اطاعت و نصب امام بیهوده خواهد شد، و هم بر حسب آنچه در بعض روایات استفاده می شود بالخصوص نیز واجب است، و چنانکه در نهج البلاغه است دخول در بهشت دائر مدار شناختن امامان و ورود در آتش نیز دائر مدار انکار آنها است

در حدیثی که از پیامبر اسلام نقل شده که «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیه» در مرگ جاهلیّت دو احتمال داده مى شود:

۱ ـ مراد، مرگ در عصر جاهلیت است. جاهلیّتى که همراه با شرک و بت پرستى و اوهام و دورى از تمدّن اسلامى و کارهاى زشت و دورى از حقایق و معارف اصیل و ناب بوده است.

۲ ـ مراد، مرگى باشد که توأم با جهل و نادانى است؛ یعنى انسان اگر بدون معرفت به امام زندگى کند و بدون معرفت بمیرد به مانند این است که جاهل از دنیا رفته است.

در روایتى از امام صادق(علیه السلام) مرگ جاهلیت در این روایات به مرگ ضلالت تفسیر شده است.

ابن ابى یعفور مى گوید:

از امام صادق(علیه السلام) درباره قول رسول خدا(صلى الله علیه وآله): «من مات ولیس له امام فمیتته میته جاهلیه» سؤال کردم که آیا مقصود از آن مرگ کفر است؟ حضرت فرمود: مرگ ضلالت و گمراهى است…(۱)

علامه مجلسى(رحمه الله) در تفسیر این حدیث مى گوید: «شاید علّت عدول امام(علیه السلام) از تصدیق کفر آنان به اثبات ضلالت بر ایشان، این باشد که گویا سؤال کننده توهّم کرده که احکام کفر در دنیا؛ همانند نجاست و نفى نکاح و توارث و شبیه این امور بر آن ها جارى مى شود، لذا حضرت این امور را نفى مى کند و براى آنان ضلالت از حق در دنیا و محرومیت از بهشت در آخرت را ثابت مى نماید. و این منافات ندارد که در آخرت آنان ملحق به کفار و مخلّد در آتش جهنّم باشند، همان گونه که سایر اخبار بر این مطلب دلالت دارد.

و نیز احتمال دارد که توقف امام از اثبات کفر براى آنان به جهت آن است که شامل کسانى از اهل سنت مى شود که مستضعف بوده و برایشان امامى نیست؛ زیرا در آنان احتمال نجات از عذاب وجود دارد…».(۲)

تأیید مى کند توجیه اول مجلسى را روایت دیگرى که کلینى به سندش از حارث بن مغیره نقل کرده که به امام صادق(علیه السلام)عرض کردم: آیا رسول خدا(صلى الله علیه وآله) فرمود: «من مات لا یعرف امامه مات میته جاهلیه»؟ هر کس بدون معرفت امامش بمیرد به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است؟ حضرت فرمود: آرى. عرض کردم: آیا مقصود جاهلیّت مطلق است یا جاهلیتى که فقط امامش را نمى شناسد؟ حضرت فرمود: جاهلیّت کفر و نفاق و ضلالت است.(۳)(۴)

پی نوشت:

۱. کافى، ج ۱، ص ۳۷۶و۳۷۷.

۲. مرآه العقول، ج ۴، ص ۲۲۰.

۳. اصول کافى، ج ۱، ص ۳۷۷.

۴. على اصغر رضوانى، امام شناسى و پاسخ به شبهات(۲)، ص ۳۰۱.