عوامل استحکام روابط خانوادگى در قرآن کريم

 عبدالکريم پاک نيا

خانواده به عنوان هسته اوليه و مهمترين کانون زندگى انسان، داراى اهميت ويژه اى در ساختن شخصيت اوست. چنانچه زن و مرد بتوانند براساس دستورات حياتبخش اسلام، اين هسته اوليه زندگى اجتماعى را سرشار از مهر و عطوفت و گرمى و شادابى نمايند سعادت دنيوى و اخروى خود و فرزندانشان را فراهم کرده اند.

دين مبين اسلام براى حفظ و زيباسازى و مهرورزى و استحکام بنيان خانواده اهميت خاصى قائل شده است. در مقاله حاضر نگاهى به عوامل استحکام روابط خانوادگى از منظر قرآن کريم و احاديث ائمه اطهار(ع) شده است. با هم مطلب را از نظر مى گذرانيم:

«و من ءايته ان خلق لکم من انفسکم ازوجا لتسکنوا اليها و جعل بينکم موده و رحمه ان فى ذلک لايا ت لقوم يتفکرون؛ از نشانه هاى خداوند اين است که براى شما از جنس خودتان همسرانى آفريد تا بوسيله آنان آرامش و سکون يابيد و در ميان شما و همسرتان دوستى و مهربانى قرار داد. مطمئناً در اين امر براى اهل انديشه و تفکر، نشانه ها و عبرت هايى وجود دارد.» طبق اين بينش قرآني، خانواده نشانه اى از رحمت، عطوفت وحکمت اوست. و شايسته است صفات رحمت وجمال حضرت پروردگار در يک خانواده سالم خودنمايى کند و در محيط آن نشانه اى از عدالت، رحمت، علم و حکمت، خداوند و ساير صفات الهى در آن به نوعى نمايان گردد.

بنابراين بنيان خانواده که مهم ترين عامل در ساختار شخصيت افراد و جلوه اى از رحمانيت پروردگار است بايد همواره همچون دژى مستحکم در برابر انحرافات، لغزش ها و آفات و آسيب هاى مهم اجتماعى تقويت گرديده و ارتباط اعضاى آن براساس رحمت، مودت بويژه رابطه قلبى و عاطفى ميان زن و شوهر استحکام يابد.

در اين فرصت برخى از عوامل استحکام و تقويت ارتباط اعضاى خانواده بويژه رابطه زوجين را بر اساس رهنمودهاى قرآنى بررسى مى کنيم.

1- ايجاد فضاى عاطفى

آدمى از سويى ذاتاً شخصيت خود را دوست دارد و پيوسته تلاش مى کند که بسوى اعتلا و ترقى شخصيت خويشتن گام بردارد و از سوى ديگر انسان که از ماده انس اشتقاق يافته است به موانست و الفت شديداً نيازمند است. او دوست دارد بيشتر به سوى افرادى که عزت نفس و شخصيتش را مورد توجه قرار مى دهند جذب شده و با آنان مانوس گردد. پس براى تحکيم روابط ميان اعضاى خانواده بايد با ايجاد فضايى عاطفي، با تقويت غريزه موانست و بهره گيرى از حس حب ذات همراه با درک نيازها و خواسته هاى مشروع طرفين اقدام نمود از سياق آيات قرآن مى توان برخى از راهکارهاى ايجاد فضايى عاطفى و مهرآميز را بدست آورد.

الف – خطاب زيبا

نام هر کس براى او عزيز و دوست داشتنى است و در ايجاد انس و الفت و تقويت ارتباط نقشى بسزا دارد. فرهنگ متعالى اسلام علاوه بر آموزش نام هاى نيک و سفارش به ترويج آن، کوشيده است تا مردم را در گفتگوها و خطاباتشان به سوى معاشرت نيکو و خطاب هاى احسن راهنمايى کند.

