شیعه شناسی » اعتقادات » امام شناسی »

مراد از «اولى الامر» در روایات اهل سنّت

اشاره:

اوُلو الْاَمْر، کسانی که برطبق قرآن، اطاعت از آنان واجب است. این واژه در آیه ۵۹ سوره نساء به‌کار رفته است که به آیه اولو الامر شهرت دارد. در خصوص عصمت اولو الامر و اینکه چه کسانی هستند، بحث‌های بسیاری در کتاب‌های کلامی و تفسیری صورت گرفته است. به باور شیعیان آیه اولو الامر بر عصمت اولو الامر دلالت می‌کند و منظور از آن امامان دوازده‌گانه شیعه است؛ اما بیشتر علماء اهل سنت براین باورند که از این آیه به دست نمی‌آید که اولو الامر معصوم‌اند. خلفاء راشدین، حاکمان عادل و متدین و اجماع ازجمله دیدگاه‌های آنان درباره مصداق اولو الامر است.

مطابق برخى از روایات اهل سنّت، مراد از «اولى الامر» در آیه ۵۹ سوره نساء امامان از اهل بیت عصمت و طهارتند:

حاکم حسکانى با سند خود از امام على(علیه السلام) از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) نقل کرده که فرمود: «شریکان من کسانى اند که خداوند اطاعت آنان را با اطاعت خویش و من مقرون ساخت و درباره آنان چنین نازل کرد: ( أَطِیعُوا اللهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الاَْمْرِ مِنْکُمْ)(۱) «اى کسانى که ایمان آوردید، اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر(خدا) و پیشوایان (معصوم) خود را». من گفتم: اى پیامبر خدا! آنان چه کسانى اند؟

فرمود: تو نخستین آنان هستى.»(۲)

جوینى نیز به سند خود در ضمن حدیثى طولانى نقل مى کند که امام على(علیه السلام) خطاب به برخى از صحابه فرمود: «… شما را به خدا سوگند مى دهم آیا مى دانید هنگامى که آیه ( یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ…) نازل شد، مردم گفتند: اى رسول خدا! آیا «اولى الامر» افرادى خاصّ از مؤمنانند یا شامل همه آنان مى شود؟ پس خداوند به پیامبرش دستور داد، والیان امر را به مردم معرفى کند و براى ایشان، همان گونه که نماز و زکات و حج را تفسیر کرده است، ولایت را نیز تفسیر کند. پس رسول خدا(صلى الله علیه وآله) من را در غدیر خم براى مردم منصوب کرد….»(۳)

و نیز حاکم حسکانى به نقل از مجاهد بن جبر تابعى، شأن نزول آیه را درباره جانشینى امام على(علیه السلام) بعد از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) نقل کرده و مى نویسد: «(اولى الامر) درباره امیرالمؤمنین نازل شد، هنگامى که رسول خدا(صلى الله علیه وآله) ایشان را در مدینه به جاى خود نشاند و على(علیه السلام) عرض کرد: آیا مرا در میان زنان و کودکان وا مى گذارى؟ پیامبر(صلى الله علیه وآله) فرمود: آیا خشنود نیستى براى من به منزله هارون براى موسى باشى؟(۴).(۵)

پی نوشت:

۱ . سوره نساء، آیه ۵۹٫

۲ . شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۱۹۱، ح ۲۰۴٫

۳ . فرائد السمطین، ج ۱، ص ۳۱۳، باب ۵۸، ح ۲۵۰٫

۴ . شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۱۹۲، ح ۲۰۵٫

۵ . على اصغر رضوانى، امام شناسى و پاسخ به شبهات (۱)، ص ۳۵۰٫