شیعه شناسی » اخلاق و عرفان » عوامل رشد »

عوامل مؤثر بر بلوغ معنوی

اشاره:

پایه رشد و بلوغ در سنین نوجوانی است و فرد در این سنین نوجوانی تأثیرات فراوانی از خانواده می گیرد. برای مثال اینکه کودک در خانواده ای رشد یابد که به مسایل اقتصادی اهمیت داده میشود، این خود کمک می کند که این کودک زودتر از کودکانی که در خانواده‌هایشان به مسایل اقتصادی توجه خاصی نمی گردد به بلوغ اقتصادی برسد.

۱- خانواده

به لوس کردن کودک خاتمه دهید

یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین نهادها در رسیدن به بلوغ معنوی خانواده است، تجربه ثابت کرده است که محیط خانه، که اولین محیطی است که کودکان در آن با زندگی و مبانی آن آشنا می شوند، نقش بسیار مهمی در رسیدن به رشد و بلوغ افراد را دارد.

قبلا اشاره شد که پایه رشد و بلوغ در سنین نوجوانی است و فرد در این سنین نوجوانی تأثیرات فراوانی از خانواده می گیرد.

برای مثال اینکه کودک در خانواده ای رشد یابد که به مسایل اقتصادی اهمیت داده میشود، این خود کمک می کند که این کودک زودتر از کودکانی که در خانواده‌هایشان به مسایل اقتصادی توجه خاصی نمی گردد به بلوغ اقتصادی برسد.

هم چنین کودکی که در خانه ای رشد می یابد که مسایل معنوی در آن خانه حاکم باشد و هیچ فشار و اجبار نامناسبی هم بر این کودک نباشد، یقینا در رسیدن به بلوغ معنوی کمک رسان خواهد بود.

یکی از روش هایی که در رشد کودکان مؤثر است، تقلید نام دارد و اولین افرادی که کودکان از آنها تقلید می کنند، اعضای خانواده هستند، مثلا کودک وقتی می بیند پدر و یا مادرش نماز می خوانند بدون توجه به معنای این کار او نیز اعمالی شبیه به آنها انجام می دهد.

در واقع مهمترین عامل در رسیدن به رشد و بلوغ هر فردی خانواده وپدر و مادر اویند.

۲- مدرسه

در یک نهاد آموزشی که کودکان در آن به مدت ۱۲ سال به آموزش و پرورش می پردازند و بخش قابل توجهی از شکل گیری شخصیت آنها متأثر از این نهاد است، مسلما می تواند نقش مهمی در رشد و به بلوغ رسیدن افراد داشته باشد.

پرداختن به مسایل معنوی و داشتن پاسخ مناسب برای سوالات معنوی دانش آموزان، می تواند نقش مهمی در بلوغ معنوی ایفا نماید.

البته این نکته قابل توجه است که گاها این نهاد تأثیری در روند رشد مثبت دانش آموزان نداشته و این به خاطر سخت گیری و یا سهل گیری زیاد، که حتی تأثیر منفی نیز دارا می باشد.

در زمان جنگ ما به علت گسترش بحث شهادت و فرهنگ ایثار در جامعه، شاهد حاکم شدن یک جوِ معنوی در جامعه خودمان بودیم، که این خود شاهدی بر تأثیر گذاری رفتار موجود در جامعه بر معنویت است

۳- جامعه

سبک زندگی رایج در جامعه و الگوهای موجود در آن، یعنی رفتارهای حاکم در جامعه و اینکه ارزش های روز جامعه را چه چیزهایی تشکیل می دهند، می تواند نقش بسزایی در رشد و بالغ شدن افراد جامعه داشته باشد.

این مهم است که در جامعه چه چیزی مورد توجه و ارزش تلقی می شود. آیا احترام به بزرگترها در جامعه ارزش تلقی می گردد و یا اینکه به قول امروزی ها بچه نه نه نبودن و تحت شرایط پدر و مادر در نیامدن.

و اینکه امروزه یک جوان نمازش را اول وقت می خواند ارزش تلقی می شود و یا می کسری بلد بودن؟

ابزار مورد استفاده در جامعه برای زندگی، پوشاک، لوازم زینتی، خوراک، مسکن و … دقیقا تأثیر مستقیمی بر رسیدن به بلوغ و رشد افراد دارد.

