اعمال باب الفَرَج (معروف به مقام نوح(علیه السلام))

پس از پایان اعمال ستون سوم به سراغ دکّه باب امیرالمؤمنین(علیه السلام) که امروزه به مقام نوح(علیه السلام) در آن جا معروف است برو و چهار رکعت نماز (هر دو رکعت یک سلام) با حمد و هر سوره اى که مى خواهى، بخوان و پس از تسبیح فاطمه زهرا(علیها السلام) بگو:

اَللّـهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَاقْضِ حاجَتى یا اَللهُ، یا مَنْ لا

خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد و حاجتم را برآور اى خدا اى که ناامید

یَخیبُ سآئِلُهُ، وَلا یَنْفَدُ نائِلُهُ، یا قاضِىَ الْحاجاتِ، یا مُجیبَ الدَّعَواتِ،

نشود درخواست کننده اش و تمام نشود عطایش اى برآورنده حاجات اى اجابت کننده دعاها

یا رَبَّ الاَْرَضینَ وَالسَّمواتِ، یا کاشِفَ الْکُرُباتِ، یا واسِعَ الْعَطِیّاتِ، یا

اى پروردگار زمینها و آسمانها اى برطرف کننده گرفتاریها اى که عطاهایت وسیع است اى

دافِعَ النَّقِماتِ، یا مُبَدِّلَ السَّیِّئاتِ حَسَنات، عُدْ عَلَىَّ بِطَوْلِکَ وَفَضْلِکَ

دفع کننده بلاها اى تبدیل کننده بدیها به خوبیها بازگرد بر من به نعمت و فضل و احسان خودت

وَاِحْسانِکَ، وَاسْتَجِبْ دُعآئى فیـما سَئَلْتُکَ وَطَلَبْتُ مِنْکَ، بِحَقِّ نَبِیِّکَ

و مستجاب کن دعایم را در آنچه از تو درخواست کنم و از تو مى خواهم به حقّ پیامبرت

وَوَصِیِّکَ وَاَوْلِیآئِکَ الصّالِحینَ.

و وصیّت و دوستان شایسته ات.

و نیز دو رکعت نماز دیگر بخوان و پس از سلام و تسبیح فاطمه زهرا(علیها السلام) بگو:

اَللّـهُمَّ اِنّى حَلَلْتُ بِساحَتِکَ لِعِلْمى بِوَحْدانِیَّتِکَ وَصَمَدانِیَّتِکَ، وَ اَنَّهُ لا قادِرَ عَلى

خدایا من فرود آمدم به آستانت چون علم دارم به یگانگى و بى نیازى تو و این که کسى جز تو قادر به

قَضاءِ حاجَتى غَیْرُکَ، وَقَدْ عَلِمْتُ یا رَبِّ اَنَّهُ کُلَّما شاهَدْتُ نِعْمَتَکَ عَلَىَّ،

برآوردن حاجتم نیست و به خوبى دانسته ام اى پروردگار من که هراندازه نعمتت را در خود دریابم

اِشْتَدَّتْ فاقَتى اِلَیْکَ، وَقَدْ طَرَقَنى یا رَبِّ مِنْ مُهِمِّ اَمْرى ما قَدْ عَرَفْتَهُ،

نیاز و احتیاجم به تو بیشتر مى گردد و اکنون اى پروردگارا بر من فرود آمده پیش آمد مهمى که تو خود مى دانى

لاَِنَّکَ عالِمٌ غَیْرُ مُعَلَّم، وَاَسْئَلُکَ بِالاِْسْمِ الَّذى وَضَعْتَهُ عَلَى السَّمواتِ

زیرا تو دانایى هستى بدون معلم و از تو خواهم بدان اسمى که نهادى آن را بر آسمانها

فَانْشَقَّتْ، وَعَلَى الاَْرَضینَ فَانْبَسَطَتْ، وَعَلَى النُّجُومِ فَانْتَشَرَتْ، وَعَلَى

و آنها از هم جدا شد و بر زمینها و آنها پهن شد و بر ستارگان و آنها پراکنده گشت و بر

الْجِبالِ فَاسْتَقَرَّتْ، وَاَسْئَلُکَ بِالاِْسْمِ الَّذى جَعَلْتَهُ عِنْدَ مُحَمَّد وَعِنْدَ عَلِىٍّ،

کوهها و آنها پابرجا شدند و از تو خواهم بدان نامى که به ودیعت نهادى آن را نزد محمّد و نزد على

وَعِنْدَ الْحَسَنِ وَعِنْدَ الْحُسَیْنِ، وَعِنْدَ الاَْئِمَّهَ کُلِّهِمْ صَلَواتُ اللهِ عَلَیْهِمْ

و نزد حسن و نزد حسین و نزد همگى امامان که درودهاى تو بر همگى ایشان باد ـ

اَجْمَعینَ، اَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَاَنْ تَقْضِىَ لى یا رَبِّ

(از تو خواهم) که درود فرستى بر محمّد و آل محمّد و برآورى پروردگارا حاجتم را

حاجَتى، وَتُیَسِّرَ عَسیرَها، وَتَکْفِیَنى مُهِمَّها، وَتَفْتَحَ لى قُفْلَها، فَاِنْ فَعَلْتَ

و آسان گردانى دشواریش را و کفایت کنى مهم آن را و باز کنى قفل آن را پس اگر چنین کردى

ذلِکَ فَلَکَ الْحَمْدُ، وَاِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَلَکَ الْحَمْدُ، غَیْرُ جائِر فى حُکْمِکَ، وَلا

ستایش تو راست و اگر هم نکردى (بازهم) ستایش تو راست که ستم نکرده اى در حکم خود و نه

حآئِف فى عَدْلِکَ*

خلافى انجام داده اى در عدالتت

پس طرف راست صورت را بر سجده گاه بگذار و بگو:

اَللّهُمَّ اِنَّ یُونُسَ بْنَ مَتّى عَلَیْهِ السَّلامُ عَبْدَکَ وَنَبِیَّکَ،دَعاکَ فى بَطْنِ الْحُوتِ فَاسْتَجَبْتَ

خدایا همانا یونس بن متى بنده تو و پیامبرت بود که تو را در شکم ماهى خواند و تو اجابتش کردى

لَهُ، وَ اَ نَا اَدْعُوکَ فَاسْتَجِبْ لى بِحَقِّ مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد.

و من نیز تو را مى خوانم پس اجابتم کن به حق محمّد و آل محمّد.

آنگاه آنچه را دوست دارى، از خدا بخواه. سپس طرف چپ را بگذار و بگو:

اَللّـهُمَّ اِنَّکَ اَمَرْتَ بِالدُّعآءِ، وَتَکَفَّلْتَ بِالاِْجابَهِ، وَ اَنَا اَدْعُوکَ کَما اَمَرْتَنى،

خدایا تو دستور دادى به دعا کردن و اجابتش را به عهده گرفتى و من مى خوانمت چنانچه دستور دادى

فَصَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَاسْتَجِبْ لى کَما وَعَدْتَنى یا کَریمُ

پس درود فرست بر محمّد و آل محمّد و اجابت کن دعایم را چنانچه وعده ام کرده اى اى بزرگوار

آنگاه پیشانى را بر محل سجده بگذار و بگو:

یامُعِزَّ کُلِّ ذَلیل، وَیا مُذِلَّ کُلِّ عَزیز، تَعْلَمُ

اى عزّت بخش هر شخص خوار و اى خوارکننده هر عزتمند تو به خوبى

کُرْبَتى، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِهِ، وَفَرِّجْ عَنّى یا کَریمُ

گرفتاریم را مى دانى پس درود فرست بر محمّد و آلش و بگشا از من (اندوهم را) اى بزرگوار.

آنگاه اگر خواستى چهار رکعت نماز دیگر براى برآورده شدن حاجت بجا آور و پس ازسلام و تسبیح فاطمه زهرا(علیها السلام) بگو:

اَللّـهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ یا مَنْ لا تَراهُ الْعُیُونُ، وَلاتُحیطُ بِهِ الظُّنُونُ، وَلایَصِفُهُ

خدایا از تو درخواست کنم اى که نبینندش دیدگان و فرایش نگیرند گمانها و توصیفش نتوانند

الْواصِفُونَ، وَلا تُغَیِّرُهُ الْحَوادِثُ، وَلا تُفْنیهِ الدُّهُورُ، تَعْلَمُ مَثاقیلَ الْجِبالِ،

توصیف کنندگان و تغییرش ندهد پیش آمدها و از بینش نبرد روزگارها، تو مى دانى سنگینى کوهها

وَمَکائیلَ الْبِحارِ، وَوَرَقَ الاَْشْجارِ، وَرَمْلَ الْقِفارِ، وَما اَضآئَتْ بِهِ

و پیمانه دریاها و برگ درختان و ریگهاى ریگزارها و آنچه را

الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ، وَاَظْلَمَ عَلَیْهِ اللَّیْلُ، وَوَضَحَ عَلَیْهِ النَّهارُ، وَ لا تُوارى

