فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » هنرمندان »

محمد علی عطار هروی

 

اشاره:

محمدعلی عطار هروی (۱۲۹۳-۱۳۷۱ش)، معروف به آخوند عطار خوشنویس و کتیبه‌نگار شیعه افغانستانی در قرن چهاردهم شمسی بود. وی مدتی در بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی فعالیت می‌کرد. قرآنُ الْمُحَلّیٰ، اساور و گنجینه خطوط از جمله آثار وی است.

 

زندگی‌نامه

محمدعلی عطار هروی در سال ۱۲۹۳ شمسی در محله خواجه عبدالله مصری هرات به دنیا آمد. پدرش محمداسماعیل در هرات مغازه عطاری داشت و در همانجا به محمدعلی خوشنویسی آموزش می‌داد. عطار نیز از طریق مغازه عطاری در بازار قندهار امرار معاش می‌کرد. وی مدتی مسؤولیت موزه آثار تاریخی شهر هرات را بر عهده داشت. با حمله شوروی به افغانستان، عطار در سال ۱۳۵۸ش به ایران مهاجرت کرد و در بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی مشغول شد و تا پایان عمر در آنجا فعالیت می‌کرد. وی در ۷۸ سالگی در ۲۷ اسفند ۱۳۷۱ش برابر با ۲۴ رمضان ۱۴۱۳قمری در مشهد درگذشت و در حرم رضوی دفن شد.[۱]

خوشنویسی

محمدعلی هروی آموزش‌های ابتدایی را در مکتب‌خانه‌های سنتی هرات نزد آخوند ملا محمدرحیم و پدرش را آغاز کرد. وی از کودکی به خط علاقه داشت و در خط کوفی نزد ملا محمدصدیق نیازی شاگردی کرد. او درباره آشنایی خود با محمدصدیق می‌گوید در مسجد جامع هرات در این فکر بودم که چگونه این خطوط کوفی را بخوانم که یکی از دوستانم ملا محمدصدیق را به من معرفی کرد.[۲]

عطار هروی به خطوط کوفی علاقه داشت و انواع آن را از مسکوکات دوره‌های مختلف اسلامی کتابت می‌کرد.

آثار

خوشنویسی قلم ثلث و نسخ عطار

  1. قرآنُ الْمُحَلّیٰ؛ در آن ۶۸ کتیبه از سوره‌های قرآن کتابت شده است این اثر در سال ۱۳۶۶ش توسط انتشارات سروش در تهران چاپ شد.
  2. هنر آینه‌نگاری قرآن کریم؛ با همت محمدمهدی هراتی و با طراحی محمدعلی کشاورز در تهران چاپ شد.
  3. گنجینه خطوط؛ در این مجموعه انواع خط کوفی، ثلث، ریحانی، محقق، شجری، نسخ، نستعلیق، شکسته و… کتابت شده است و در سال ۱۳۴۶ش توسط وزارت اطلاعات و فرهنگ در کابل منتشر شد.
  4. قرآن اساور پس از ۱۵ سال از درگذشت وی توسط رفیع اصیل یوسفی در مشهد منتشر شد.[۳]

از عطار علاوه بر آثار چاپی، کتیبه‌هایی نیز در افغانستان، ایران و کشورهای دیگر موجود است. کتیبه‌های مسجد جامع هرات، مسجد گوهرشاد در مشهد، مسجد قباد در تربت جام، مزار خواجه مودود چشتی، مسجد لشکرگاه، خرقه شریف در هرات، مسجد حاجی یعقوب در کابل، ایوان مسجد زیارت عبدالرحمان جامی، مسجد بکرآباد در هرات، مسجد سکندرجان در هرات و مسجد هامبورگ در آلمان از جمله آن‌هاست.[۴]

برخی از آثار عطار هروی، در افغانستان و موزه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

شاگردان

خوشنویسان بسیاری نزد محمدعلی هروی شاگردی کردند.[۵]امین الله پیرزاد هروی از جمله آنها بود که مدتی در بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی اشتغال داشت و آثاری از خود بر جای گذاشت.[۶]

پی نوشت:

۱.ناصری داوودی، مشاهیر تشیع در افغانستان(۱۳۹۰ش)، ج۲، ۳۵۹-۳۶۳.

۲.خبرگزاری فارس؛ محمدعلی عطار هروی خوشنویس افغانستانی.

۳.پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران.

۴.نک: ناصری داوودی، مشاهیر تشیع در افغانستان(۱۳۹۰ش)، ج۲، ص۳۶۲.

۵.بیستمین سال درگذشت استاد محمدعلی عطار هروی.

۶.تاریخچه خوشنویسی در افغانستان.

منبع: ناصری داوودی، عبدالمجید، مشاهیر تشیع در افغانستان، قم، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۰ش.