فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

علامه محمد رضا کیفى تهرانى اصفهانى (ره)

اشاره:

محمد رضا کیفى تهرانى اصفهانى در ۲۰ محرم الحرام سال ۱۲۸۷ قمرى در نجف اشرف چشم به جهان گشود. از ناحیه پدرى به ‏شیخ محمد تقى اصفهانى صاحب هدایه المسترشدین مى ‏رسد و مادر او نیز ربابه سلطان بیگم دختر ‏سید محمد باقر بن محمد تقى موسوى، معروف به حجه الاسلام شفتی مى‏ باشد‎  مؤلف در نه سالگى از نجف اشرف همراه پدرش به اصفهان مسافرت کرده و پس از آموختن ادبیات ‏و مقدمات فقه و اصول در سن پانزده سالگى به نجف اشرف برمى‏ گردد‎ .

در نجف اشرف ابتدا از محضر پدر بزرگوارش شیخ محمد حسین اصفهانى )متوفاى ۱۳۰۸ قمرى( در ‏فقه و اصول )کتاب فصول و قسمتى از رسائل( و بعضى از کتابهاى تفسیرى )تفسیر بیضاوى و ‏کشاف( استفاده نموده و همین طور از سید ابراهیم قزوینى در ریاضیات و هیئت و علوم عقلى و ‏معالم الأصول و شرح لمعه و شیخ فتح اللّه مشهور به شریعت مدارى اصفهانى در قسمت زیادى از ‏رسائل، میرزا حبیب اللّه تهرانى در ریاضیات، شیخ محمد کاظم خراسانى )متوفاى ۱۳۲۹ قمرى( ‏شیخ الشریعه اصفهانى )متوفاى ۱۳۳۹ قمرى(، سید محمد کاظم یزدى )متوفاى ۱۳۳۷ قمرى(، شیخ ‏آقا رضا همدانى )متوفاى ۱۳۲۲ قمرى(، سید محمد فشارکى )متوفاى ۱۳۱۶ قمرى(، شیخ حسین نورى ‏‏)متوفاى ۱۳۲۰ قمرى( و سید مرتضى کشمیرى )متوفاى ۱۳۲۳ قمرى( استفاده نموده است. در بین ‏اساتید مؤلف، سید محمد فشارکى از جایگاه خاصى برخوردار است. مؤلف در مورد ایشان این ‏چنین مى گفته که در‎ ‎مدت کوتاهى که مصاحب او بوده از وى بیش از اساتید دیگرش استفاده ‏نموده است‎

 ‎ویژگی ها

از مهمترین ویژگی هاى شخصیتى مؤلف جامعیت او در علوم مختلف اسلامى است. جدیت در تحصیل و ‏فراگیرى علوم، او را فردى صاحب نظر و داراى نظریات جدید، عمیق، و مبتکر در رشته‏ هاى ‏مختلف علمى ساخته است‎ جامعیت در علوم مختلف، فضل و عظمت علمى، حافظه عجیب، استعداد فطرى و عشق او به کسب ‏علم و دانش باعث شده بود که در بین اعلام و بزرگان حوزه به نبوغ و برترى علمى مشهور ‏شده و شخصیتى باشد که فضایل مختلف در او جمع گردد. او در فقه و اصول متخصص و در تفسیر ‏قرآن کریم، فلسفه، کلام و ریاضى فردى صاحب نظر و متبحر بود‎.‎

به علاوه در ادبیات و شعر نبوغ عجیب ایشان زبانزد عام و خاص بوده است. در کتاب کواکب ‏السماویه تألیف علامه سماوى و همین طور کتاب الطلیعه در ترجمه شعراى شیعه به بعضى از ‏نکات خیره کننده ادبى ایشان اشاره شده است‎.‎

در الذریعه و أعیان الشیعه درباره تبحر او به زبان عربى و شعر این گونه گفته شده ‏است:نظم المعانی الفارسیه بألفاظ العربیه همان طور که راجع به مهیار دیلمى گفته ‏اند.‏همین طور در أعیان الشیعه بعضى از اشعار زیبا و پر معناى او آورده شده است. )أعیان ‏الشیعه ج ۷ ص ۱۷ و نقباء البشر ج ۲ ص ۷۴۷‏‎ در نقباء البشر در رابطه با شعر مؤلف این گونه آورده شده:و فی بعض شعره نکات أدبیه ‏قد لا یتنبه لها البعض لدقتها و غموضها و کان یحمل اللفظ معنى أکثر من قابلیته‎ با این حال با همه شهرت و بزرگى جایگاه علمى ایشان وضعیت مالى مناسبى نداشته و غالبا ‏در امر امرار معاش و گذران زندگى دچار مشکل بوده است‎ عظمت علمى همراه با زهد و تنگدستى و شادابى و روحیه با نشاط، خوش صحبتى و در همان حال ‏رعایت وقار و متانت و دورى از سبکى و بى‏ محتوایى در گفتار، این شخصیت عظیم را چهره ‏اى ‏استثنایى و محبوب ساخته بود‎.‎