خورشید و ماه بر آن بتابد و شب بر آن سایه افکند و روز بر آن پرتو افکند و نپوشاند

مِنْکَ سَمآءٌ سَمآءً، وَلا اَرْضٌ اَرْضاً، وَلا جَبَلٌ ما فى اَصْلِهِ، وَلا بَحْرٌ ما

از تو آسمانى آسمان دیگر را و نه زمینى زمین دیگر را و نه کوهى آنچه را در ریشه دارد و نه دریایى آنچه را

فى قَعْرِهِ، اَسْئَلُکَ اَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَاَنْ تَجْعَلَ خَیْرَ

در قعر خود دارد از تو خواهم که درود فرستى بر محمّد و آل محمّد و قرار دهى بهترین

اَمْرى آخِرَهُ، وَخَیْرَ اَعْمالى خَواتیمَها، وَخَیْرَ اَیّامى یَوْمَ اَلْقاکَ، اِنَّکَ عَلى

وضع کارم را در آخرش و بهترین کردارم را پایان آن و بهترین روزهایم را آن روزى که تو را دیدار کنم که براستى تو به هر

کُلِّ شَىْء قَدیرٌ، اَللّـهُمَّ مَنْ اَرادَنى بِسُوء فَاَرِدْهُ، وَمَنْ کادَنى فَکِدْهُ، وَمَنْ

چیز توانایى خدایا هرکس بد مرا بخواهد تو بدش را بخواه و هر که نقشه برایم کشد تو درباره اش چنان کن و هر که

بَغانى بِهَلَکَه فَاَهْلِکْهُ، وَاکْفِنى ما اَهَمَّنى مِمَّنْ دَخَلَ هَمُّهُ عَلَىَّ، اَللّهُمَّ

آرزوى نابودى مرا دارد نابودش کن و کفایت کن آنچه به اندوهم انداخته از کسى که اندوهش بر من افتاده خدایا

اَدْخِلْنى فى دِرْعِکَ الْحَصینَهِ، وَاسْتُرْنى بِسِتْرِکَ الْواقى، یا مَنْ یَکْفى مِنْ

درآور مرا در میان زره محکمت و بپوشانم به پوشش حفظ کننده ات که کفایت کند از

کُلِّ شَىْء، وَلا یَکْفى مِنْهُ شَىْءٌ، اِکْفِنى ما اَهَمَّنى مِنْ اَمْرِ الدُّنْیا وَالاْخِرَهِ،

هر چیز و چیزى از او کفایت نکند کفایت کن آنچه مرا به اندوه انداخته از کار دنیا و آخرتم

وَصَدِّقْ قَوْلى وَفِعْلى، یاشَفیقُ یا رَفیقُ، فَرِّجْ عَنِّى الْمَضیقَ، وَلا

راست درآور گفتار و کردارم را اى مهرورز اى یار مهربان بگشا از من این گناه را و

تُحَمِّلْنى ما لا اُطیقُ، اَللّـهُمَّ احْرُسْنى بِعَیْنِکَ الَّتى لاتَنامُ، وَارْحَمْنى

بارم مکن چیزى که تابش را ندارم خدایا نگهبانیم کن به آن دیده ات که خواب ندارد و رحم کن

بِقُدْرَتِکَ عَلَىَّ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ، یا عَلِىُّ یا عَظیمُ، اَنْتَ عالِمٌ بِحاجَتى،

به قدرتت بر من اى مهربانترین مهربانان اى والا اى بزرگ تو دانایى به حاجتم

وَعَلى قَضآئِها قَدیرٌ، وَهِىَ لَدَیْکَ یَسیرٌ، وَ اَ نَا اِلَیْکَ فَقیرٌ، فَمُنَّ عَلَىَّ بِها یا

و تو توانایى به برآوردن آن و آن در نزد تو آسان است و من هم نیازمند درگاه توام پس بوسیله آن بر من منّت نه اى

کَریمُ، اِنَّکَ عَلى کُلِّ شَىْء قَدیرٌ *

بزرگوار که براستى تو بر هر چیز توانایى

آنگاه به سجده مى روى و مى گویى:

اِلهى قَدْ عَلِمْتَ حَوائِجى، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِهِ وَاقْضِها، وَقَدْ اَحْصَیْتَ ذُنُوبى،

خدایا تو مى دانى حاجتم را پس درود فرست بر محمّد و آل او و آنها را برآور و تو گناهانم را برشمرده اى

فَصَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِهِ، وَاغْفِرها یا کَریمُ *

پس درود فرست بر محمّد و آلش و گناهانم را بیامرز اى بزرگوار

بعد از آن طرف راست صورت را بگذار و بگو:

اِنْ کُنْتُ بِئْسَ الْعَبْدُ فَاَنْتَ نِعْمَ الرَّبُّ، اِفْعَلْ بى ما اَنْتَ اَهْلُهُ، وَلا

اگر من بد بنده اى هستم پس تو خوب پروردگارى هستى انجام ده درباره من آنچه را تو شایسته آنى و

تَفْعَلْ بى ما اَنَا اَهْلُهُ، یا اَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ *

مکن با من آنچه را من سزاوار آنم اى مهربانترین مهربانان

آنگاه طرف چپ صورت رابگذار و بگو:

اَللّـهُمَّ اِنْ عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِکَ، فَلْیَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِکَ یاکَریمُ *

خدایا اگر بزرگ است گناه از بنده ات باید نیکو باشد گذشت از نزد تو اى بزرگوار

سپس پیشانى را مى گذارى ومى گویى:

اِرْحَمْ مَنْ اَسآءَ وَاقْتَرَفَ، وَاسْتَکانَ وَاعْتَرَفَ.(۱)

رحم کن به کسى که بدى کرده و دست به جنایت زده و به حال درماندگى افتاده و اعتراف دارد.

۱ بحارالانوار، جلد ۹۷، صفحه ۴۱۶.

نماز عید غدیر

 نماز عید غدیر عبادتی مستحب است که فقهاء – رضوان الله علیهم اجمعین – در کتابهای فقهی از آن یاد کرده اند.

در این مقاله نگاهی گذرا به مساله استحباب نماز غدیر در روایات و گفتار فقهای نامدار شیعه می افکنیم بدان امید که در آینده این مساله را، از دیدگاههای گوناگون، در کتابی مستقل مورد بحث و بررسی قرار دهیم و به شیفتگان ولایت امیر مؤمنان(ع) تقدیم کنیم. ان شاء الله.

گفتار فقها

فقهای شیعه در کتابهای فقهی غالبا به این مساله پرداخته و در مورد اسحباب آن فتوا داده اند. شروع بودن آن در حدی است که فقیه جاودانه صاحب جواهر متوفای ۱۲۶۶ه.ق می گوید: فلا خلاف احده فی هذه الصلاه بین قدماء الاصحاب و متاخریهم.

در این نماز اختلافی میان فقهای قدم و جدید شیعه ندیدم

۱. شیخ مفید(ره) متوفای ۴۱۳ ه در این باره می نویسد:

«فاذا ارتفع النهار من الیوم الثامن عشر من ذی الحجه فاغتسل فیه کغسلک للعیدین و الجمعه و البس اطهر ثیابک و امس شیئا من الطیب ان قدرت علیه، و ابرز تحت السماء، و ارتقب الشمس فاذا بقی لزوالها نصف ساعه او نحو ذلک فصل رکعتینی…» (۱)

هنگامی که خورشید در روز هجدهم ذی حجه بالا آمد، مانند غسل عید قربان، عید فطر و روز جمعه غسل کن. بهترین لباس هایت را بپوش، اگر توانستی مقداری عطر استعمال کن، زیر آسمان قرار بگیر و مواظب خورشید باش; وقتی نیم ساعت به زوال آفتاب باقی ماند دو رکعت نماز بخوان.

۲. ابوالصلاح حلبی(ره) متوفای ۴۴۷ ه در این مساله می نویسد:

«و من وکید السنه الاقتداء برسول الله فی یوم الغدیر، و هو الثامن عشر من ذی الحجه الحرام بالخروج الی ظاهر المصر و عقد الصلاه قبل ان تزول الشمس بنصف ساعه لمن تتکامل له صفات امامه الجماعه برکعتین یقراء فی کل رکعه منهما الحمد و سوره الاخلاص عشرا و سوره القدر عشرا و آیه الکرسی عشرا…» (۲)

از سنتهای سفارش شده پیروی از رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) در روز غدیر، هجدهم ذی حجه، است. پیروی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) با خروج از شهر و برگزار کردن نماز غدیر در نیم ساعت قبل از زوال خورشید به وسیله کسی که دارای شرایط امامت جماعت است، تحقق می یابد. نماز غدیر دو رکعت است، در هر رکعت آن پس از حمد، ده بار سوره توحید و قدر و آیه الکرسی خوانده می شود.