خداوند متعال در سوره حجرات از خطاب هاى زشت و نفرت انگيز نهى کرده و به مسلمانان يادآور مى شود که همديگر را با نام نيک وخطاب مهرانگيز صدا کنند و از کلمات زشت و مستهجن و اهانت آميز در روابط فيمابين استفاده نکنند «ياايهاالذين ءامنوا لايسخر قوم من قوم عسى ان يکونوا خيرا منهم و لانساء من نساء عسى ان يکن خيرا منهن ولاتلمزوا انفسکم و لاتنابزوا بالالقب بئس الاسم الفسوق بعدالايمن؛ اى اهل ايمان! گروهى از شما گروه ديگر را مورد تمسخر قرار ندهد شايد آن مسخره شدگان بهتر از اين مسخره کنندگان باشند وزنان هم شايسته نيست زنان ديگر را مورد تمسخر قرار دهند شايد آنان بهتر از اينان باشند.

اى مومنان! و يکديگر را مورد طعن و عيبجويى قرار ندهيد و با القاب زشت و ناپسند يکديگر را خطاب نکنيد چه زشت است که بعد ازايمان از نام هاى بد وناروا استفاده کنيد.»

براساس اين راهکار قرآني، زن و شوهر و ساير اعضاى خانواده براى تقويت ارتباط خود بايد از بهترين و دوست داشتنى ترين القاب و اسامى بهره گيرند و صفا و صميميت را در فضاى خانواده حاکم سازند. حضرت محمد (صلى الله عليه و آله) در اين رابطه به خانواده هاى مسلمان يادآور مى شود که: سه چيز دوستى و محبت را در ميان دو مسلمان تقويت مى کند و صفا و صميميت را در ميان آنان حاکم مى سازد.

1- هنگام ملاقات با خوشرويى و چهره اى گشاده برخورد کند.

2- براى برادر مسلمان خود جا باز کند و براى نشستن او جايى شايسته نشان دهد.

3- به بهترين نامى که دوست دارد او را صدا بزند. رسول اکرم (صلى الله عليه و آله) هنگامى که همسران خود را مورد خطاب قرار مى داد از بهترين نام ها و دوست داشتنى ترين اسامى بهره مى گرفت.

ب – گفتگوهاى مهرآميز

ارتباط کلامى با عبارات عاطفى و دلنشين مى تواند روابط زوجين را تقويت نموده و موجب پايدارى بنيان خانواده گردد. اين شيوه کارآمد تربيتى نه تنها براى استحکام روابط خانوادگى و ايجاد فضاى عاطفى مناسب است بلکه در تربيت فرزندان نيز تاثير دارد. خداوند متعال در سوره قصص با نقل قصه يک بانوى وارسته به گفتگوى دلنشين و محبت آميز او با همسرش پرداخته و مى فرمايد «و قالت امرات فرعون قرت عين لى ولک لا تقتلوه عسى ان ينفعنا او نتخذه ولدًا؛ همسر فرعون ]درمورد طفلى که از دريا گرفته بودند[ به همسرش گرفت، اين نوزاد نور چشم من و توست او را نکشيد شايد براى ما سودى داشته باشد يا اينکه او را به عنوان فرزند خود بپذيريم. اين بانوى شايسته با گفتگوى دلنشين و استدلال متين خود خانواده اش را از يک بحران نجات داده و همسرش را از قتل يک کودک بى گناه بازداشت.

به گفتار شيرين جهان ديده مرد

کند آنچه نتوان به شمشير کرد

امام علي(عليه السلام) در اين رابطه مى فرمايد:

زيبا و دلنشين سخن بگوئيد تا پاسخ هاى زيبا و دلنشين بشنويد. بدون ترديد موجودات عالم بويژه اقشار مختلف مردم در هر سن و طبقه اى که هستند از همه چيز بيشتر به مهر و محبت نياز دارند. خطاب هاى دلنشين و گفتگوهاى ملاطفت آميز و دلربا، روح و جسم انسان را نوازش داده و مخاطب را تحت تأثير شديد عاطفى قرار مى دهد. بعضى از عبارات چنان جذاب و دوست داشتنى است که هرگز تا آخر عمر فراموش نمى شود.

