كودكان پرخاشگر، والدين با تدبير

اغلب كودكان غیظ و خشم زیاد خود را ابراز میدارند ولی همراه با رشد سنی و عقلی نسبت به كنترل خشم خود بهتر میشوند، این بهبود بستگی به شخصیت موروثی محیط خانوادگی، هوش و رشد آنان دارد.

كودك تا شش ماهگی زمانی كه انتظار غذا میكشد یا چیزی به او میدهند كه نمیخواهد یا وقتی به كاری وادارش میكنند از خود خشم و غیظ نشان میدهد در سن 15 ماهگی نیز از این كه به او اجازه نمیدهند در غذا خوردن دخالت كند عصبانی میشود.

از 1 تا 3 سالگی در مرحله منفیگرایی و لجبازی است آنان میتوانند حاكمان و مستبدان كوچك باشند.

آنان از كسی كه بازیشان را قطع كند متنفر میشوند و ممكن است از روی خشم اشیا را پرتاب كنند.

از 18 ماهگی در هنگام ناراحتی لگد میزنند.

از 2 تا 5/2 سالگی مستعدند برای مالكیت یك اسباب بازی بچه‌های دیگر را بزنند.

از 3 تا 4 سالگی كودكان به تدریج زبانی به كار میگیرند تا از طریق آن احساسات پرخاشگرانه خود را خالی كنند.

در حدود سن 6 سالگی اغلب لگد زدن و كتك كاری دوباره تكرار میشود.

در سن 8 تا 9 سالگی كودكان بیشتر بحث و جدل و به كار بردن نام‌های توهین آمیز و فحش و دشنام را جایگزین پرخاشگریهای جسمانی میكنند.

خشم و غیظ نمایانگر تعارض بین خود و شخصیت در حال رشد كودك با شخصیت و نگرش‌های والدین است.

هرگاه او بفهمد كه از طریق عصبانی شدن به خواسته‌هایش میرسد و میتواند توجه بسیاری را به خود جلب كند و اضطراب در والدین به وجود بیاورد خشم و غیظ خود را تكرار میكند.

منشأ پرخاشگری خشم است، اگر خشم باعث آسیب رساندن به دیگران باشد به آن پرخاشگری گویند.

كودك پرخاشگر جیغ میزند، به قصد اذیت دیگران فحاشی میكند، اشیایی كه در دسترسش باشد میشكند، با دیگران دعوا میكند، نظم عمومی را برهم میریزد به دیگران حمله‌ور میشود، از مدرسه فرار میكند و آرامش كلاس را برهم میریزد برای یافتن راه‌های درمان هر عارضه و مشكل ابتدا باید علت ایجاد و بروز هر مشكل را پیدا كرد و با علت‌یابی مسلم است كه درمان نیز سریعتر و منطقیتر انجام میگیرد.

قبل از بیان علل پرخاشگری باید بگوییم كه بسیاری از رفتارها ممكن است به طور معمول پرخاشگری تلقی نشود اگر كودكی در را با لگد باز كند و با این كار به شخصی كه پشت در ایستاده آسیب برساند. به این كار پرخاشگری نمیگوئیم مگر اینكه كودك از پیش بداند پشت در چه كسی ایستاده است.

پرخاشگری وسیله‌ای از پرخاشگری خصمانه جدا است. پرخاشگری وسیله‌ای رفتاری است در جهت رسیدن به هدفی، كه بیشتر پرخاشگریهای بین كودكان كوچك از نوع وسیله‌ای است كه این نوع پرخاشگری به خاطر متعلقات است.

كودكان از یكدیگر اسباب بازی میقاپند، یكدیگر را هل میدهند تا با اسباب بازیای كه میخواهند بازی كنند و به ندرت اتفاق میافتد كه بخواهند به كسی آسیب برسانند.

علل پرخاشگری بسته به نوع شخصیت فرد متفاوت است و اما مهم‌ترین علل پرخاشگری عبارتند از:

علل ارثی:
بعضی از افراد پرخاشگر، پدر یا مادر یا اجدادشان زمینه پرخاشگری را دارند و به كودكان خود منتقل میكنند. همان گونه كه خصوصیات جسمانی مانند رنگ چشم- مو- قد و… منتقل میشود خصوصیات روانی نیز منتقل میشوند.