۳. شیخ طوسی(ره) متوفای ۴۶۰ ه در این باره چنین نوشته است:

«و یستحب ان یصلی الانسان یوم الغدیر اذا بقی الی الزوال نصف ساعه بعد ان یغتسل رکعتین، یقراء فی کل واحده منهما الحمد مره و قل هو الله احد، عشر مرات، و آیه الکرسی عشر مرات، و انا انزلناه عشر مرات، فاذا سلم دعا بعدهما بالدعا المعروف.» (۳)

مستحب است انسان در روز غدیر، نیم ساعت به زوال خورشید مانده پس از غسل، دو رکعت نماز به جای آورد و در هر رکعت بعد از حمد ده مرتبه سوره توحید، قدر و آیه الکرسی را تلاوت کند و بعد از سلام دعای معروف را بخواند.

۴. قاضی ابن براج طرابلسی(ره) متوفای ۴۸۱ ه می نویسد:

«هذا العید هو الیوم الثامن عشر من ذی الحجه فمن اراد هذا الصلاه فالافضل له ان یغتسل فی هذا الیوم و یلبس اجمل ثیابه و یمس شیئا من الطیب و یبرز تحت السماء فاذا بقی من النهار الی زوال الشمس مقدار ساعه او نحو ذلک صلاها رکعتین…» (۴)

این عید همان روز هجدهم ذی حجه است. کسی که می خواهد در این روز نماز عید [عید غدیر] بخواند بهتر است غسل کند، زیباترین لباسش را بپوشد، عطر بزند، در زیر آسمان قرار گیرد و حدود یک ساعت قبل از زوال خورشید دو رکعت نماز به جای آورد…

۵. ابن زهره حلبی(ره) متوفای ۵۸۵ ه این گونه نگاشته است:

«… و یستحب ان یصلی جماعه، ان یحجر فیها بالقراءه و ان یخطب قبل الصلاه خطبه مقصوره علی حمد الله و الثناء علیه و الصلاه علی محمد و آله، و ذکر فضل هذا الیوم و ما امر الله به فیه من النص بالامامه علی امیرالمؤمنین(ع).» (۵)

… و مستحب است این نماز به جماعت خوانده شود، قرائت نماز با صدایی بلند باشد و قبل از نماز، خطبه کوتاهی شامل حمد و ثنای الهی، صلوات بر محمد و آل محمد، و فضیلت این روز و ماموریت رسول خدا در انتصاب امیرمؤمنان به امامت ایراد شود.

۶.مرحوم حلبی(ره) می نویسد:

…و «صلاه یوم الغدیر رکعتان و وقتهما قبل الزوال ساعه… و لو ابتدا قبلها بخطبه مشتمله علی الحمد و الثناء و الصلاه و الولاء و الاعلام بفضیله ذلک الیوم و ما خص الله به ولیه من النص علیه بالامامه و تشریفه بالولایه الموکده عهدها علی جمیع الامه لکان اتم فضلا و اعظم اجرا.» (۶)

نماز روز غدیر دو رکعت و وقت آن نیم ساعت به زوال خورشید است… و چنانچه قبل از نماز در خطبه ای از حمد و ثنای الهی، درود بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، دوستی اهل بیت(ع) فضیلت آن روز و آنچه خدا به ولیش اختصاص داده مانند امامت و تشرف به ولایتی که همه امت به پذیرش سفارش شده اند یاد کند، از فضیلتی والا و پاداشی بزرگ برخوردار است.

۷. سلار بن عبدالعزیز(ره)متوفای ۴۶۳ه در کتاب «مراسم » چنین نوشته است:

«و هی من وکیدا السنن وقتها اذا بقی من الزوال مقدار نصف الساعه فی الیوم الثامن عشر من ذی الحجه…» (۷)

این نماز از سنت های مؤکد بوده، وقت آن نیم ساعت قبل از زوال خورشید روز هیجدهم ذی حجه است.

۸. علامه حلی(ره) متوفای ۷۲۶ ه می نویسد:

«هذه الصلاه تستحب فی هذا الیوم و اشده تاکیدا قبل الزوال بنصف ساعه.» (۸)

این نماز در روز غدیر مستحب است و نیم ساعت قبل از زوال خورشید بر خواندن آن تاکید شده است.

او همچنین می فرماید: خدا به سبب هدایت، اکمال دین و اتمام نعمت منتی بر بندگان دارد که سپاس آن در روز غدیر لازم است، بدین خاطر نماز عید غدیر را مستحب شمرده اند.

۹. شهید اول(ره) متوفای ۷۸۶ ه در «ذکری » چنین نوشته است:

«و من الصلوات المستحبه صلوه یوم الغدیر و هی مشهوره بین الاصحاب.» (۹)

یکی از نمازهای مستحبی، نماز روز غدیر است که بین اصحاب شهرت دارد. علاوه بر این او می گوید:

و ثوابها مائه الف حجه و عمره و یعطی ما سال. (۱۰)

و پاداش این نماز با هزار حج و عمره برابر است و هر چه [نمازگزار] درخواست کند برآورده می شود.

۱۰. مقدس اردبیلی(ره) متوفای ۹۹۳ ه می نویسد:

«و المشهور بین الاصحاب جواز فعلها جماعه و لیس ببعید، لعدم المنع من الجماعه فی النافله مطلقا بحیث یشملها ظاهرا و لا اجماع فیه، مع الترغیب فی الجماعه، خصوصا فی هذه الصلاه فی هذا الیوم، و لانه یحصل النفع اکثر لحصول ثوابها لمن لم یعرف هذه الایات بالاقتداء.» (۱۱)

مشهور میان اصحاب جواز خواندن نماز [عید غدیر] به جماعت است و این سخن بعید نیست; زیرا خواندن نمازهای نافله به جماعت منع مطلقی ندارد که ظاهر این مورد را شامل شود و اجماعی نیز بر منع تحقق نیافته است. علاوه بر این. جماعت در نمازها، بخصوص در نماز این روز، مورد تشویق شرع قرار گرفته است. از سوی دیگر به جماعت خواند نماز عید سود بیشتر را دارد، چون کسی که با آیات آشنا نیست [توانایی قرائت ندارد] پاداش بسیار می یابد.

۱۱. محقق کرکی(ره) متوفای ۹۴۰ ه در این باره می گوید:

«و صلاه الغدیر رکعتان قبل الزوال بنصف ساعه یقراء فی کل رکعه منها الحمد و کلا من التوحید و القدر و آیه الکرسی الی قوله (هم فیها خالدون) عشرا، جماعه فی الصحراء بعد ان یخطب الامام بهم، و یعرفهم فضل الیوم فاذا انقضت الخطبه تصافحوا و تهانوا.» (۱۲)

نماز غدیر دو رکعت است که نیم ساعت قبل از زوال خورشید خوانده می شود، در هر رکعت، پس از حمد، سوره توحید، قدر و آیه الکرسی، تا هم فیها خالدون، هر یک ده بار خوانده می شود. این نماز پس از خطبه خطیب، که فضیلت آن روز را بیان می کند، پس از پایان خطبه مردم به یکدیگر دست داده، تبریک می گویند.

۱۲. مرحوم نراقی(ره) متوفای ۱۲۴۵ ه می نویسد:

«و استحبابها مشهور بین الاصحاب قدیما و حدیثا و تدل علیه روایه العبدی و غیرها.» (۱۳)

استحباب این نماز بین اصحاب گذشته و حاضر مشهور است و روایت عبدی و غیر آن بر این مطلب دلالت دارد.

مرحوم سید محمد کاظم یزدی نیز در عروه الوثقی به این مساله اشاره می کند و تمام کسانی که بر «عروه الوثقی » حاشیه نوشته اند، از جمله مرحوم امام خمینی(ره) آن را پذیرفته اند.

روایات

به دو روایت در این مساله اشاره می کنیم:

محدث جلیل القدر شیخ حر عاملی(ره) متوفای ۱۱۰۴ ه .ق در وسائل الشیعه بابی را به استحباب نماز در روز غدیر اختصاص داده، از امام صادق(ع) چنین نقل می کند:

«محمد بن الحسن باسناده عن الحسین بن الحسن الحسنی، عن محمد بن موسی الهمدانی، عن علی بن حسان الواسطی، عن علی بن الحسینی العبدی قال: سمعت ابا عبدالله الصادق(ع) یقول: صیام یوم غدیر خم یعدل صیام عمر الدنیا – الی ان قال – و هو عید الله الاکبر و ما بعث الله نبیا الا و تعید فی هذا الیوم و عرف حرمته; و اسمه فی السماء یوم العهد المعهود و فی الارض یوم المیثاق الماخوذ و الجمع المشهود; و من صلی فیه رکعتین یغتسل عند زوال الشمس من قبل ان تزول مقدار نصف ساعه… عدلت عندالله عزوجل مائه الف حجه، و مائه الف عمره، و ما سال الله عز و جل حاجه من حوائج الدنیا و حوائج الاخره الا قضیت کائنا ما کانت الحاجه.» (۱۴)

محمد بن حسن با سندش از حسین بن حسن حسنی از محمد بن موسی همدانی از علی بن حسان واسطی از علی بن حسین عبدی نقل کرده است که گفت: از امام صادق(ع) شنیدم، فرمود: روزه روز عید غدیر با روزه تمام عمر دنیا برابر است [و سخن را ادامه داد] تا آنکه فرمود: غدیر عیدالله اکبر است، خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر آنکه این روز را برایش عید قرار داد و حرمتش را به وی شناساند.

