فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

محمد هاشم مدرسی حیدری (ره)

اشاره:

او در حدود سال ۱۳۰۵ شمسی در قصبه داود جاغوری از توابع غزنی افغانستان به جهان طبیعت گام نهاد. فقیه برجسته و مجتهد اصولی ، متکلم وارسته و عارف به حق پیوسته، آیت‌الله شیخ محمد هاشم مدرسی حیدری از علمای راستین و فقهای بزرگ جهان تشیع بود.  دروس ابتدایی را نزد روحانی محل خواند و ادبیات عرب و منطق را در مدرسه علمیه اوتقول نزد  قربانعلی وحیدی به پایان رساند. در سال ۱۲۳۶ زادگاهش را به مقصد حوزه علمیه مشهد ترک گفت و در آن شهر پس از زیارت حضرت امام رضا (علیه السلام) چدین ماه از دروس علمای آن شهر استفاده کرد و آنگاه به سوی حوزه علمیه قم ره سپار شد.

اساتید

وی پس از ورد به حوزه علمیه قم تحصیلاتش را در فقه و اصول ادامه داد و این دوره که دوره اول اقامت وی در این شهر بود مدت چهار سال طول کشید و سطوح عالی را در محضر اساتید معروف و نامی مهم چون آیت‌الله سلطانی و آیت‌الله مرعشی نجفی به پایان رساند. مرحوم مدرسی حیدری در حدود سالهای ۳۰-۱۳۲۹ شمسی پس از ازدواج، بنا را به ادامه تحصیل به نجف مهاجرت کرد و مدت سه سال از درس های خارج فقه و اصول اساتید نامی حوزه علمیه نجف از جمله آیت‌الله سید عبدالهادی شیرازی و آیت‌الله سید ابوالقاسم خویی بهره جست. وی در حدود سال ۱۳۳۳ به قم باز گشت و علم اندوزی و دانش ورزی خویش را در این حوزه مبارک پی گرفت و در رشته‌های گوناگون علوم اسلامی از اساتید معروف بهره برد. نامبرده چند سالی در محضر آیت‌الله بروجردی در فقه واصول تلمذ کرد. در دروس حکیم صمدانی آیت‌الله علامه طباطبایی شرکت جست و منظومه سبزواری و اسفار را آموخت. اشارات بوعلی سینا را نزد استاد منتظری خواند؛ اما بیش‌ترین استفاده را از حضور استاد بزرگ حوزه علیمه حضرت امام خمینی (ره) برده است. به تصریح خود وی، حدود پانزده سال در جلسات درس آن استاد فرزانه شرکت نمود. مدرسی پس از امام تحصیلات و رسیدن به مرتبه اجتهاد، به تدریس علوم اسلامی پرداخت و متون گوناگون درسی از جمله شرح منظومه سبزواری را به تشنگان دانش و حکمت درس می‌داد؛ و با فروتنی و تقوایی که داشت ملجأ بی پناهان و مشاور امین طلاب و فضلای حوزه علمیه قم به حساب می‌آمد. او از مسایل اجتماعی و مشکلات مردم نیز غافل نبود و در هر فرصتی رسیدگی به مشکلات آنها و رفع نیازهای فرهنگی وبه ویژه دینی آنان را از وظیفه خویش می‌دانست؛ بر این اساس در اوایل دهه پنجاه شمسی سفری به داخل کشور نموده ضمن بازدید خانواده و اقوام، از نزدیک در جریان وضعیت مذهبی مردم و شرایط حوزه‌های علمیه و مدارس دینی افغانستان قرار گرفت و با هم فکری استاد و مربی مجاهدش جناب شیخ وحیدی به مناطق گوناگون مسافرت کرد و در هر جا، فرا خور استعداد و امکانات موجود، روزنه‌ای از معارف اسلامی و اندیشه‌های ناب دینی را گشود و مردم را به دینداری، علم آموزی و رشد فرهنگی ترغیب کرد. این عالم پرهیزکار پس از مدتی تلاش به حوزه علمیه قم باز گشته تکاپوهای علوم و تربیتی خود را پی گرفت این که انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید پس از آن به عنوان روحانی قدایی و فرا مرزی در هر جا که زمینه فعالیت ثمر بخش را احساس می‌کرد بی‌درنگ به تکلیف عمل نموده به آموزش طلاب و قضلای قم از سویی و رفع مخاصمات و مرافعات مردم از سوی دیگر می‌پرداخت. وی بیش‌تر ایام سال در شهرستان های درو و نزدیک شبانه روزی و به طور گمنام برای خدا و در خدمت مردم کوشا و پیشتاز بود. و یکی از فرزندان رشیدش نیز در جبهه حق علیه باطل به شهادت رسید. شیخ مدرسی حیدری با آن که چند سالی در حوزه علمیه نجف اشرف تحصیل نمود اما عمده دوران تحصیل وی در حوزه علمیه قم سپری شد و نامبرده یکی از برجسته‌ترین مجتهدان ژرف نگر، مهذب و  متواضع افغانستان بود که پس از افول حوزه علمیه نجف و شکوفایی تدریجی حوزه علمیه قم از مرکز علمی اخیر طلوع کرده ثمره توفیق الهی و تلاش بی‌ریای بندگی خویش را به خوبی در وجودش تجسم بخشید. او با وجود جایگاه رفیع علمی و حوزوی، از تبلیغ معارف اسلامی و بر گزاری مجالس سوگواری حضرت اباعبدالله الحسین(ع) حتی در دورترین روستاها غفلت نمی‌ورزید. از این رو در ایام محرم و صفر و ماه مبارک رمضان به تبلیغ می‌پرداخت و به دلیل شایستگی‌های یاد شده به ویژه در بعد عملی و اخلاقی نه تنها بر مردم منطقه بلکه بر مبلغان دور و نزدیک با تماس هر چند اندک تأثیر می‌گذاشت و احترام و ارادت آنها را به خود جلب می‌کرد.

وفات

سر انجام این روحانی بزرگوار در اواخر زمستان ۱۳۷۵ شمسی پس از یک دوره بیمار طولانی در سن هفتاد سالگی در گذشت و در شهر قم به خاک سپرده شد.