‎ بازگشت به اصفهان

مؤلف پس از شروع جنگ جهانى اوّل در سال ۱۳۳۳ قمرى مدتى به کربلا مى‏رود اما به علت ‏دشواری هایى که در نتیجه جنگ براى خانواده و فرزندانش بوجود آمد به اصفهان مسافرت ‏مى ‏کند و در آنجا زعامت دینى و ریاست فقهى مردم را به عهده گرفته و به جاى پدر ‏بزرگوارش به هدایت مردم و نشر معارف اسلامى و نیز امامت جماعت و تدریس مى‏ پردازد‎

‎تدریس

به دلیل بلاغت و رسایى در گفتار و تقریر نیکو و زیبا و جامعیت ایشان در علوم مختلف ‏حوزوى و اینکه کلام ایشان با دلایل و استشهاد به اشعار عربى و فارسى و گفتار علماى لغت ‏آمیخته بوده، بسیارى از طلاب و فضلا علاقه‏مند به شرکت در درس ایشان و استفاده علمى از ‏این شخصیت برجسته بوده‏اند و همین طور به دلیل خوش رویى و خوش اخلاقى و لطافت روحى ایشان، ‏در بین طالبین علم محبوبیت زائد الوصفى داشته‏ اند که این خود بر علاقه فضلا و بزرگان به ‏شرکت در حلقه درس ایشان مى افزوده است‎ قابل ذکر است که در رابطه با زندگینامه شیخ محمد رضا اصفهانى یک بار در أعیان الشیعه ‏ج ۷ ص ۱۶ و یک بار در مستدرکات أعیان الشیعه ج ۶ صفحه ۱۶۵ توضیح داده شده است‏‎.‎

‎ ‎اساتید

‏۱‏‎ . ‎پدر بزرگوار او، شیخ محمد حسین اصفهانى نجفى

‏۲‏‎ . ‎سید ابراهیم قزوینى

‏۳‏‎ . ‎میرزا حبیب اللّه تهرانى عراقى، مشهور به ذو الفنون ستاد ریاضیات، هیئت، نجوم و ‏معقول‎

‏۴‏‎ . ‎شیخ محمد کاظم خراسانى، صاحب کفایه الأصول

‏۵‏‎ . ‎سید محمد کاظم یزدى

‏۶‏‎ . ‎شیخ آقا رضا همدانى

‏۷‏‎ . ‎سید محمد فشارکى اصفهانى

‏۸‏‎ . ‎شیخ حسین نورى

‏۹‏‎ . ‎سید مرتضى کشمیرى

‏۱۰‏‎ . ‎شیخ الشریعه اصفهانى

‏۱۱‏‎ . ‎شیخ فتح اللّه ملقب به شریعتمدارى اصفهانى

‏۱۲‏‎ . ‎سید جعفر حلّى

‎ ‎تألیفات

‏۱‏‎ . ‎وقایه الأذهان و الألباب

‏۲‏‎ . ‎رساله فی القبله

‏۳‏‎ . ‎نقد فلسفه داروین در سه جلد، دو جلد آن در بغداد در سال ۱۳۳۱ قمرى چاپ شده ‏است.

‏۴‏‎ . ‎حواشى بر نجاه العباد تألیف محمد حسن نجفى صاحب جواهر

‏۵‏‎ . ‎أداء المفروض فی شرح أرجوزه العروض، تألیف میرزا مصطفى تبریزى در علم عروض و ‏قافیه‎

‏۶‏‎ . ‎استیضاح المراد من قول الفاضل الجواد فقهى‎

‏۷‏‎ . ‎أمجدیّه فقهى، اخلاقى‎

‏۸‏‎ . ‎الإیراد و الإصدار

‏۹‏‎ . ‎حلى الدهر العاطل یا حلى الزمن العاطل

‏۱۰‏‎ . ‎ذخائر المجتهدین فی شرح معالم الدین فى فقه آل یاسین تألیف ابن قطان فقهى است و ‏دو جلد نکاح و طهارت آن چاپ شده است.‎

‏۱۱‏‎ . ‎الرد على البهائیه

‏۱۲‏‎ . ‎رساله فی الرد على فصل القضاء فی عدم حجیّه فقه الرضا علیه‏ السلام تألیف سید حسن ‏صدر

‏۱۳‏‎ . ‎الروض الأریض دیوان شعر عربى‎‎

‏۱۴‏‎ . ‎الروضه الغناء در فقه‎

‏۱۵‏‎ . ‎السیف الصنیع على رقاب منکرى البدیع در علم بلاغت‎

‏۱۶‏‎ . ‎العقد الثمین

‏۱۷‏‎ . ‎نجعه المرتاد

‏۱۸‏‎ . ‎القول الجمیل

‏۱۹‏‎ . ‎النوافج و الروزنامج

‏۲۰‏‎ . ‎حاشیه بر کافى تألیف مرحوم کلینى

‏۲۱‏‎ . ‎حواشى على اکثر اکر لثاوى ذیلاسوس الحکیم الیونانی، در علم هندسه

‏۲۲‏‎ . ‎تنبیهات دلیل انسداد یا اثبات حجّیه الظن الطریقی کتاب اصولى‎

‎ ‎وفات

در ۲۴ محرم الحرام سال ۱۳۶۲ه.ق.  در شهر اصفهان این یگانه دوران از این عالم خاکى رخت ‏بربسته و به دیار حق شتافت. بدن مطهر او در تخت فولاد، در تکیه مخصوص به خانواده‏ اش به ‏خاک سپرده شد‎.‎