غدیر در آسمان «روز عهد معهود» و در زمین «روز میثاق گرفته شده و جمع مشهود» نام دارد. کسی که در این روز نیم ساعت قبل از زوال خورشید دو رکعت نماز بخواند و قبل از آن غسل کند… نزد خداوند پاداشی برابر با هزار حج و هزار عمره خواهد داشت و خواستهای دنیایی و آخرتی اش برآورده می شود.

ایرادهایی که بر حدیث وارد شده، چنین است:

۱. اشکال مرحوم عاملی

شیخ طوسی این روایت را در «تهذیب الاحکام » (۱۵) نقل کرده و مرحوم عاملی در «مدارک الاحکام » (۱۶) سند آن را ضعیف دانسته است. هر چند این بزرگوار عامل ضعف را بیان نکرده، ولی احتمال دارد که به خاطر وجود علی بن الحسین العبدی در سلسله راویان روایت را ضعیف شمرده باشد چون در کتب رجال به وی اعتنایی نشده است.

۲. اشکال مرحوم صدوق(ره)

مرحوم صدوق(ره) به خاطر حضور محمد بن موسی همدانی در سند روایت آن را ضعیف می داند و می گوید: خبر نماز روز غدیر خم و پاداش کسی که در آن روزه بگیرد به طریق محمد بن موسی همدانی نقل شده است. شیخ ما محمد بن حسن بن الولید، محمد بن موسی را مورد اعتماد نمی دانست و هر که در نقل روایت مورد تصدیق و تایید استادم قرار نگیرد نزد من متروک و غیر قابل اعتماد است.

پاسخ به اشکال ها

فقهای بزرگوار ما این موارد را از طریق تسامح در ادله سنن حل کرده اند. چنانکه مرحوم صاحب جواهر می گوید: و نت خبیر بما فیه، خصوصا و الحکم استحبابی; (۱۷) و تو از ضعف کلام (صدوق) آگاهی، بخصوص که این مساله از احکام استحبابی است.

مرحوم صاحب حدائق (ره) می نویسد: ظاهرا این اخبار و آنچه که به تسامح در ادله سنن شهرت دارد سبب شده است که این نماز میان قدما و متاخران مشهور شود و سخن صدوق و استادش محمد بن حسن بن ولید مورد توجه قرار نگیرد. حدیث دوم از داود بن کثیر از ابی هارون عبدی از امام جعفر صادق(ع) نقل شده است بر اساس این روایات امام ششم(ع) فرمود: کسی که در آن روز دو رکعت نماز به جای می آورد می تواند نماز را در هر وقتی بخواند، [ولی] بهتر است که نزدیک زوال خورشید باشد [زیرا] آن ساعتی است که امیر مؤمنان(ع) در غدیر خم به عنوان پرچمدار (رهبر) مردم معرفی شد [نیز] همان ساعتی است که مردم سمت آن جایگاه نزدیک می شدند. پس [بهتر است] در این وقت دو رکعت نماز بگذارد آنگاه سجده کرده صد مرتبه شکرالله بگوید و بعد از نماز دعایی را که وارد شده است بخواند. (۱۸)

پی نوشت ها:

۱- المقنعه.

۲- الکافی فی الفقه، ص ۱۶۰.

۳- النهایه، ص ۱۴۱; المبسوط، ج ۱، ص ۱۳۲.

۴- الهمذب، ج ۱، ص ۱۴۶.

۵- غنیه النزوع، ص ۱۰۸.

۶- همان کتاب، ص ۱۰۶.

۷- المراسم، ص ۸۱.

۸- منتهی المطلب، ج ۱، ص ۳۶. رک: تحریر الاحکام، ص ۴۸ و نهایه الاحکام، ج ۱، ص ۹۶ و ارشاد الاذهان، ج ۱، ص ۲۶۷ و تبصره المتعلمین ، ص ۳۴.

۹- ذکری الشیعه، ص ۲۵۴.

۱۰- البیان، ص ۲۱۶.

۱۱- مجمع الفائده و البرهان، ج ۳، ص ۳۲.

۱۲- جامع المقاصد، ج ۲، ص ۴۸۵.

۱۳- مستند الشیعه، ج ۶، ص ۳۸۰.

۱۴- وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۸۹; مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۲۷۳.

۱۵- تهذیب الاحکام، ج ۳، ص ۱۴۳.

۱۶- مدارک الاحکام، ج ۴، ص ۲۱۰.

۱۷- جواهر الکلام، ج ۱۲، ص ۲۱۵.

۱۸- وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۹۰.

منبع :فرهنگ کوثر – اردیبهشت ۱۳۷۶، شماره ۲ –

نماز حاجت در مسجد کوفه

از حضرت امام صادق(علیه السلام) روایت شده که هر کس دو رکعت نماز در مسجد کوفه بجا آورد و در هر رکعت حمد و سوره هاى ناس، فلق، اِخْلاصْ، کافِرُون، نَصر، سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الاَْعْلى و قَدر را بخواند و پس از سلام، هر حاجتى که دارداز خداطلب کند، خداوند حاجتش رابرآورده و دعایش را مستجاب مى کند.(۱)

یادآورى:

این نکته حائز اهمّیّت است که زوّار محترم هر گاه وقت کافى براى انجام تمام این اعمال نداشته باشند، مى توانند بخشى از آن را انجام دهند و مهم این است که حال دعا و مناجات و توجّه به معبود را در این مکان مقدّس تحصیل کنند.

  1. امالى طوسى، صفحه ۴۱۵، حدیث ۸۴.

نماز امام حسن عسکرى(علیه السلام)

نماز آن حضرت چهار رکعت است، در دو رکعت اوّل بعد از «حمد»، پانزده مرتبه سوره «زلزال» و در دو رکعت دوم، بعد از «حمد» پانزده مرتبه سوره «توحید» را مى خواند و آنگاه این دعا را مى خواند:

اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِاَنَّ لَکَ الْحَمْدَ، لا اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ، اَلْبَدىءُ قَبْلَ کُلِّ شَىْء،

خدایا از تو مى خواهم براى آن که ستایش مخصوص توست و معبودى جز تو نیست که پیش از هر چیزى بوده اى

وَاَنْتَ الْحَىُّ الْقَیُّومُ، وَ لا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ الَّذى لا یُذِلُّکَ شَىْءٌ، وَ اَنْتَ کُلَّ یَوْم

و تویى زنده و پاینده و معبودى جز تو نیست که چیزى خوارت نتواند کرد و تو هر روز

فى شَاْن، لا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ، خالِقُ ما یُرى وَ ما لایُرى، اَلْعالِمُ بِکُلِّ شَىْء

در کارى هستى معبودى جز تو نیست (تویى) آفریننده آنچه دیده شود و آنچه دیده نشود داناى به هر چیزى

بِغَیْرِ تَعْلیم، اَسْئَلُکَ بِآلائِکَ وَنَعْمآئِکَ، بِاَنَّکَ اللهُ الرَّبُّ الْواحِدُ، لا اِلـهَ اِلاَّ

بى آن که کسى یادت دهد از تو مى خواهم به حق نعمتهاى ظاهر و باطنت زیرا تویى خداى پرورنده یگانه، نیست معبود به حقى

اَنْتَ الرَّحْمنُ الرَّحیمُ، وَ اَسْئَلُکَ بِاَنَّکَ اَنْتَ اللهُ لا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ، اَلْوِتْرُ الْفَرْدُ

جز تو که بخشاینده و مهربانى و از تو مى خواهم زیرا تویى خدایى که معبود به حقى جز تو نیست و یگانه فرد

الاَْحَدُ الصَّمَدُ، اَلَّذى لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ، وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً اَحَدٌ، وَ اَسْئَلُکَ

یکتا و بى نیازى که نزاید و نه زاییده شده و نیست برایش همتایى هیچ کس و از تو مى خواهم

بِاَنَّکَ ]اَنْتَ[ اللهُ لا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ، اَللَّطیفُ الْخَبیرُ، اَلْقآئِمُ عَلى کُلِّ نَفْس

که تویى خدایى که معبود به حقى جز تو نیست و لطیف و آگاه و نگهبان بر هر شخصى

بِما کَسَبَتْ، اَلرَّقیبُ الْحَفیظُ، وَاَسْئَلُکَ بِاَنَّکَ اللهُ الأَوَّلُ قَبْلَ کُلِّ شَىْء،

بدانچه مى کند و مراقب و نگهدارى و از تو مى خواهم بخاطر آن که خداى نخست پیش از هر چیز

وَ الاْخِرُ بَعْدَ کُلِّ شَىْء، وَ الْباطِنُ دُونَ کُلِّ شَىْء، اَلضّآرُّ النّافِعُ الْحَکیمُ

و پایان پس از هر چیزى و پنهان در نزد هر چیزى و زیان ده و سودبخش و با حکمت

الْعَلیمُ، وَ اَسْئَلُکَ بِاَنَّکَ اَنْتَ اللهُ لا اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ، اَلْحَىُّ الْقَیُّومُ، اَلْباعِثُ

دانا و از تو مى خواهم چون تویى که معبود به حقى جز تو نیست زنده و پاینده و برانگیزنده

الْوارِثُ، اَلْحَنّانُ الْمَنّانُ، بَدیعُ السَّمواتِ والأَرْضِ، ذُو الْجَلالِ وَالاِْکْرامِ،

و وارث خلق و دارنده رحمت و منّت بخش پدیدآرنده آسمانها و زمین داراى جلال و کرامت

وَ ذُو الطَّوْلِ وَ ذُو الْعِزَّهِ وَ ذُو السُّلْطانِ، لا اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ، اَحَطْتَ بِکُلِّ شَىْء

و صاحب فضل و عزت و داراى سلطنت و قدرت معبودى جز تو نیست که علمت به هر چیزى

عِلْماً، وَ اَحْصَیْتَ کُلَّ شَىْء عَدَداً، صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد.(۱)

احاطه دارد و عدد هر چیز را شماره کرده اى درود فرست بر محمّد و آلش.