علل جسمانی:
بچه‌هایی كه از نظر جسمانی مشكلاتی مانند كم كاری یا پركاری بعضی غدد- مشكلات بینایی یا كم خونی و… دارند آمادگی بیشتری برای پرخاشگری دارند.

ناكامی:
كودك تمایل به چیزی دارد ولی مانعی باعث میشود كه به خواسته خود برسد، انسان یك سری نیازهایی دارد كه اگر مانعی برای ارضای نیازهای واقعی او به وجود بیاوریم زمینه را برای پرخاشگری مهیا كرده‌ایم.

یادگیری:
گاهی كودكان پرخاشگری را از والدین- دوستان- فیلم‌هایی كه میبینند و… تقلید كرده و یاد میگیرند.

نابسامانی خانواده:
در خانواده‌هایی كه اختلاف و كشمكش باشد و دائم اعضای خانواده از هم انتقاد كنند و محیط خانه ناامن و نامتعادل باشد زمینه برای پرخاشگری بیشتر است. جایی كه محبت، رأفت، انسانیت، لطف و صمیمیت، دلسوزی، خدمت به هم وجود دارد بچه‌ها كمترین مشكل را پیدا میكنند.

اعتیاد یكی از والدین:
مرد و زنی كه معتاد باشند زمینه را برای پرخاشگری دیگران آماده میكنند.

تنبیه بدنی:
تنبیه بدنی یكی دیگر از دلایل پرخاشگری است- تنبیه به معنی بیدار كردن- هشدار دادن- تذكر دادن یا محروم كردن موقت است نه به معنی كتك زدن و تحقیر كردن.

رفتار متضاد والدین:
رفتار متضاد والدین زمینه را برای پرخاشگری ایجاد میكند مثلا پدری كه دستور میدهد و مادر برخلاف آن دستور عمل میكند و بالعكس. هرچه تضاد بین والدین، خانه و مدرسه بیشتر باشد حالت پرخاشگری در كودك بیشتر میشود.

غیبت‌های طولانی والدین:
پدرانی كه برای مدت طولانی فرزندان خود را نمیبینند و مادرانی كه كمتر در منزل حضور دارند، این عاملی است برای پرخاشگری كودكانشان.

– تبعیض بین خواهر و برادران از عوامل ایجاد پرخاشگری در كودكان است.

– از عوامل دیگر پرخاشگری این است كه بعضی انسان‌ها آداب كنترل نفس خود را نمیدانند، اگر انسان متقی باشد بر خشم خود مسلط میشود.
شیوه‌های درمان پرخاشگر

قبل از هر چیز كودك از نظر جسمی چكاپ كامل شود تا اطمینان حاصل كنیم كه از نظر جسمی و غدد مشكل خاصی ندارد. برای كاهش و درمان پرخاشگری راه‌های مختلف وجود دارد كه در این مبحث به ذكر چند راه حل میپردازیم.

¤ نباید اجازه داد پرخاشگری و خشونت در كودك تثبیت شود و به صورت عادت درآید. كودك اگر دریابد كه با این شیوه عمل میتواند موفق شود هرگز تن به مصلحت نخواهد داد، و احساس خواهد كرد كه از طریق پرخاشگری میتواند به خواسته‌اش برسد.

¤
اقدام به رشد فكری كودك:
در موقع پرخاشگری نباید عصبانی شد و یا بر سر كودك داد كشید این امر اثری فوری ممكن است داشته باشد ولی در درازمدت كاری بیهوده است.

باید از جر و بحث و جار و جنجال دست كشید و از طریق ذكر داستان‌ها و بیان مسائل كوشید تا سطح آگاهی و اندیشه او را بالا بریم.

¤
آشنا كردن به حقوق دیگران:
كودك باید به حقوق و وظایف خود در برابر دیگران آشنا باشد، و گمان نكند كه والدین و احیانا دیگران موظفند هر رفتاری كه از آنها بروز كرده متحمل گردند، بلكه باید كودك كنترل نفس خود را بداند.

