علت عزاداری بر امام حسین

پرسش:

چرا هنوز بعد از گذشت سالها براي امام حسين (ع) عزاداري مي شود؟ چرا بجاي هزينه كردن براي مراسم عزاداري اين پول ها صرف ايتام، جهيزيه دختران بي بضاعت، و… نمي شود؟

پاسخ:

اقامه هر امري با توجه به ارزش و اهميتي كه دارد قطعا هزينه و مؤنه ي درخور خود را دارد . شكي نيست كه خدمت به مردم و رسيدگي به مشكلات آنان خصوصا مستمندان و نيازمندان شيعه از امور مهم و اساسي محسوب مي گردد و بايد مورد توجه همگان خصوصا افرادي كه داراي نقش و اثر در اين زمينه هستند قرار گيرند، اما بايد دانست كه در جامعه ي اسلامي وشيعي امور مهم فراواني وجود دارند كه به هر كدام در جاي و در زمان خودش و به فراخور آن بايد توجه و رسيدگي گردد و توجه و عنايت به يك امر ما را نبايد از رسيدگي به امور ديگر باز داشته و يا غافل نمايد و اين همان چيزي است كه ما از مكتب اهل بيت و امام حسين (عليهم السلام) آموخته ايم .
برپايي مجالس يادبود و عزاداري براي سرور و سالار شهيدان و آزادگان جهان، امام حسين (عليه السلام) يكي از آن امور مهم و اساسي است كه ارتباط نزديك و تنگاتنگ با سعادت و اصلاح دنيا و آخرت امت اسلامي دارد و معمولا هزينه هاي اين گونه مجالس توسط اقشار معمولي و ضعيف و همان كساني كه در سوال به آن ها اشاره شده تامين مي گردد و از خيرات و بركات مادي و معنوي آن هم همگان و از سفره نذورات آن خصوصا اقشار تهيدست بيشتر بهرمند مي گردند. آن چه در طول تاريخ و الان هم مشاهده مي گردد هزينه هاي مجالس عزاداري از قلك هاي خانواده هاي كم بضاعت شيعيان (همان كساني كه گاهي توان خريد يك كيف و كفش خوب براي فرزندانش را ندارند اما با عشق و محبت تمام براي امام شان هزينه مي كنند) و از ريال ريال اندك نماز گزاران در مساجد و حسينيه ها كه در طول سال جمع آوري مي گردد به دست مي آيد ، و اين همان تيري است كه در هميشه ي تاريخ قلب تاريك دشمنان اهل بيت (عليهم السلام) را نشانه رفته و سيلي است كه روي ستمگران و ظالمان در حق آل رسول (صلي الله عليه و آله) را تا ابد سياه نموده است. به همين جهت مخالفان و خصوصا وهابيت كه ادامه ي خط اموي است مي كوشند از راه هاي مختلف و به بهانه هاي واهي بر پايي اين گونه مجالس را مورد مناقشه قرار داده و مردم و امت اسلامي را از اين طريق از اهل بيت و مكتب رهايي بخش تشيع جدا نمايند.
اقامه‌ عزاي‌ حضرت‌ ابي‌ عبدالله‌ الحسين‌ سيدالشهداء عليه‌ السلام‌ از افضل‌ قربات‌ الي‌ الله‌ تعالي‌ و موجب‌ تجديد حيات‌ اسلام‌ و ايمان‌ است‌ و ادله قرآني و روايي متعدد بر آن دلالت دارند ، بر مومنين‌ لازم‌ است‌ هر چه‌ با شكوه ‌تر آن‌ را برگزار نمايند. چه آن كه در عزاداري شيعيان و در ماتم و عزاي ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ ، بخصوص حسين ابن علي، ـ عليهمالسّلام ـ وتداوم آن در طول تاريخ اهداف مهمي وجود داردكه هزينه هاي موجود در برابر آن ناچيز است، از جمله شناساندن مقام پيشوايان، افزايش عشق و محّبت به اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ اثبات حقانيت نهضت حسيني، ياد مصائب اهل بيت، همدردي با رسول الله ـ صلي الله عليه و آله ـ و اميرالمؤمنين و فاطمه زهرا ـ عليهاالسّلام ـ الگو پذيري از جريان عاشورا، تكريم ائمه و ارزش هاي والاي انساني، رشد فضائل و كرامت هاي انساني و الهي، و پرورش روحية شهادت طلبي.

