سید محمد حسینی همدانی نجفی

سید محمد نجفی (نجف ۱۳۲۲ – ۱۴۱۷ ق)

سید محمد بن سید علی حسینی همدانی نجفی ، معروف به آقا نجفی . درخانواده ای اهل دانش درنجف اشرف به دنیا آمد . سال ها درمحضرآخوند خراسانی دانش اندوخت و ازسیروسلوک وحالات آموزنده ومفید آخوند ملا حسین قلی همدانی کسب فیض کرد . به ده سالگی نرسیده بود که با پدرش به ایران آمد ودردرس میرسید علی همدانی حاضرشد . در۱۳۴۳ ق به نجف بازگشت وتحت مراقبت میرزای نائینی قرارگرفت . نزد وی دانش اندوخت وازدرس آیت الله میلانی هم بهره برد . دراین دوره ، دردرس فقه واصول ونیزتفسیرحاج شیخ محمد اصفهانی  معروف به کمپانی ، هم شرکت کرد وبه ویژه درتفسیرتحت تأثیروی قرارگرفت .

وی آثارگوناگونی تألیف کرده که ازجملۀ آن ها می توان به شرح اصول کافی و تقریرات درس نائینی اشاره کرد . به نظرمی رسد تأثیرمحافل تفسیری کمپانی دراو بسیاربوده وهمین سبب تألیف تفسیرانواردرخشان اوشد (ایازی ، « علامۀ همدان . . . » ، ص۲۸) . انواردرخشان ازجمله تفاسیرکامل فارسی عصرحاضراست که با جهت گیری شیعی ودرقالب اصطلاحات ومفاهیم فلسفی وعرفانی تدوین یافته است . مفسربه روش تفسیرقرآن به قرآن عمل کرده وبا ترجمه ای روان وشیوا و افزون برخی اضافات وتوضیحات خلاصۀ دیدگاه خود را پس ازبیان آرای متقدمان بیان کرده است . بحث های معنوی وانسان شناختی ومعاد شناسی ازشاخصه های مهم این اثراست مفسر ، پس ازذکرنام سوره وتعداد آیات ومدنی یا مکی بودن سوره ، یک یا چند آیۀ هم موضوع ووابسته به یک دیگررا نگاشته وسپس زیرعنوان « خلاصه» ترجمانی ازآیه را به ترتیب آیات بیان کرده وآن گاه درمقام « شرح » آیات قران را تفسیرکرده است . ازویژگی های مهم انواردرخشان گرایش شدید مفسر به تفسیراجتهادی ونقد وتحلیل عقلی درذکراستدلالات است . به همین سبب ، درمواردی که ظاهراً با دلیل عقلی تعارض مشاهده می شود ، حقیقت عقلیه را مقدم داشته وبه ظاهرآیه اکتفا نکرده است (ایازی ، شناخت نامۀ تفاسیر ، ص ۳۷ – ۳۸) .

منبع:ایازی ، محمد علی (۱۳۷۸) . شناخت نامۀ تفاسیر ، رشت .