  1. جمال الاسبوع، صفحه ۲۷۹ و بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۱۹۰ (لازم به یادآورى است که در جمال الاسبوع آمده است: در دو رکعت اوّل پس از «حمد» پانزده مرتبه سوره هاى «توحید» و «زلزال» را بخواند).

نماز امام هادى(علیه السلام)

این نماز نیز دو رکعت است، در رکعت اوّل سوره «حمد» و «یس» و در رکعت دوم سوره «حمد» و «الرّحمن» را بخواند (شبیه نماز زیارت حضرت رضا(علیه السلام)) و بعد از نماز این دعا را بخواند:

یابآرُّ یا وَصُولُ،یا شاهِدَ کُلِّ غآئِب، وَ یا قَریبُ غَیْرَ بَعید، وَ یا غالِبُ غَیْرَ

اى نیکوکار و اى با همه پیوسته و اى گواه هر ناپیدا و اى نزدیکى که دور نیست و اى پیروز

مَغْلُوب،وَیا مَنْ لایَعْلَمُ کَیْفَ هُوَاِلاَّ هُوَ،یا مَنْ لاتُبْلَغُ قُدْرَتُهُ،اَسْئَلُکَ اللّهُمَّ

شکست ناپذیر و اى کسى که جز او کسى نمى داند که او چگونه است و اى آن که به قدرتش نتوان رسید از تو مى خواهم خدایا

بِاسْمِکَ الْمَکْنُونِ الْمَخْزُونِ الْمَکْتُومِ عَمَّنْ شِئْتَ،اَلطّاهِرِالْمُطَهَّرِالْمُقَدَّسِ،

به آن نامت که در پرده (غیبت) مستور و در خزینه ات محفوظ و از آن که خواسته اى مکتوم داشته اى آن نام پاک و پاکیزه و مقدّس

اَلنُّورِ التّآمِّ الْحَىِّ الْقَیُّومِ الْعَظیمِ، نُورِ السَّمواتِ وَ نوُرِ الاَْرَضینَ، عالِمِ

و نورانى کامل، (و آن) زنده و پاینده و بزرگ، نوربخش آسمانها و نور ده زمینها داناى

الْغَیْبِ وَالشَّهادَهِ الْکَبیرِ الْمُتَعالِ الْعَظیمِ، صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد.(۱)

ناپیدا و پیدا آن بزرگ والامقام و عظیم درود فرست بر محمّد و آل محمّد.

۱٫جمال الاسبوع، صفحه ۲۷۸ و بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۱۸۹ (با اندکى تفاوت).

آداب و اعمال روز عید غدیر

در تاریخ اسلام دو حادثه بسیار مهمّ و بزرگ اتفاق افتاده است که از یکی رسالت و از دیگری امامت به وجود آمده است. نخستین حادثه، نزول وحی بود که رسالت پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) را در برداشت و دومین حادثه نیز در هیجدهم ذیحجه سال دهم هجرت در مسیر بازگشت پیامبر گرامی اسلام از مراسم حجه الوداع اتفاق افتاد.

در این روز بزرگ، رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) به امر الهی در مسیر بازگشت از مراسم حج، در محلی به نام غدیر خم حضرت علی علیه السلام، را به عنوان وصی و جانشین بعد از خود به همگان معرفی نمودند. در حقیقت انتصاب حضرت علی(علیه السلام) به امامت در واقعه غدیر خم، ادامه رسالت مهم پیامبر گرامی اسلام بود. بنابراین روز غدیر و انتصاب امیرالمومنین(علیه السلام) به امامت به اندازه روز بعثت و رسالت نبی گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) دارای اهمیت می باشد.

نقل شده است که امام حسن علیه السلام روز عید غدیر در کوفه مهمانی بزرگی برپا می داشتند. امام علی علیه السلام با فرزندان و گروهی از پیروانش بعد از نماز برای شرکت در مجلس به منزل امام حسن علیه السلام می رفتند. و پس از اتمام مهمانی امام حسن علیه السلام هدایایی به مردم اعطا می فرمود. لذا این حرکت امام حسن علیه السلام موجب شد مردم به روز عید غدیر عادت کنند.

پس شایسته است که به پاس قدردانی از این نعمت عظیم الهی و عرض ادب به ساحت مقدس امیرالمؤمنین علی علیه السلام، عید سعید غدیر را در خانواده و اجتماع باشکوه فراوان برگزار نماییم و از برکات معنوی این روز عزیز بهره مند شویم. آنچه در این مختصر تقدیم می گردد آدابی است که بزرگان دین به منظور گرامی داشت این روز عزیز تعلیم فرموده اند:

اعمال و آداب روز عید غدیر

در بیان ائمه علیهم السلام برای این روز بزرگ اعمالی وارد شده است که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود:

 تحکیم بیعت با ولایت

همان گونه که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله بعداز نصب حضرت علی علیه السلام به امامت مسلمین به جماعت مسلمانان امر کرد که با او بیعت کنند، در سال روز آن حماسه جاوید، تجدید آن بیعت سفارش شده است.

 تبریک گفتن

حضرت امام رضا علیه السلام، می فرماید: «روز عید غدیر خم روز تهنیت گویی است. بعضی از شما به بعض دیگر تهنیت بگوید و هرگاه مؤمنی با برادرش برخورد کرد بگوید: الحمدللّه الّذی جعلنا من المتمسّکین بولایه أمیرالمؤمنین و الائمه سلام الله علیهم.»

 اظهار سرور و شادمانی

در وصف شیعه و شیعیان گفته شده است که به شادی ما ائمه شادند و به حزن ما محزون؛ و مسلّم است که عید غدیر شادی بخش ترین عید ائمه است و شادمانی شیعه در این روز فرض است.

از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمودند: «حقا که روز غدیر روز عید فرح و سرور است». همچنین از امیر المومنین علی علیه السلام نیز نقل شده است که ایشان فرمودند: «در روز عید غدیر اظهار فرح و شادمانی کنید و برادران مسلمان خود را نیز شاد گردانید.»

 مصافحه کردن

مصافحه یا دست دادن از آداب اسلامی است و در روز عید غدیر به آن تاکید بیشتری شده است. امام علی علیه السلام می فرمایند: «روز عید غدیر هنگامی که یکدیگر را ملاقات می کنید با هم مصافحه کنید.»

ذکر مخصوصی نیز در این روز هنگام مصافحه سفارش شده است که عبارت است از؛ «الحمد لله الذی جعلنا من المتمسکین بولایت امیرالمومنین و الائمه علیهم السلام؛ سپاس خدای را که ما را از جمله درآویختگان به ولایت امیرالمؤمنین علی و ائمه علیهم السلام قرار داد.»

آراستن و پوشیدن لباس نو

از دیرباز عیدها و جشن ها با نظافت، غبارزدایی، پیراستن و آراستن همراه بوده است و شیعیان باید این روش ها را برای عید غدیر نیز رعایت نمایند. چرا که حضرت امام رضا علیه السلام، می فرمایند: «روز غدیر، روز آراستن و زینت است. پس هر کس برای روز غدیر، زینت کند، خداوند هر خطای کوچک و بزرگ او را می آمرزد و فرشتگانی را به سوی او می فرستد، آنان نیکی های او را می نگارند و مراتبش را تا عید غدیر سال آینده بالا می برند. اگر او جان دهد، شهید مرده است و اگر زیست کند، خوشبخت زیسته است.»

حضرت امام صادق علیه السلام نیز می فرمایند: «یکی از وظایف روز غدیر این است که مؤمن تمیزترین و گرانقدرترین جامه های خویش را بپوشد.»

پس چه زیبا خواهد بود که سردر منازل و اماکن عمومی تجارتی و اداری چراغانی شود تا شامل این پاداش بزرگ گردد.

استفاده از بوی خوش

اسلام درباره به کارگیری بوی خوش و زدن عطر، بسیار سفارش کرده است. به خصوص در ایام عید سعید غدیر سفارش ویژه ای نسبت به این سنت خوب شده است. امام صادق علیه السلام، در پی وظایف مؤمن در روز غدیر فرمودند: «و مؤمن به اندازه توان و دست باز بودنش بوی خوش استعمال کند.»