رسول گرامى اسلام اين حقيقت را اين گونه بيان فرمود:

مردى که به همسرش بگويد من تو را دوست دارم اين سخن هرگز از دل آن زن بيرون نمى رود.

چه زيباست که زن و شوهرى که مى خواهند سالها با همديگر زندگى مشترک داشته باشند گفتگوهاى خود را براساس عشق و علاقه و محبت تنظيم کنند زبان خود را به نيکو سخن گفتن عادت دهند انديشه هاى زيباگويى را در اذهان خود بپرورند رعايت ادب، عفت کلام، اجتناب از کلمات اهانت آميز و همراه با مسخره و تحقير، موجب افزايش مهر و محبت در فضاى خانواده خواهدشد. حضرت علي(عليه السلام) مى فرمايد: زبان خود را به سخنان ملايم، لطيف، دلنشين و سلام کردن به ديگران عادت بده تا دوستانت فراوان و دشمنانت اندک گردند.

به شيرين زبانى و لطف و خوشى

توانى که پيلى به مويى کشى

بنابراين کلمات و عباراتى که روزانه در ميان زوجين مطرح مى شود ممکن است تأثير بسزايى در تقويت و استحکام روابط مشترک آنان داشته باشد و يا خداى ناکرده به فروپاشى ارکان يک خانواده بينجامد.

ج- سلام کردن

از ويژگى هاى فرهنگ متعالى اسلام سلام کردن مسلمانان به همديگر است. سلام با صدايى رسا، واضح، و با آهنگى جذاب موجب تقويت بنيان خانواده و فراگير شدن فضاى عاطفى در ميان اعضاى آن خواهد بود. سلام کردن به اعضاى خانواده کينه را از بين مى برد، روحيه ها را شکوفا مى کند و دل ها را به هم مأنوس و نزديک مى گرداند و نوعى ابراز محبت و اظهار علاقه به طرف مقابل مى باشد. خداوند متعال مى فرمايد:

«فاذا دخلتم بيوتاً فسلموا على انفسکم تحيه من عندالله مبا رکه طيبه کذلک يبين الله لکم الأيت لعلکم تعقلون؛ هرگاه به خانه اى وارد مى شويد،اگر کسى هم در آنجا نباشد بر خودتان سلام کنيد سلام خوش آمدى است مبارک و پاکيزه از جانب خدا، پروردگار متعال اينگونه آيات خود را بر شما آشکار مى کند تا درمورد آنان به تفکر و انديشه بپردازيد.» و در سوره ابراهيم مى فرمايد:

«تحيتهم فيها سلام؛ تحيت اهل بهشت با سلام است.» آغاز ارتباط اهل بهشت و خوش آمد و انس شان با همديگر با سلام و تحيت شروع مى شود.

در تفسير اين آيه کريمه حضرت باقر(عليه السلام) فرموده اند: هرگاه مردى به خانه اش وارد مى شود و کسى در آنجا باشد به او يا به آن ها سلام کند و اگر کسى نباشد بايد بگويد:

«السلام علينا من عند ربنا؛ سلام بر ما از جانب پروردگار ما که اين سلام تحيتى است مبارک و پاک از جانب خدا.» در اين رابطه رهنمود حکيمانه اى نيز از پيشواى ششم شيعيان حضرت صادق(عليه السلام) نقل شده است آن حضرت مى فرمايد: وقتى که مردى از بيرون به خانه مى رود به اعضاى خانواده بويژه همسرش سلام کند.

د- مشورت

مشورت کردن يکى از شيوه هاى پسنديده قرآنى است. اين عمل موجب مى

شود تا انسان از افکار ديگران استفاده نموده و از انديشه ها و افکار جديدى که خود به آن نرسيده بهره گيرد.