¤
آگاهی به زشتی امر:
كودك باید دریابد كه با پرخاشگری خود عمل ناپسندی انجام داده و نباید هرگز از زدن و ویران كردن و پرخاش و عتاب خود راضی باشد، باید به خاطر عمل زشتی كه انجام داده از طرف مقابل عذرخواهی كند.

¤
رفع ناكامیها:
باید مسائلی كه باعث ناكامی میشود را از بین برد، یا این كه قدرت تحمل كودك را در برابر ناكامی بالا برد كه لااقل كودك پذیرای ناكامی باشد و پرخاشگری نكند و مطابق با توان كودك از او انتظار داشت.

¤
ایجاد محیطی صمیمی:
والدین میتوانند از طریق ایجاد روابط دوستانه و محیط صمیمانه و گرم تا حدی زمینه پرخاشگری را كم نمایند. همچنین از طریق ذكر و بیان ملاطفت‌ها محبت‌ها و خوبیهایی كه در دیگران وجود دارد میتوان بذر محبت و لطف را در دل افراد كاشت و آنها را نسبت به یكدیگر خوشبین كرد و به كودك باید تفهیم كرد كه با رفتارهای پرخاشگرانه نمیتواند دوست خوب برای خود انتخاب كند.

¤
ایجاد سرگرمی و اشتغال:
بیكاری و نداشتن یك وظیفه فرد را دچار پرخاشگری میكند باید كودك را به كاری كه مورد علاقه‌اش است سرگرم نمود. تا فرصت فكر كردن برای دعوا و تهاجم را نداشته باشد.

¤
بها ندادن به لجبازیها:
بعضی كودكان از طریق لجبازی و خشونت میخواهند به هدف خود برسند والدین سعی كنند از طریق بی اعتنایی به لجبازیها و بها ندادن به آنها، پرخاشگری او را بی اعتبار كنند.

¤
دوری از عصبانیت‌ها:
والدین در هنگام عصبانیت سعی كنند بر خود مسلط و كنترل خود را از دست ندهند، هرگز والدین به خشونت نپردازند كه در آن صورت تماشای صحنه پرخاشگری كودكان شما را خشن خواهد كرد.

¤ دور داشتن كودك از محیط های پر هیاهو و پر سروصدا زمینه را برای پرخاشگری كودك كم میكند، باید تا آنجا كه ممكن است كودكان را از كارها و اموری كه جنبه خشونت را در آنها رشد میدهد دور بداریم.

¤
گزینش راه انحرافی:
كودكی كه پرخاشگر است نباید عقده خود را سر دیگران خالی كند. میتوان در موارد خشم عروسكی را به دستش داد تا به زمین بكوبد یا اسباب بازی خرابی در كنارش گذاشت تا خشم خود را متوجه آن كند.

¤
بازیهای نظامی:
میتوان از بازیهای جنگی و نظامی برای كنترل و تبدیل پرخاشگری و خاموش كردن شورهای انحرافی استفاده كرد، همچنین استفاده از ورزش، هوای آزاد، شوخیها و مزاح‌ها در كاهش پرخاشگری موثر است.

¤
حمایت روانی:
به جای سرزنش كودكان پرخاشگر باید از آنها دلجویی كرد و به او بگویند چرا چنین كردی؟ چرا ناراحتی؟ حاضرم به تو كمك كنم و… از این طریق برای او پناهگاهی اطمینان بخش درست كنیم كه خود را در پناه ما قرار دهد.

¤
تنبیه:
گاهی كودك با وجود تدابیر فوق باز همچنان به اذیت كردن و آزار رساندن دیگران میپردازد باید در چنین مواردی ضربه‌ای بر كفل و پشت دست احساس كنند تا دریابند كه درد چیست و خشونت و آزار به دیگران چه معنایی دارد، البته باید توجه داشت كه در آخرین مرحله از تنبیه استفاده كرد و در اعمال تنبیه مسائل تربیتی را مد نظر قرار داد.
منبع: کیهان