توضيح مطلب : در بيان اهداف عزاداري، بايد گفت عزاداري كه در ميان شيعيان به عنوان يك سنّت رايج شده، انگيزه هاي گوناگوني دارد كه به طور اختصار عبارت است از:
1. شناساندن مقام پيشوايان بزرگ اسلام. كه سراسر زندگي آنان براي جامعة اسلامي الگو و سرمشق است، خواه در مبارزه با طاغوتيان يا مسائل اخلاقي ، معنوي و… چرا كه در همين مجالس، خطيبان و واعظان به بيان مقام و شخصيت ائمة معصومين و توضيح راه و رسم آنان ميپردازند.
2. ايجاد وحدت بين صفوف مختلف پيروان. از ملل گوناگون با زبانها، رنگها و نژادهاي مختلف. اگر مراسم پرشكوه حج، گردآورنده اي همه اي مسلمانان از فرقه ها و ملل مختلف جهان است، بايد گفت مراسم عزاداري سرور شهيدان حضرت حسين بن علي ـ عليه السّلام ـ كه در كشورهاي مختلف برگزار ميشود يكي از بهترين جلوه هاي اتحاد شيعيان ميباشد.
3. افزايش عشق و محبت به اهل بيت. كه پاداش رسالت پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ است چنانكه در قرآن كريم ميفرمايد: قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبي(1) بگو من بر رسالت خويش، مزد و اجري جز ابراز علاقه و دوستي به خاندانم نميخواهم. محبت ورزيدن به ذوي القربي، مصاديق متعددي دارد كه يكي از مصاديق با ارزش آن اين است كه در شادي آنان شاد و در حزن ايشان، اندوهناك باشيم.
4. كمال خواهي و فضيلت طلبي. عزاداريها پيوند قلبي و ارتباط باطني با حجت هاي الهي و ائمة معصومين ـ عليهم السّلام ـ را در پي دارد، چرا كه شيعيان و محبّين اهلبيت با تمام احساس و عواطف و با همة وجود، در مجالس امام حسين ـ عليه السّلام ـ شركت، ميكنند به گونه اي كه بين خود و آن حضرت يك پيوند معنوي برقرار ساخته اند و همين امر به طور محسوس در رفتار و اخلاق ايشان تأثير گذاشته و آنان را به صراط مستقيم هدايت كرده و كمال جويي و فضيلت را در آنها ايجاد ميكند.
5 دعوت به دين و آگاه شدن از حقايق آن و فراخواني مردم به صلاح و اصلاح و دوري از انحرافات.
6. اثبات حقانيت نهضت حسيني بر ضد طاغوتيان و آشنا كردن مردم با ويژگي هاي قيام امام حسين ـ عليه السّلام ـ. به همين جهت است كه امامان معصوم ـ عليهم السّلام ـ پيروان خود را تشويق نموده اند كه مراسم عزاداري داشته باشند و براي حسين بن علي گريه كنند تا حقانيت آن حضرت اثبات شود و هدف امام حسين ـ عليه السّلام ـ زنده بماند و مكتبي كه او به وجود آورد، باقي بماند.
7. ياد مصيبت اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ. كه موجب آسان شدن مصائب و سختي هاي دوستداران آنان است.
8. همدردي با رسول الله ـ صلي الله عليه و آله ـ و اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ و فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ و ساير ائمه ـ عليهم السّلام ـ.
9. فراموش نشدن خاطره عاشورا، چرا كه اگر اين عزاداري ها نبود، نسل هاي آينده نمي دانستند امام حسين ـ عليه السّلام ـ را يزيد بن معاويه ظالمانه به شهادت رسانده است و حقانيّت و ظلم ستيزي حضرت و يارانش به فراموشي سپرده مي شد.
10. افشاگري جنايات ستمگران، به ويژه بني اميّه و بني عباس.
11. الگوپذيري از جريان عاشورا. وقتي در بيان واقعة كربلا، ظلم ها و انحرافات و منكرات بيان شود، اذهان شنوندگان و خوانندگان، به وضع جامعة خود معطوف ميشود و آن را نيز مورد توجه قرار داده و با خود مي گويند كه آيا حكومت در عصر ما و جامعة ما، به حكومت در عصر حسين بن علي ـ عليه السّلام ـ شباهتي دارد؟ اين امر باعث مي شود كه با مشاهده و درك ظلمها و انحرافات و منكرات، به عكسل العملي شبيه عكسل العمل مولاي خود دست بزنند و با حكومت هاي جور به مبارزه برخيزند و همين امر بوده كه قيام هاي فراواني عليه حكومت هاي فاسد، توسط شيعيان را در طول تاريخ رقم زده است و در آينده نيز اين چنين خواهد بود.