عقلها امر عقل را يارى دهد ،مشورت ادراک و هشيارى دهد، خداوند متعال در قرآن سوره اى را به همين نام اختصاص داده و بارها به مشورت با اهل فن سفارش نموده است. از جمله در سوره آل عمران مى فرمايد:

«و شاورهم فى الامر؛ در کارهاى خود با آنان مشورت کن!» و درمورد امور خانه و خانواده مشورت با همسر در حوزه خانواده از امور پسنديده و عقلانى بشمار مى آيد. در روايتى آمده است که پيامبر(صلى الله عليه وآله) فرمود: با زنانتان در امور مربوط به دخترانتان مشورت کنيد. رايزنى با همسر وفرزندان در امور خانواده علاوه بر حکمت فوق نشانه علاقه و احترام به افکار ديگران، تلطيف فضاى خانواده و در تقويت ارتباطات خانوادگى کاملا مؤثر است.

قرآن کريم از تبادل افکار فرعون با همسر خود خبر داده و پذيرفته شدن رأى همسر فرعون را در آن جلسه نقل مى کند که رأى مشورتى او به نجات جان يک پيامبرى انجاميد. خداوند در اين رابطه مى فرمايد: «وقالت امرات فرعون قرت عين لى ولک لاتقتلوه عسى ان ينفعنا او نتخذه ولدا؛همسر فرعون گفت: اين کودک نور چشم من و توست او را نکشيد شايد به ما سودمند باشد يا او را به فرزندى بپذيريم. و در سوره بقره به مشورت زن و شوهر در مورد چگونگى رفتار با کودک شيرخواره اشاره کرده و مى فرمايد:

«فان ارادا فصالا عن تراض منهما و تشاور فلاجناح عليهما؛ اگر آن دو با مشورت و رضايت يکديگر بخواهند کودک را زودتر از شير بازگيرند گناهى بر آنها نيست. و در سوره شورى مى فرمايد: «وامرهم شورى بينهم» اهل ايمان با همديگر مشورت مى کنند و چه زيباست که زن و شوهر مسلمان کارهاى خود را براساس مشورت انجام دهند. و به اين ترتيب در تحکيم روابط و نظام خانواده تلاش نمايند.

و- هديه دادن

ابراز علاقه و محبت زن و شوهر به همديگر راههاى مختلفى دارد که يکى از زيباترين روش هاى آن هديه دادن به يکديگر است. قرآن در مواردى از اين شيوه مهرآور سخن گفته است و گاهى به آن ترغيب مى کند. و از هديه مناسب از سوى مردان به همسرانى که مى خواهند از آنان جدا شوند هديه در حج تمتع به درگاه ربوبى که در جلب محبت تاثير فراوان دارد. رسول خدا در روايتى مى فرمايد:

مردى که داخل بازار شود و تحفه اى را خريده و به خانواده اش برساند ثوابش معادل با عمل کسى است که نياز گروهى از مستمندان را رفع کرده باشد.

انسانى که هديه اى را دريافت مى کند بى اختيار مهر و محبت هديه دهنده را در دل خود احساس مى کند. اين نکته در روابط زناشوئى از اهميت ويژه برخوردار است. امام باقر(عليه السلام) در اين رابطه فرمود: به يکديگر هديه دهيد که هديه غبار کينه ها را از دل مى زدايد و عداوت و دشمنى و روابط تيره را به دوستى و مهربانى بدل مى سازد.

2- عفو و گذشت

هر زن و شوهرى طبعا در زندگى خود دچار خطاها و لغزش هايى مى شوند چرا که انسان جايزالخطا است و به غير از چهارده معصوم(عليهم السلام) کسى را نمى توان مصون از اشتباه و لغزش دانست. به همين جهت قرآن کريم مى فرمايد: «وليعفوا وليصفحوا الا تحبون ان يغفرالله لکم و الله غفور رحيم؛ آنان شايسته است عفو کنند و از لغزش هاى ديگران چشم بپوشند آيا دوست نمى داريد که خداوند نيز شما را عفو کند البته که خدا آمرزنده و مهربان است.» يکى از علل مهم اختلافات خانوادگى عدم تحمل و کم صبرى زن و شوهر نسبت به يکديگر است اين بگومگوها معمولا در اول زندگى بيشتر است و هر قدر که زن و مرد بيشتر همديگر را مى شناسند و درک مى کنند و عفو و اغماض به خرج مى دهند تدريجا نزاع ها فروکش کرده و جاى خود را به مهر و صفا و گذشت مى دهد. امام صادق(عليه السلام) فرمود: هر انسان مسلمانى که خشمگين شود و با وجود فوران شعله غضب و توانائى بر اعمال آن، خشم خود را فرو برد خداوند در روز قيامت دل او را سرشار از رضايت و خشنودى خود خواهد نمود.

