سريه زيد بن حارثه در منطقه قَرَده1 جمادى الثانيه

 سال سوم هجرى قمرى

پس از جنگ بدر و شكست سنگين مهاجمان و مشركان مكه در نبرد با سپاهيان حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) و كشته شدن تعداد زيادى از سپاهيان شرك و كفر به دست مسلمانان، رعب و وحشتى در كافران و مشركان به وجود آمد. به طورى كه براى سفرهاى بازرگانى خويش به شام، واهمه و ترس عجيبى از مسلمانان داشته و عبور از راه معمول بين مكه و شام را، كه از كنار درياى سرخ و از حوزه حكومتى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در حوالى مدينه منوره مى گذشت، به مصلحت نمى ديدند. أشراف و اعيان قريش مكه پس از مشورت و گفت و گو به اين نتيجه رسيدند كه سفرهاى بازرگانى خويش را ادامه دهند، زيرا حيات آنان به اين داد و ستدها بستگى دارد، وليكن، از اين پس، نه از راه معروف و معمول بين مكه و شام، بلكه از راه ناشناخته اى كه در صحراى عربستان، ميان مكه و عراق قرار دارد عبور كنند و پس از رسيدن به عراق، از آن جا به سوى شام عازم گردند. تا از اين طريق، بدون مواجه شدن با مسلمانان، به اهداف اقتصادى خويش دست يابند. بدين منظور تعدادى از سربازان قريش مكه با كالاهايى مختلف از راه صحراى عربستان به سوى عراق راه افتاده، تا از آن جا به شام روند.

اين خبر به اطلاع پيامبر(صلی الله علیه و آله) رسيد و آن حضرت براى كاهش قدرت شيطانى قريش، تصميم گرفت كه بر آنان ضربه اى وارد سازد. بدين جهت پسرخوانده اش زيد بن حارثه را در رأس يكصد مرد جنگى به سوى آنان اعزام كرد. زيد بن حارثه و سربازان او در نخستين روز ماه جمادى الآخر سال سوم قمرى، از مدينه منوره حركت و به سمت كاروان قريش رهسپار شدند.

سربازان اسلام، پس از چند روز راه پيمايى، در منطقه “قرده” كه در مسير بيابانى ميان مكه و عراق است، به كاروان قريش نزديك گرديده و به آنان هجوم آوردند. اعيان و اشراف قريش، مانند ابوسفيان، صفوان بن اميه، ابوزمعه، عبدالله بن ابى ربيعه و حويطب بن عبدالعزى، كه صاحبان اصلى اين كاروان بودند، به محض رويارويى با سپاهيان اسلام، از منطقه گريخته و خود را رهانيدند. ولى سربازان مسلمان، موفق گرديدند كه سه نفر از همراهان آنان را اسير و مقدار زيادى از اموالشان، از جمله تعداد زيادى شتر را به غنيمت گرفته و با پيروزى به مدينه منوره برگردند.

پيامبر(صلی الله علیه و آله) پس از دريافت غنايم، آن ها را تخميس و خمس آن ها را كه به مبلغ بيست هزار درهم مى شد دريافت كرد و مابقى را در ميان رزمندگان تقسيم نمود. يكى از اسيران آن سريه، مردى به نام فُرات بن حيّان عجلى بود، كه مسئوليت راهنمايى كاروان قريش از مكه به سمت عراق را بر عهده داشت و پيش از اين، در واقعه بدر اسير شده و با رأفت پيامبر(صلی الله علیه و آله) آزاد گرديده بود.

بدين جهت، در اين سريه در معرض اعدام قرار گرفت، ولى با وساطت ابوبكر بن ابى قحافه، كه از پيش با وى رابطه حسنه اى داشت، مسلمان شد و از مرگ حتمى رهايى يافت.

گفتنى است كه اين سريه، نخستين سريه اى بود كه زيد بن حارثه، فرماندهى آن را بر عهده گرفته بود.(1) از آن پس وى سريه هاى ديگرى را نيز فرماندهى كرد و سرانجام در يكى از سريه ها، به نام جنگ موته به شهادت رسيد.

1- نك: المغازى (محمد بن عمر واقدى)، ج1، ص197؛ التنبيه و الاشراف (مسعودى)، ص 210، سبل الهدى و الرشاد (صالحى شامى)، ج6، ص 32