لذا استعمارگران و حكومت هاي فاسد، هميشه در صدد بوده اند كه اين عزاداري ها و مراسم ها را به تعطيلي بكشانند و ياد امام حسين ـ عليه السّلام ـ را از خاطره ها محو كنند، ولي نه تنها در كار خود موفق نمي شوند بلكه روز به روز بر شكوه و عظمت عزاداري ها افزوده مي شود.
12. تكريم ائمه، و ارزش ها: در مراسم عزاداري، مقام و شخصيت ائمة معصومين ـ عليهم السّلام ـ تكريم شده و به مردم معرفي مي شوند و به همة ارزش ها و خوبي هايي كه در شخصيت معصومين ـ عليهم السّلام ـ ظهور و بروز داشته است احترام گزارده شده و مورد تمجيد قرار مي گيرند. همين امر باعث تقويت اين خصائص نيك در اخلاق و كردار مردم ميگردد.
13. رشد فضائل و كرامت هاي انساني و الهي و پرورش روحيّة شهادت طلبي. هر قطره اشك كلامي است كه شهادت را چون پيامي به مردم ابلاغ ميكند و گريه وعزاداري نشانة آن است كه فاجعه اي روي داده و ظلمي صورت گرفته، است عزاداري نه يك روز، نه ده روز، نه يك ماه، بلكه در تمام سال، براي اين است كه ملتي كه در شهادت زندگي ميكند بايد عزادار باشد و در مجالس عزا با بيان فلسفة شهادت و با يادآوري از شهيدانش، روحية شهادت طلبي را همچنان تازه نگه دارد. بي شك به خاطر نشر فلسفه شهادت و ايثار و كرامت هاي انساني است كه شيعه به بهانه مرگ برادر، عمو، دايي و… جلسه برگزار مي كند و يكباره به كربلا گريز ميزند و از حسين ـ عليه السّلام ـ سخن ميگويد.
14. زنده نگه داشتن اسلام با استفاده از ابزار عزاداري. عزاداري اسلام را زنده كرد و اگر امام حسين ـ عليه السّلام ـ قيام نمي كرد، اثري از اسلام باقي نمي ماند. اساس شكل گيري انقلاب اسلامي ايران نيز از نهضت امام حسين ـ عليه السّلام ـ است. امام خميني (ره) دربارة تجديد و تكرار عزاداريها ميفرمايد: “… اصلاً نمي فهمند مكتب سيد الشهداء چه بوده و نميدانند اين منبرها، گريه ها و سينه زنيها حدود 1400 سال است كه ما و مكتب را حفظ كرده و تا حالا اسلام را آورده. اين عده از جوان ها اينطور نيست كه سوء نيت داشته باشند آن ها خيال مي كنند كه ما بايد حرف روز بزنيم، حرف سيد الشهداء حرف روز، و هميشه حرف روز است. اصلاً حرف روز را سيدالشهداء آورده و دست ما داده است و سيدالشهداء را اين گريه ها و مكتب وي را اين مصيبت ها و سخنراني ها و نوحه ها و مرثيه خواني ها و اين سينه زني ها و اين دستجات حفظ كرده است. اگر فقط مقدسي بوده و توي اتاق و توي خانه مي نشست و براي خودش هي زيارت عاشورا مي خواند و تسبيح ميگفت چيزي نمانده بود… همين هاست كه اين نهضت را پيش برده. اگر سيدالشهداء نبود اين نهضت را كسي پيش نمي برد(2).”
بنابراين عزاداري حسين بن علي ـ عليه السّلام ـ يك حركت است يك موج است، يك مبارزة اجتماعي است. همين عزاداري ها سبب مي شود كه شور و عاطفه، از شعور و شناخت برخوردار گردد و ايمان را در ذهن جامعه هوادار، زنده نگه دارد و مكتب عاشورا به عنوان يك فكر سازنده و حادثة الهام بخش، همواره تأثير خود را حفظ كند. خون و شهادت و عزاداري احياي خط و رساندن صداي مظلوميت اهلبيت عصمت و طهارت ـ عليهم السّلام ـ به گوش تاريخ است…. هم بر مظلوميت امام گريه ميشود و هم در ساية آن، هدف امام حسين ـ عليه السّلام ـ از نهضت و حركت شناخته ميشود، جلسات سخنراني و موعظه، روضه هاي خانگي و دسته هاي عزاداري و هيأت هاي زنجيرزني، پوشيدن لباس مشكي و پرچم به دست گرفتن و شربت و آب دادن و تلاش در بر پايي مجالس و عزاداريها، با آن شور و عشق و صفاي باطن، و هر يك به نوعي سربازگيري جبهة حسيني است و اين پيوند قلبي را عمق و غنا مي بخشد.

پاورقی:

  1. شوري، 23.
    2. قيام عاشورا، در كلام و پيام امام، ص 16.