آرى بهترين و زيباترين روش در تقويت بنيان خانواده توسل به عفو و گذشت و بردبارى در مقابل خطاهاى اعضاى خانواده بويژه زن و شوهر نسبت به همديگر است. رسول خدا(صلى الله عليه و آله) فرمود: عفو و گذشت را از عادات روزمره خود قرار دهيد زيرا که عفو موجب عزت و سربلندى هر بنده اى است پس عفو کنيد تا خداوند شما را عزيز و بلندمرتبه گرداند. زنان و مردان مسلمان نه تنها از خطاهاى خود نسبت به همديگر عفو مى کنند بلکه از ترشروئى و نگاه هاى تند نسبت به همديگر اجتناب مى ورزند. پيامبر(صلى الله عليه و آله) فرمود: حق زن بر شوهرش اين است که او را گرسنه نگذارد، بدنش را بپوشاند و هرگز با او با بدخلقى و ترشروئى و چهره اى گرفته برخورد ننمايد.

3- خدمت به خانواده

تأمين نيازهاى خانواده از جمله وظائف مرد است او با اين عمل خود علاوه بر ايفاى نقش خود در مديريت خانه، رضايت خداوند و همسرش را جلب مى کند و در تقويت پيوند زناشويى گام برمى دارد. در آيات قرآن اين عمل پسنديده از شيوه هاى مردان خدا و پيامبران الهى محسوب مى شود. در داستان سفر حضرت موسى به همراه خانواده اش به ناحيه مصر، قرآن مى فرمايد: «فقال لاهله امکثوا انى ءانست نارا لعلى ءاتيکم منها بقبس او اجد على النار هدي؛ موسى به خانواده اش گفت: اندکى مکث کنيد که من آتشى مى بينم شايد شعله اى از آنرا براى شما بياورم يا بوسيله اين آتش راه را پيدا کنم.

خدمت به خانواده و يارى رساندن به کدبانوى خانه دلها را به هم نزديک مى کند نيازهاى زندگى را برطرف ساخته و به فرزندان نيز درس عشق و محبت و خدمتگزارى مى آموزد. چرا که انجام کارهاى منزل تنها به عهده بانوان نيست بلکه همکاري، مساعدت و يارى شوهر را مى طلبد. امام باقر (عليه السلام) فرمود:

حضرت فاطمه (عليها السلام) همسر بزرگوار على (عليه السلام) خانه دارى مى کرد، خمير کردن، نظافت منزل از جمله کارهاى او بود و على (عليه السلام) نيز بيشتر به کارهاى بيرونى منزل مانند آوردن هيزم و تأمين مواد خوراکى اقدام مى نمود. روزى رسول خدا (صلى الله عليه و آله) به منزل آنان وارد شد و مشاهده کرد که اين زن و شوهر نمونه با کمک همديگر با آسياب دستى آرد مى کنند. پيامبر فرمود: کداميک خسته تريد علي(عليه السلام) فرمود: فاطمه خسته تر است. پيامبر به او فرمود:

دخترم برخيز! من کار تو را انجام دهم. فاطمه (عليهاالسلام) برخاست و پيامبر (صلى الله عليه و آله) خود على (عليه السلام) را در آرد کردن گندم يارى نمود. از نمونه هاى بارز خدمت به خانواده که از وظايف شرعى مرد نيز محسوب مى شود تأمين مخارج خانواده از راه حلال است. تهيه درآمد حلال و گسترش سفره هاى پاکيزه و غذاهاى لذتبخش از جانب مدير خانواده از عوامل کارآمدى است که در استحکام خانواده اثر دارد. امام باقر (عليه السلام) فرمود: هر کس در دنيا به دنبال کسب روزى حلال برود و قصدش اين باشد که به ديگران نيازمند و محتاج نگردد و مخارج زن و فرزندش را تأمين نمايد و به همسايه ها و هم نوعان مستمند و بى بضاعت خود يارى رساند در روز قيامت با سيمايى نورانى مانند مهتاب شب چهارده خداوند را ملاقات خواهد کرد.

امام رضا(عليه السلام) نيز در مورد خدمتگزارى که همواره در انديشه خدمت به خانواده اش و کسب درآمد حلال بوده و در اين راه از هيچ کوششى فروگذارى نمى کند مى فرمايد: کسى که با تکيه به فضل و عنايت خداوند بدنبال بدست آوردن روزى حلال است از رزمنده اى که در راه خداوند متعال جهاد مى کند پاداش افزونترى دارد.

اين عامل مؤثر در تقويت ارکان خانواده يکى از شيوه هاى قرآنى و مورد توجه پيامبران و بندگان صالح پروردگار بوده است. در اين رابطه به پاداش بزرگى که زنان در مقابل خدمت به همسرانشان دريافت مى کنند نيز اشاره مى کنيم: امام باقر(عليه السلام) فرمود: هر زنى که شوهرش را با شربت آبى سيراب سازد برتر از عبادت يک سال است که در آن سال روزها را روزه بدارد و در شبهايش نماز بخواند.

4- سفر هاى خانوادگى

اعضاى خانواده که معمولاً در منزل تنها هستند بويژه در عصر ما که زندگى هاى شهرى و ماشينى موجب شده افراد در خانه ها بمانند و کمتر به بيرون رفتن نياز پيدا مى کنند رفتن به سفرهاى زيارتي، صله ارحام و تفريحى به همراه خانواده از جمله ضروريات زندگى محسوب مى شود. اين امر آثار و برکات تربيتى و اخلاقى و آموزشى فراوانى به همراه دارد.

شکوفا شدن روحيه تعاون و هميارى در ميان اعضاى خانواده، کسب تجربه بويژه براى فرزندان، مشاهده اعجازانگيز و شگفت آور آثار طبيعى و معرفت بيشتر به قدرت الهي، ديدار بستگان و خويشاوندان، بدست آوردن پاداش هاى معنوى و از همه مهم تر تأليف قلوب و انس بيشتر اعضاى خانواده با همديگر از جمله ره آوردهاى سفرهاى خانوادگى است که در استحکام پيوستگى اعضاى خانواده مؤثر است. قرآن کريم نيز در لابلاى آيات آسمانى خود به سفرهاى خانوادگى اشاره دارد. سفر حضرت ابراهيم به همراه خانواده به سرزمين وحى و کعبه معظمه، مسافرت حضرت موسى به همراه همسرش صفورا از مدائن به مصر، سفر خانوادگى حضرت يعقوب از کنعان به سوى مرکز حکومت يوسف(عليه السلام) نمونه هائى از سفرهاى خانوادگى است. در سيره اهل بيت (عليهم السلام) نيز از اين گونه موارد زياد گزارش شده است. آرى سفرهاى خانوادگى فرح بخش، مسرت آور، و موجب سعادت و رفاه و تقويت بنيان خانواده است و اگر در مواردى مرد به تنهايى مسافرت کند شايسته است که سوغات سفر را فراموش ننمايد. پيامبر اکرم (صلى الله عليه وآ له) فرمود: هر گاه مردى به تنهايى مسافرت کند وقتى به جمع خانواده اش برمى گردد حتماً براى آنان سوغاتى و هديه نو و تازه اى بياورد هر چند کم ارزش باشد. اساساً قرآن کريم به گردش و سفر اهميت ويژه اى قائل است و در آيات متعددى انسان ها را به سير و سفر فراخوانده و عبرت گيرى از سرنوشت اقوام ديگر را يادآور مى شود. و مسافرت با خانواده علاوه بر آثار و منافع فراوان عبرت گرفتن براى اعضاى خانواده نيز به همراه دارد.