 پیمان اخوت و برادری

از برنامه های اسلام ایجاد اخوت و برادری است. و به همین منظور پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله بین مسلمانان مهاجرین و انصار پیمان برادری بست و با پیمان اخوت علی علیه السلام را با خویش برادر نمود و در برخی از زیارات که خطاب به پیامبر صلّی الله علیه و آله می خوانیم: «السلام علیک و علی اخیک علی بن ابیطالب علیه السلام» اشاره به همین برادری است. پیمان برادری و عقد اخوت بستن از اعمال وارده در روز غدیر است و صیغه مخصوصی دارد که در مفاتیح الجنان آمده است.

 احسان و انفاق

احسان و انفاق از دستورات ویژه اسلامی است. اما در ایام بزرگی مثل عید غدیر بر آن تأکید بیشتری شده است. در سیره امام حسن علیه السلام است که ایشان روز عید غدیر مهمانی می داد و شخص امام علی علیه السلام نیز در آن مراسم شرکت می کردند.

 صله رحم

صله رحم از پسندیده ترین آداب اسلامی است و شرع مقدس اسلام بر این مطلب تأکید فراوان نموده است. اما در روز عید غدیر بر این نکته سفارش بیشتری شده است. امام صادق علیه السلام می فرماید: «از کارهایی که در روز عید غدیر مستحب است صله رحم است.»

دیدار با مؤمنان

زیارت برادران مؤمن از سنت های مهم اسلامی است؛ لیکن در روز عید غدیر، دید و بازدید به عنوان یکی از شعائر مذهبی و ولایی بیشتر مورد سفارش قرار گرفته و پاداش افزونتری دارد.

حضرت امام رضا، علیه السلام، می فرمایند: «هر کس که در روز غدیر به دیدار مؤمنی برود خداوند هفتاد نور در قبرش داخل کند و قبرش را بگستراند، و هر روز هفتاد هزار فرشته به زیارت قبرش آید و به او مژده بهشت دهد.»

 رفع حاجت مؤمنان

رفع حاجت مومنان از جمله اعمالی است که اسلام برای آن ارزش خاصی قائل شده است و ائمه آن را از چند طواف برتر می دانند. در روز غدیر این عمل فضیلت بیشتری دارد. امام علی علیه السلام فرمودند: «کسی که مؤمنان را در روز غدیر تکفل کند نزد خدای متعال من ضامنش هستم که از کافر شدن و پریشان شدن در امان باشد.»

 غسل کردن

امام صادق، علیه السلام، فرمودند: «هنگامی که روز غدیر فرا برسد باید در فراز آن [هنگام ظهر] غسل کرد.»

 تشکیل اجتماع در روز عید غدیر

به جهت یادآوری روزی که پیامبر صلّی الله علیه و آله به امر خداوند علی علیه السلام را به امامت امت اسلامی نصب کرد، بجاست در مراکز گوناگون گرد آییم و به یاد آن روز بزرگ و ثمراتش شادمان باشیم.

ائمه علیهم السلام سفارش کرده اند که به جهت یادآوری مقام محمد صلّی الله علیه و آله و خاندان او علیهم السلام اجتماعات تشکیل بشود؛ و خود نیز از این گونه اجتماعات برپا می داشتند.

دعا، روزه و عبادت

روزه و دعا از اعمالی است که در همه اعیاد مورد سفارش و تأکید است خاصه در روز عید غدیر. حسن بن راشد گوید: از امام صادق علیه السلام درباره عید غدیر پرسیدم و حضرت فرمودند: «این عید از عید قربان و فطر برتر است. آن روز را روزه بگیرید و بر محمد و آلش زیاد صلوات بفرستید.»

روزه عید غدیر از مستحباتی است که مکرر به آن سفارش شده است. امیرالمؤمنین علیه السلام، در خطبه ای که در روز عید غدیر ایراد کردند فرمودند: «روزه عید غدیر از مستحباتی است که خداوند بدان فراخوانده است.»

حضرت امام صادق علیه السلام می فرمایند: «بر شما لازم است که که در روز عید غدیر برای سپاس گزاری از خداوند و ستودن او، روزه بگیرید.»

شخصی از امام صادق علیه السلام پرسید: «چه کاری شایسته روز غدیر است و چه عملی در آن، استحباب دارد؟ حضرت پاسخ دادند: روزه و…»

امام صادق علیه السلام، درباره پاداش روزه عید غدیر فرموده اند: «روزه داشتن در روز عید غدیر پاداشی معادل روزه گرفتن در همه عمر دنیا را دارد.»

و فرموده اند: «روزه داشتن روز عید غدیر خم، کفاره گناه شصت سال است.»

 افطاری دادن

از اعمالی که به انجام آن در روز عید غدیر سفارش شده است؛ افطاری دادن به روزه داران است. حضرت علی علیه السلام فرموده اند: «کسی که در شامگاه عید غدیر، به یک مؤمن افطاری بدهد، گویا یک میلیون نفر از پیامبران، شهیدان و صدیقان را افطاری داده است. حال چگونه است پاداش کسی که گروهی از مردان و زنان را افطاری دهد. و من ضامنم بر خدا که از کفر و فقر آسوده گردد و اگر در همان روز یا همان شب تا عید غدیر سال دیگر بمیرد، بر خداوند است پاداش او.»

 اطعام

از سنت های مؤکد دیگر در روز عید غدیر پذیرایی از مؤمنان است. امام صادق علیه السلام، درباره یکی از وظایف عید غدیر فرموده اند: «و برادرانت را طعام ده.»

 ابراز برائت

روز غدیر روز بیزاری از کسانی است که با نپذیرفتن امامت حضرت علی علیه السلام، آشکارا با خدا و با پیامبر خدا مخالفت نمودند و بزرگترین جنایت و خیانت را به تاریخ بشریت کردند و در حقیقت این عدم پذیرش سرآغاز تمام بدبختی ها و بیچارگی ها بود. بنابراین روز غدیر، روز برائت از این همه ستمکاری و ستمکاران است.

در یکی از دعاهای روز غدیر آمده است: «و نبرأ ممّن یبرأ منه و نبغض من أبغضه؛ ما بیزاری می جوییم از آن کس که از علی علیه السلام بیزاری جوید و دشمن داریم آن کس که علی علیه السلام را دشمن دارد.»

ذکر صلوات

حضرت رضا علیه السلام در وصف عید غدیر فرموده اند: «روز غدیر روز صلوات فرستادن فراوان بر محمد و آل محمد است.»

 نماز و نیایش

روز عید غدیر بهترین فرصت و موقعیت برای نیایش است؛ چرا که روز غدیر روز سپاس و ستایش به پیشگاه حضرت احدیت است. حضرت رضا علیه السلام می فرمایند: «روز غدیر روزی است که خداوند، بر توان کسی که او را نیایش کند، می افزاید.» و همچنین فرمودند: «روز غدیر روزی است که دعا در آن مستجاب می گردد.»

نماز عید غدیر دو رکعت است که باید در هر رکعت پس از حمد، ده مرتبه سوره توحید، ده مرتبه آیهالکرسی و ده مرتبه سوره قدر را خواند. وقت نماز نیم ساعت پیش از ظهر است و پاداش این نماز برابر است با صدهزار حج و صدها هزار عمره؛ همچنین کسی که این نماز را بخواند، هر چه از خداوند بخواهد برآورده شود.

 زیارت

زیارت یکی از سنن سازنده اسلامی است چه از نزدیک چه از دور. زیارت یک پیوند معنوی بسیار قوی بین شیعه و مقدسات اوست. از جمله آنها زیارت حضرت علی علیه السلام، از دور و نزدیک است.

امام رضا علیه السلام به پسر ابی نصر فرمودند: «هر جا که باشی در روز عید غدیر در بارگاه امیرالمؤمنین، علیه السلام، حاضر باش. بی تردید، خداوند، گناهان شصت ساله هر مرد و زن مؤمن را می آمرزد و چند برابر آنچه در ماه رمضان، شب قدر و شب عید فطر از آتش آزاد ساخته در آن روز آزاد می سازد.»

 خواندن دعای ندبه

طبق مدارک معتبر خواندن دعای ندبه در چهار عید مستحب است؛ جمعه، فطر، قربان و غدیر. توجه به فرازهای این دعا بخصوص آن قسمت که در رابطه با غدیر و خلافت حضرت علی علیه السلام، می باشد ضروری است.

دلجویی و مهرورزی متقابل

حضرت رضا علیه السلام، روز غدیر را «یوم التودّد» خواندند؛ یعنی روز مهر ورزیدن. بنابراین در چنین روزی باید معتقدان به ولایت، غم را از دل دوستان حضرت علی علیه السلام به هر نحوی که مقدور باشد برطرف نمایند.

 ایجاد زمینه های شادمانی

عید غدیر یادآور بزرگترین و گران قدرترین خاطره اسلام است خاطره استمرار رسالت پیامبر، صلّی اللَّه علیه وآله، با امامت علی، علیه السلام. در چنین روزی نه تنها خود باید دلشاد باشیم بلکه باید زمینه شادمانی دیگر برادران ایمانی راهم فراهم سازیم.