امروزه برای انتقال یک تفکر و یا یک فرهنگ در یک جامعه، ابتدا رفتاری متناسب با آن عقیده را توسط ابزارهای گوناگون در آن جامعه ایجاد می کنند، تا پذیرش عقیده مناسب با آن رفتار، برای مردم آن جامعه آسان گردد.

در زمان جنگ ما به علت گسترش بحث شهادت و فرهنگ ایثار در جامعه، شاهد حاکم شدن یک جوِ معنوی در جامعه خودمان بودیم، که این خود شاهدی بر تأثیر گذاری رفتار موجود در جامعه بر معنویت است.

۴- رسانه ها

امروزه که استفاده از رسانه های ارتباط جمعی زیاد شده است و به طور نا صحیحی این وسیله کانون توجه در خانواده ها قرار گرفته است، نمی توان نقش این وسیله پر بیننده را بر افراد جامعه نادیده گرفت، زیرا این رسانه در حال حاضر به علت گسترش نفوذ و گستره مخاطبین، بیشترین انتقال مفاهیم را به عهده دارد و حتی این رسانه وسیله ای است برای کسانی که قصد دارند با ایجاد رفتاری خاص، عقیده مورد نظر خود را ترویج بدهند.

مهران مدیری و هجو کانال‌های فارسی‌زبان ماهواره

متأسفانه استفاده از ماهواره و شبکه های فارسی زبان آن که دقیقا برای انتقال و تغییر رفتار جامعه ما طرح ریزی شده است، در جامعه ما رو به فزونی گذاشته و حتی از حالت فردی به خانوادگی تغییر مدل نیز داده است، این شبکه ها و سریال ها که به صورت سانسور شده از صحنه های ناپسند پخش می شود، این تصور را در خانواده ها و مردم ایجاد کرده که دیدن آن برای تمام اعضای خانه بلا اشکال میباشد، در صورتی که غافل از این نکته اند که، این سریالها در حال یک رفتار سازی غیر دینی در بین مردم ما هستند و هدف از این کار این است که بعد از تماشای انواع گوناگون این سریال ها و عادی شدن رفتارهای مورد توجه در این سریالها، این رفتارها را کم کم در زندگی مردم وارد کرده که نتیجه آن این می شود که، مردمی که رفتار خاصی را پذیرفته و انجام می دهند فکر و عقیده مربوط به آن را نیز به سادگی پذیرا خواهند بود.

۵- اینترنت

در جهان امروزی که تقریبا اغلب مردم با اختیار یا اجبارا، از اینترنت استفاده می کنند، می توان نقش آن را در بلوغ افراد مشاهده کرد، این رسانه انسان را با دریایی از اطلاعات و معلومات رو به رو می کند، که در هر دو جنبه تسریع بلوغ و مانع شدن از رسیدن به آن مؤثر می باشد، این رسانه در رسیدن انسان به بلوغ در بعضی از انواع آن مؤثر بوده و در برخی دیگر مانع رسیدن به رشد و بلوغ می شود.

یعنی در واقع اینترنت برای کسی که فرهنگ استفاده از آن را دارا باشد می تواند بسیار مفید بوده و بالعکس برای کسانی که جنبه کافی ندارند مفید که نبوده، بلکه آنها را از رسیدن به رشد مناسب باز می دارد.

۶- مطالعه

داشتن اطلاعت مربوط به هر کدام از انواع بلوغ و کاربردهای آنها و همچنین فرا گرفتن عوامل مؤثر بر بلوغ، می تواند کمک بسزایی را در رسیدن به بلوغ داشته باشد، داشتن حداقل اطلاعات لازم در مورد هر بلوغی مخصوصا بلوغ معنوی، که در واقع شخص بداند با رسیدن به این بلوغ چه تغیراتی در زندگی او بوجود می آید و این بلوغ چه کمکی در مباحث معنوی می تواند داشته باشد.

هوش معنوی در رسیدن به پاسخ سوالاتی مانند اینکه از کجا آمدم؟ برای چه آمدم؟و … نقش مهمی را ایفا می کند، به همین جهت راه های رشد هوش به طور کلی و رشد هوش معنوی اختصاصا، کمک بسزایی در رسیدن به بلوغ مخصوصا بلوغ معنوی میکند.