5- مصالحه و مدارا

درزندگى مشترک ميان زن و شوهر اگر مصالحه و مدارا حکمفرما نباشد بدون ترديد نظام خانواده از هم گسيخته خواهد شد.

صائب مى گويد:

تارو پود عالم امکان به هم پيوستن است

عالمى را شاد کرد آن کس که يکدل شاد کرد

هر فردى نسبت به خودش عادات و رفتارهاى ويژه دارد و همچنين سليقه و افکار و انديشه هاى زن و شوهر ممکن است با هم متفاوت باشد. اگر يکى از زوجين براساس غرور و خودخواهى بخواهد سليقه و انديشه هاى فردى خود را برديگرى تحميل کند مطمئنا راه بجايى نخواهد بود. اختلاف والدين با فرزندان نيز همين گونه است که نمى توان عادات متفاوت و انديشه هاى گوناگون را با زور و اجبار و تهديد به جدايى و امثال اين شيوه ها از ميان برداشت. براى ارتباط بيشتر وتعميق روابط زن و شوهر بهترين شيوه اى که قرآن پيشنهاد مى کند صلح و سازش و مدارا است. قرآن در اين زمينه مى فرمايد:«و ان امراه خافت من بعلها نشوزا او اعراضاً فلا جناح عليهما ان يصلحا ان يصلحا بينهما صلحا والصلح خير و احضرت الانفس الشح و ان تحسنوا و تتقوا فان الله کان بما تعملون خبيرا» 32 اگر زنى از ناسازگارى و رويگردانى شوهرش بيم داشته باشد مانعى ندارد که با هم صلح و سازش کنند زن يا مرد با چشم پوشى از پاره اى حقوق خود با همسرش مدارا کند و مصالحه و مدارا بهترين راه زندگى است. اگر نفس هاى خودخواه طبق غريزه حب ذات دراين گونه موارد از صلح و صرف نظر کردن از حقوق خودبخل مى ورزند و اگر به نيکى و پرهيزگارى روى آوريد و به خاطر خدا صلح و سازش کنيد)خداوند به اعمال شما آگاه است. ]و مى داند که چه بهره هاى سودمندى درانتظار شما وخانواده تان مى باشد.

[ کوتاه آمدن در مسائل خانوادگى مانند خطاى همسر و فرزندان و يا حساس نشدن درمقابل عادات و سليقه هاى ناموزون اعضاى خانواده،سعادت دنيا و آخرت و عزت و سربلندى در پى دارد و بنيان خانواده را از تزلزل و سستى باز مى دارد که خداوند در توصيف انسان هاى مومن مى فرمايد: آنان خشم خود را فرو مى برند و از لغزش هاى مردم عفو مى کنند و خداوند نيکوکاران را دوست دارد. 33 على (عليه السلام) فرمود: درهرحال با همسرت مدارا کن و با او به شيوه اى نيکو رفتارنما تا زندگى با صفا و آرامى داشته باشي! 34 6- تأثير رفتارهاى زن برخى از عوامل استحکام بنيان خانواده را مى توان در رفتار و برخوردهاى بانوان مسلمان جستجو کرد. آنان اگر وظايف خود را به نحو شايسته اى انجام دهند و در رعايت حقوق شوهران خود کمال تلاش را به عمل آورند بخش عظيمى از مشکلات خانواده ها حل خواهد شد. ما در اينجا چند مورد از وظايف زنان را در ارتباط با همسرانشان از زبان وحى مرور مى کنيم.