حضرت رضا علیه السلام می فرمایند: «[در روز غدیر] هر مرد و زن مؤمنی را شادمان سازید.»

 گشاده دستی نسبت به خانواده

یکی از دستورات اسلام ایجاد زمینه های لازم در جهت راحتی و آسایش خانواده است و به مناسبت عید غدیر تاکید بیشتری شده است. حضرت امام صادق علیه السلام می فرمایند: «[در روز غدیر] مرد باید برای خانواده خود گشایش بیشتری فراهم کند.»

 هدیه دادن

هدیه دادن و گرفتن با توجه به ضوابط شرعی کار پسندیده ای است و اثرات روانی خاصی مخصوصاً در کودکان و نوجوانان دارد و بهترین موقعیت هدیه دادن عید غدیر است.

حضرت رضا، علیه السلام، عید غدیر را روز هدیه و بخشش می نامد و می فرمایند: «[روز غدیر] روز بخشش و هدیه دادن است.»

نماز امام باقر(علیه السلام)

این نماز دو رکعت است، در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و صد مرتبه

سُبْحانَ اللّهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ وَ لا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ وَ اللّهُ اَکْبَرُ

منزه است خدا و ستایش خاصّ خداست و معبودى جزخدا نیست و خدا بزرگتر است

خوانده مى شود؛ پس از نماز این دعا را مى خوانى:

اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ یا حَلیمُ ذُو اَناه غَفُورٌ وَدُودٌ، اَنْ تَتَجاوَزَ عَنْ سَیِّئاتى،

خدایا از تو مى خواهم اى بردبارى که (با بندگان) مدارا کنى و آمرزنده و مهربانى (مى خواهم) که از گناهانم و بدیهایى که

وَما عِنْدى بِحُسْنِ ماعِنْدَکَ،وَاَنْ تُعْطِیَنى مِنْ عَطآئِکَ مایَسَعُنى،وَتُلْهِمَنى

در نزد من است بدان خوبیها که نزد توست درگذرى و از عطاى خود به اندازه اى که فرایم گیرد (یا آنچه در خور طاقت من است) به من عطا کنى و الهام کنى

فیما اَعْطَیْتَنِى الْعَمَلَ فیهِ بِطاعَتِکَ، وَ طاعَهِ رَسُولِکَ، وَ اَنْ تُعْطِیَنى مِنْ

مرا که در آنچه به من عطا کردى در راه اطاعت تو و اطاعت رسولت بکار برم و بدان اندازه مرا مشمول

عَفْوِکَ ما اَسْتَوْجِبُ بِهِ کَرامَتَکَ، اَللّهُمَّ اَعْطِنى ما اَنْتَ اَهْلُهُ، وَ لاتَفْعَلْ بى

گذشت خود قرار دهى که بوسیله آن مستوجب کرامت و بزرگواریت گردم خدایا به من بده آنچه را تو شایسته آنى و مکن با من

ما اَنَا اَهْلُهُ،فَاِنَّما اَنَا بِکَ، وَلَمْ اُصِبْ خَیْراً قَطُّ اِلاَّ مِنْکَ،یا اَبْصَرَ الاَْبْصَرینَ،

آنچه من سزاوار آنم زیرا که تنها من به تو توسل جسته و هرگز خیرى به من نرسیده جز از ناحیه تو اى بیناترین بینایان

وَیا اَسْمَعَ السّامِعِینَ، وَیا اَحْکَمَ الْحاکِمینَ، وَیا جارَ الْمُسْتَجیرینَ،

و اى شنواترین شنوایان و اى عادلترین داوران و اى پناه پناهجویان

وَ یا مُجیبَ دَعْوَهِ الْمُضْطَرّینَ، صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد.(۱)

و اى پاسخ دهنده دعاى درماندگان درود فرست بر محمّد و آل محمّد.

 

  1. جمال الاسبوع، صفحه ۲۷۵ و بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۱۸۸.

نماز امام حسین(علیه السلام)

این نماز چهار رکعت است (به دو سلام) در هر رکعت سوره «حمد» پنجاه مرتبه و سوره «توحید» نیز پنجاه مرتبه خوانده مى شود، همچنین در رکوع – پس از ذکر رکوع – سوره هاى حمد و توحید، هر کدام ده مرتبه و پس از سربرداشتن از رکوع نیز هر کدام را ده مرتبه و در سجده اوّل و میان دو سجده – هنگامى که نشسته اى – و در سجده دوم نیز هر یک از حمد و توحید را ده مرتبه مى خوانى، و پس از پایان چهار رکعت نماز؛ این دعا را مى خوانى:

اَللّهُمَّ اَنْتَ الَّذِى اسْتَجَبْتَ لاِدَمَ وَحَوّا، اِذْ قالا رَبَّنا ظَلَمْنا اَنْفُسَنا وَاِنْ لَمْ

خدایا تویى که دعاى آدم و حوا را به اجابت رساندى آنگاه که گفتند پروردگارا ما به خود ستم کردیم و اگر ما را

تَغْفِرْ لَنا وَتَرْحَمْنا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرینَ، وَناداکَ نُوحٌ فَاسْتَجَبْتَ لَهُ،

نیامرزى و به ما رحم نکنى حتماً از زیانکاران خواهیم بود، و نوح تو را ندا کرد و تو اجابتش کردى

وَنَجَّیْتَهُ وَاَهْلَهُ مِنَ الْکَرْبِ الْعَظیمِ، وَاَطْفَاْتَ نارَ نُمْرُودَ عَنْ خَلیلِکَ

و او و کسانش را از گرفتارى بزرگ نجات دادى و خاموش کردى آتش نمرود را از خلیلت

اِبْراهیمَ، فَجَعَلْتَها بَرْداً وَسَلاماً، وَاَنْتَ الَّذِى اسْتَجَبْتَ لاَِیُّوبَ، اِذْ نادى

ابراهیم و آن را سرد و سلامت کردى و تویى که دعاى ایوب را به اجابت رساندى آنگاه که ندا کرد

رَبِّ مَسَّنِىَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ، فَکَشَفْتَ ما بِهِ مِنْ ضُرٍّ، وَآتَیْتَهُ

پروردگارا من به محنت دچارم و تو مهربانترین مهربانانى و تو محنتش را برطرف کردى و کسانش را به او دادى

اَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَهً مِنْ عِنْدِکَ، وَذِکْرى لاُِولِى الاَْلْبابِ، وَاَنْتَ

و مانندشان را همراه آنها (اضافه) به او دادى از روى مرحمتى از خودت و اندرزى براى خردمندان و تویى

الَّذِى اسْتَجَبْتَ لِذِى النُّونِ، حینَ ناداکَ فِى الظُّلُماتِ اَنْ لا اِلـهَ اِلاّ اَنْتَ،

که به اجابت رساندى دعاى ذوالنون (حضرت یونس) را هنگامى که ندا کرد تو را در تاریکیها که معبودى جز تو نیست

سُبْحانَکَ اِنّى کُنْتُ مِنَ الظّالِمینَ، فَنَجَّیْتَهُ مِنَ الْغَمِّ، وَاَنْتَ الَّذِى اسْتَجَبْتَ

منزهى تو و من از ستمکارانم و از اندوه نجاتش دادى و تویى که دعاى

لِمُوسى وَهرُونَ دَعْوَتَهُما، حینَ قُلْتَ: قَدْ اُجیبَتْ دَعْوَتُکُما فَاسْتَقیما.

موسى و هارون را اجابت کردى هنگامى که فرمودى دعایتان به اجابت رسید پس استقامت ورزید

وَاَغْرَقْتَ فِرْعَوْنَ وَقَوْمَهُ، وَغَفَرْتَ لِداوُدَ ذَنْبَهُ، وَتُبْتَ عَلَیْهِ رَحْمَهً مِنْکَ

و غرق کردى فرعون و قومش را و آمرزیدى براى داود گناهش را و توبه اش را از روى مرحمتى که داشتى

وَذِکْرى، وَفَدَیْتَ اِسْماعیلَ بِذِبْح عَظیم بَعْدَما اَسْلَمَ، وَتَلَّهُ لِلْجَبینِ،

و اندرز (دیگران) پذیرفتى و فدا کردى براى اسماعیل قربانى بزرگى پس از آن که تسلیم شد و (پدرش) پیشانى او را بر خاک نهاد

فَنادَیْتَهُ بِالْفَرَجِ وَالرَّوْحِ، وَاَنْتَ الَّذى ناداکَ زَکَرِیّا نِدآءً خَفِیّاً، فَقالَ رَبِّ

و تو او را به گشایش و رحمت ندا کردى و تویى آن خدایى که زکریا در پنهانى تو را ندا کرده گفت: پروردگارا

اِنّى وَهَنَ الْعَظْمُ مِنّى، وَاشْتَعَلَ الرَّاْسُ شَیْباً، وَلَمْ اَکُنْ بِدُعآئِکَ رَبِّ شَقِیّاً،

