دلايل عدل خداوند

دلايل عدل خدا را تشريح كنيد ؟

پاسخ:

همانطور كه مي‏دانيد خداوند جهان را موزون و متعادل بوجود آورده است و دليل متعادل و موزون بودن آن اين است كه اگر موزون ومتعادل نبود نظم و جريان معين و مشخصي نداشت و شكي نيست كه از نظر نظام عالم، و از نظر تناسب در مجموعه‏ئ ساختمان جهان، وجود آنچه هست ضروري و لازم است و عدالت به معناي تناسب و توازن از شئون حكيم بودن و عليم بودن خداوند است. خداوند عليم و حكيم به مقتضاي علم و حكمت خود مي‏دادند كه براي ساختمان هر چيزي، از هر چيز چه اندازه لازم و ضروري است و همان اندازه در آن قرار مي‏دهد.

يكي ديگر از دلايل عدالت خداوند، رعايت حقوق افراد و عطا كردن به هر ذي حق است؛ رعايت استحقاق در افاضه ‏ئ وجود و رحمت به آنچه امكان وجود يا كمال را دارد. لازم به ذكر است كه موجودات در نظام هستي از نظر قابليتها و امكان فيض‏گيري از مبدا هستي با يكديگر متفاوتند. هر موجودي در هر مرتبه‏اي هست از نظر قابليت استفاضه استحقاق خاص خود را دارد. ذات مقدس حق كه كمال و خير مطلق و فياض علي الاطلاق است به هر موجودي آنچه را كه براي او محكي است از وجود و كمال اعطا مي‏كند. عدل الهي در نظام تكوين يعني هر موجودي هر درجه از وجود و كمال وجود كه استحقاق و امكان آن را دارد دريافت مي‏كند و ظلم؛ يعني، منع فيض و امساك جود از وجودي كه استحقاق دارد.

از نظر حكما الهي صفت عدل خدا آنچنانكه لايق ذات پروردگار است و بعنوان يك صفت كمال براي خدا اثبات مي‏شود و ظلم كه نقص است از او سلب مي‏گردد.و نيز حكما معتقدند كه هيچ موجودي براي خدا حقي پيدا نمي‏كند كه دادن آن انجام وظيفه شمرده شود وخداوند از آن جهت عادل شمرده مي‏شود كه به دقت تمام وظايف خود را در برابر ديگران انجام مي‏دهد و عدل خداوند عين فضل و عين جود اوست.

پس عدل خدا عبارت است از اينكه خداوند فضلش را از هيچ موجودي در هر حدي كه امكان تفضل براي آن موجود باشد دريغ نمي‏دارد. و اين است معني سخن امير الموئمنين(ع) در نهج البلاغه كه مي‏فرمايد: «حق يك طرفي نيست هر كسي كه بر عهده‏ئ ديگري حق پيدا مي‏كند ديگري هم بر عهده‏ئ او حقي پيدا مي‏كند تنها ذات احديت است كه بر موجودات حق پيدا مي‏كند و موجودات در برابر او وظيفه و مسوئليت پيدا مي‏كند اما هيچ موجودي بر او حقي پيدا نمي‏كند».

و خلاصه مرحوم ملا صدرا در باره‏ئ اثبات عدل براي خداوند مي‏گويد: خداي متعال به حكم آنكه فاعل تام است و فياضيتش واجب است افاضه و بخشش وجود يا كمال وجود مي‏نمايد بنحو عام و گسترده در مورد همه موجوداتي كه امكان هستي يا كمال در هستي دارند بدون هيچگونه تبعيض و اساساش عدل خدا ايجاب مي‏كند كه هيچگونه تبعيض در ميان مخلوقات در كار نباشد واگر تفاوت هست چون در ذات اشيا از نظر قابليت و امكان استحقاق تفاوت وجود دارد.

پس اگر يكي سفيد و ديگري سياه يا زشت و زيباست. يكي سالم و ديگري عليل، يكي جماد و ديگري نبات است، همه اين تفاوتها به خاطر ذاتشان است و به همان اندازه هم از جانب خدا قابليت فيض را دارا مي‏باشند. لذا قرآن مي‏فرمايد:

“له الملك و له الحمد واليه يرجع الامر كله” خداوند مالك الملك علي الاطلاق است شريكي در جهان ندارد.

بنا بر اين هر گونه تصرف خداوند در جهان تصرف در چيزي است كه از آن خود اوست پس ظلم در باره‏ئ او راه ندارد. آنچه بيان شد بعضي از دلايل اثبات عدل براي خداي باري تعالي بود

منبع: برگرفته از آثار شهيد مطهري  ؛ نهاد نمايندگي ولي فقيه در دانشگاهها