الف- اطاعت از همسر

مديريت خانواده بر عهده مرد است و آنان طبق فطرت و قانون الهى وظيفه هدايت و راهنمائى ساير اعضاى خانواده را برعهده دارند. خداوند متعال در آيات متعددى اين حقيقت را يادآور شده و به زنان مسلمان سفارش کرده است که از شوهران خود که مديرخانواده هستند، اطاعت کنند. در سوره بقره مى فرمايد:

«للرجال عليهن درجه؛ مردان بر زنان برترى دارند.»

و در سوره نساء مى فرمايد:

«الرجال قومون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض و بما انفقوا من امولهم فالصا لحا ت قا نتا ت؛مردان سرپرست زنان هستند و اين به جهت برخى برترى هائيست که خداوند (براى حفظ نظام جامعه) به بعضى نسبت به برخى ديگر قرار داده است و نيز به خاطر انفاق برخى از اموالشان در مورد زنانشان مى باشد و زنان صالح و شايسته نيز آنهائى هستند که مطيع بوده و تواضع دارند. براساس اين رهنمود اطاعت زنان از شوهران خود، البته در مواردى که معصيت خدا نباشد- مى تواند پيوند زناشويى را محکمتر و به قوام خانواده يارى کند. پيامبر فرمود: بهترين زنان شما زنى است که فرزند به دنيا بياورد مهربان و پاکدامن باشد در ميان خانواده اش عزيز و نسبت به شوهرش خاضع و فروتن باشد.

ب- حفظ عفت و حريم خانواده

پاسدارى از حريم خانواده بر زن و مرد لازم است. داشتن عفت و حجاب نيز بر هر دو ضرورى است. قرآن مى فرمايد: به مردان مؤمن بگو چشمان خود را از نامحرم فرو بندند و دامن خود را از گناه باز دارند… و به زنان مؤمن نيز بگو چشمان خود را از نگاه هاى هوس آلود بازگيرند و دامن خود را از گناه حفظ کنند و زينت هاى خود را در مقابل نامحرمان نمايان نسازند.

اما حفظ عفت و رعايت حجاب در مورد زنان ويژگى هاى خاصى دارد که شايسته است آنان براى پاسدارى از حريم خانواده ها حتماً در پوشش حجاب و عفاف باشند. از منظر آيات وحى حفظ حجاب براى زنان آنچنان اهميت دارد که حتى نوع پوشش، آهنگ صدا، آرايش هاى او و نکات ريز ديگرى نيز به صراحت در قرآن آمده است.

امام صادق (عليه السلام) فرمود:

بهترين زنان شما آن زنى است که چون با همسرش خلوت کند زره حياء را از خود دور سازد و چون از خلوت شوهرش بيرون آيد زره حياء را بر تن کند و حجاب و عفت خود را که نشانه حياى اوست کاملا رعايت نمايد. رسول خدا(صلى الله عليه و آله) در مورد بانوان شايسته صفاتى را برشمرده که از جمله آنها آرايش براى همسر و پوشش کامل از ديگران است.

ج- جلب رضايت شوهر

براى گرم کردن روابط خانواده يک بانوى مسلمان مى تواند علاوه بر موارد فوق رضايت مرد را که مدير خانواده محسوب مى شود جلب کند و ناراحتى هاى او را رفع نموده و به اين ترتيب در مقابل مشکلات و سختى هايى که مرد در بيرون منزل با آنها دست به گريبان است کدورت و تيرگى هايش را از دل او بزدايد. مردى به پيامبر(صلى الله عليه و آله) عرضه داشت. يا رسول الله! من همسرى دارم که هرگاه وارد خانه مى شوم به استقبالم مى آيد و چون مى خواهم از منزل بيرون روم مرا بدرقه مى کند. هرگاه اندوهگين شوم از من دلجويى مى کند و دلداريم مى دهد. پيامبر اکرم(صلى الله عليه و آله) فرمود: خداوند در روى زمين کارگزارانى دارد و اين زن يکى از آنهاست براى او نصف پاداش شهيد مى باشد.»
منبع: تبیان