۷- هوش

درصد هوش در انسان های مختلف متفاوت است و هر فردی بهره ای از هوش های مختلف را دارا می باشد، که هوش در هر چهار نوع آن می تواند نقش بسزایی در رسیدن به انواع بلوغ را ایفا نماید.

هوش معنوی SQ، خصوصا در رسیدن به بلوغ معنوی نقش مهمی را بازی می کند، به این بیان که شخصی که از هوش معنوی بالا برخوردار باشد، ساده تر و سریع تر از دیگرانی که فاقد این نوع هوش هستند به بلوغ معنوی می رسد.

هوش معنوی در رسیدن به پاسخ سوالاتی مانند اینکه از کجا آمدم؟ برای چه آمدم؟و … نقش مهمی را ایفا می کند، به همین جهت راه های رشد هوش به طور کلی و رشد هوش معنوی اختصاصا، کمک بسزایی در رسیدن به بلوغ مخصوصا بلوغ معنوی می کند.

۸- تغذیه

خوراک سالم و طبیعی که در واقع منبع تغذیه فکر و ذهن انسان واقع می شود نقش مهمی در بلوغ ایفا می کند، به دلیل اینکه انسان برای رسیدن به رشد و بلوغ نیاز به موادی دارد که انرژی لازم را برای رسیدن به رشد و بلوغ فراهم کند.

برای رسیدن به بلوغ معنوی نمی توان نقش تغذیه را نادیده گرفت، به دلیل اینکه برای رسیدن به بلوغ معنوی باید از مواد غذایی استفاده کرد که جدای از سالم بودن آن راه فراهم شدن آن هم مهم می باشد، به این بیان که در رشد معنوی داشتن غذای حلال و شرعی خیلی مهم می باشد، زیرا همان گونه که هواپیما برای پرواز کردن نیاز به بنزین مخصوص دارد و با هر بنزینی به پرواز در نمی آید، با هر غذایی هم نمی توان به رشد بایسته و مناسب رسید چون هر نوع رشد، بلوغ و فکر، احتیاج به تغذیه دارد و اگر تغدیه آن از راه درستی تهیه نشده باشد، نمی تواند نقش خود را در این راه درست ایفا کرده و شاید تأثیر منفی گذارده و یا شخص را به جایی که نباید برساند راهنمایی کند.

حلال

چون غذای حرام مستعد فراهم شدن انرژی برای فکر حرام و ناسالم است و بالعکس. چون انرژی لازم برای فکر کردن، از موادی است که ما از آنها تغذیه می کنیم و وقتی آن مواد از نظر شرعی و عرفی مال ما نبوده و ما به ناحق و نادرست از آنها تغذیه کنیم، انرژی حاصل از آن نمی تواند ما را به رشد صحیحی برساند.

۹- بدن سالم

فکر سالم در بدن سالم است، در واقع داشتن بدنی سالم و متناسب میتواند در رشد و رسیدن به بلوغ کمک بسزایی کند.

پس می توان با سالم نگه داشتن بدن از هر جهت راه رسیدن به انواع بلوغ را در خود هموار کنیم. حتی بلوغ معنوی نیز می تواند از بدن  سالم متأثر باشد.

استفاده از موادی که  بدن انسان را در معرض خطر بیماری قرار می دهد، انسان را از رسیدن به بلوغ باز خواهد داشت. به عبارت دیگر آنچه برای سلامتی بدن مفید باشد برای رسیدن به بلوغ نیز مفید می باشد و بالعکس.

۱۰-  تربیت

نقش تربیت و آموزش صحیح افراد را نباید در رسیدن به انواع بلوغ مخصوصا بلوغ معنوی نادیده گرفت. اسلام از ما خواسته که  تربیت و آموختن آداب اسلامى را قبل از بلوغ کودکان شروع کنیم. «الَّذِینَ لَمْ یَبْلُغُوا الْحُلُمَ»

افرادی که تربیت نشده اند و یله ورها بزرگ شده اند، افرادی هستند که معمولا به رشد صحیحی نرسیدن و یا در برخی موارد اصلا رشدی نداشته اند.

منبع:

داریوش عشقیwww.tebyan.net/newindex.aspx?pid