من استخوانم سست شده و موى سرم سپید گشته و نبوده ام پروردگارا در زمینه دعاى تو (در گذشته) محروم

وَقُلْتَ: یَدْعُونَنا رَغَباً وَرَهَباً وَکانُوا لَنا خاشِعینَ، وَاَنْتَ الَّذِى اسْتَجَبْتَ

و تو فرمودى «مى خوانند ما را از روى شوق و ترس و براى ما خاشع بودند» و تویى خدایى که اجابت کردى

لِلَّذینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ، لِتَزیدَهُمْ مِنْ فَضْلِکَ، فَلا تَجْعَلْنى مِنْ

براى آنان که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام دادند تا بیفزایى بر آنها از فضل خود پس قرارم مده از

اَهْوَنِ الدّاعینَ لَکَ، وَالرّاغِبینَ اِلَیْکَ، وَاسْتَجِبْ لى کَمَا اسْتَجَبْتَ لَهُمْ

خوارترین و پست ترین دعا کنندگانت و مشتاقان درگاهت و دعایم را به اجابت رسان چنانچه دعاى آنان را به اجابت رساندى

بِحَقِّهِمْ عَلَیْکَ، فَطَهِّرْنى بِتَطْهیرِکَ، وَتَقَبَّلْ صَلاتى وَدُعآئى بِقَبُول حَسَن،

و به حق ایشان بر تو که مرا پاک گردان به پاک کردن خودت و بپذیر نماز و دعایم را بپذیرش خوبى،

وَطَیِّبْ بَقِیَّهَ حَیاتى، وَطَیِّبْ وَفاتى، وَاخْلُفْنى فیمَنْ اَخْلُفُ، وَاحْفَظْنى

و خوش و خرم کن باقیمانده زندگیم را و خوش گردان وفاتم را و جانشین من باش در میان آنان که بجاى گذارم و با دعایم

یا رَبِّ بِدُعآئى، وَاجْعَلْ ذُرِّیَّتى ذُرِّیَّهً طَیِّبَهً، تَحُوطُها بِحِیاطَتِکَ، بِکُلِّ ما

پروردگارا مرا نگهدارى کن و فرزندانم را فرزندانى پاکیزه قرار ده و در برگیر آنها را به در برگرفتن خودت به همه آنچه

حُطْتَ بِهِ ذُرِّیَّهَ اَحَد مِنْ اَوْلِیآئِکَ وَاَهْلِ طـاعَتِکَ، بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ

دربرگیرى بدانها فرزندان یکى از دوستان خود و فرمانبردارانت را به رحمتت اى مهربانترین

الرّاحِمینَ، یا مَنْ هُوَ عَلى کُلِّ شَیْء رَقیبٌ، وَلِکُلِّ داع مِنْ خَلْقِکَ

مهربانان اى که بر هر چیز نگهبانى و بر هر که از آفریدگانت که تو را بخواند

مُجیبٌ، وَمِنْ کُلِّ سآئِل قَریبٌ، اَسْئَلُکَ یا لا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ، اَلْحَىُّ الْقَیُّومُ،

اجابت کنى و به هر خواستارى نزدیکى از تو خواهم اى که معبودى جز تو نیست زنده پاینده

اَلاَْحَدُ الصَّمَدُ الَّذى لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً اَحَدٌ، وَبِکُلِّ اسْم

یکتاى بى خللى که نزاید و نه زاییده شده و نیست برایش همتایى هیچ کس، و به حق هر نامى

رَفَعْتَ بِهِ سَمآئَکَ، وَفَرَشْتَ بِهِ اَرْضَکَ، وَاَرْسَیْتَ بِهِ الْجِبالَ، وَاَجْرَیْتَ بِهِ

که بلند کردى بدان آسمانت را و فرش کردى بدان زمینت را و محکم و پابرجا کردى بدان کوهها را و روان کردى بدان

الْمآءَ، وَسَخَّرْتَ بِهِ السَّحابَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ وَاللَّیْلَ وَالنَّهارَ،

آب را و تسخیر کردى بدان ابرها و خورشید و ماه و ستاره ها و شب و روز را

وَخَلَقْتَ الْخَلائِقَ کُلَّها، اَسْئَلُکَ بِعَظَمَهِ وَجْهِکَ الْعَظیمِ، اَلَّذى اَشْرَقَتْ لَهُ

و آفریدى همه آفریدگان را از تو خواهم به بزرگى ذات بزرگت که تابناک شد برایش

السَّمواتُ وَالاَْرْضُ، فَاَضائَتْ بِهِ الظُّلُماتُ، اِلاّ صَلَّیْتَ عَلى مُحَمَّد وَآلِ

آسمانها و زمین و روشنى گرفت بدان تاریکیها که (اوّلاً) درود فرستى بر محمّد و آل

مُحَمَّد، وَکَفَیْتَنى اَمْرَ مَعاشى وَمَعادى، وَاَصْلَحْتَ لى شَاْنى کُلَّهُ، وَلَمْ

محمّد و (پس از آن) کفایت کنى کار معاش و معاد مرا و اصلاح کنى همه کارهایم را و مرا

تَکِلْنى اِلى نَفْسى طَرْفَهَ عَیْن، وَاَصْلَحْتَ اَمْرى وَاَمْرَ عِیالى، وَکَفَیْتَنى

بخودم وامگذارى چشم برهم زدنى و اصلاح کنى کار من و کار خانواده ام را و کفایت کنى از من

هَمَّهُمْ، وَاَغْنَیْتَنى وَاِیّاهُمْ مِنْ کَنْزِکَ وَخَزآئِنِکَ، وَسَعَهِ فَضْلِکَ الَّذى لا

اندوه ایشان را و بى نیاز کنى من و ایشان را از گنج خود و خزینه هایت و فراخى فضلت که هرگز

یَنْفَدُ اَبَداً، وَاَثْبِتْ فى قَلْبى یَنابیعَ الْحِکْمَهِ الَّتى تَنْفَعُنى بِها،

پایان نپذیرد و پابرجا کن در دلم چشمه هاى حکمتى را که سود دهى مرا بدان

وَتَنْفَعُ بِها مَنِ ارْتَضَیْتَ مِنْ عِبادِکَ، وَاجْعَلْ لى مِنَ الْمُتَّقینَ فى آخِرِ

و سود دهى بدان هر که را که پسندیده اى از بندگانت و قرار ده برایم از مردمان با تقوا در آخرالزمان

الزَّمانِ اِماماً، کَما جَعَلْتَ اِبْراهیمَ الْخَلیلَ اِماماً، فَاِنَّ بِتَوْفیقِکَ یَفُوزُ

امامى چنانچه ابراهیم خلیل را امام گردانیدى زیرا مردمان رستگار به توفیق تو

الْفآئِزُونَ، وَیَتُوبُ التّآئِبُونَ، وَیَعْبُدُکَ الْعابِدُونَ، وَبِتَسْدیدِکَ یَصْلُحُ

رستگار شوند و توبه کنندگان نیز به توفیق تو توبه کنند و عبادت کنندگان نیز به توفیق تو عبادتت کنند و به تأیید و یارى تو شایسته گردند

الصّالِحُونَ الْمُحْسِنُونَ الْمُخْبِتُونَ، اَلْعابِدُونَ لَکَ، اَلْخائِفُونَ مِنْکَ،

مردمان شایسته نیکوکار و فروتن و آنان که تو را عبادت کنند و از تو ترسانند،

وَبِاِرْشادِکَ نَجَا النّاجُونَ مِنْ نارِکَ، وَاَشْفَقَ مِنْهَا الْمُشْفِقُونَ مِنْ خَلْقِکَ،

و با ارشاد و راهنمایى تو نجات یابند نجات یافتگان از آتش دوزخت و بهراسند از آن هراسناکان از آفریدگانت

وَ بِخِذْلانِکَ خَسِرَ الْمُبْطِلُونَ، وَهَلَکَ الظّالِمُونَ، وَغَفَلَ الْغافِلُونَ، اَللّهُمَّ

و بوسیله خوار کردن تو زیانکار شوند اهل باطل و هلاک شدند ستمکاران و غافل شدند بیخبران خدایا

آتِ نَفْسى تَقْویها، فَاَنْتَ وَلِیُّها وَمَوْلیها، وَاَنْتَ خَیْرُ مَنْ زَکّیها، اَللّهُمَّ بَیِّنْ

بده به نفس من پرهیزکاریش را که تویى اختیار دار و سرپرستش و تویى بهترین کسى که پاکیزه اش کردى خدایا راهنماییش را

لَها هُداها، وَاَلْهِمْها تَقْویها، وَبَشِّرْها بِرَحْمَتِکَ حینَ تَتَوَفّاها، وَنَزِّلْها مِنَ

برایش آشکار کن و پرهیزکاریش را به او الهام کن و به رحمت خود نویدش ده آنگاه که او را از این جهان ببرى و در بلندترین جاهاى

الْجِنانِ عُلْیاها، وَطَیِّبْ وَفاتَها وَمَحْیاها، وَاَکْرِمْ مُنْقَلَبَها وَمَثْویها،

بهشت منزلش ده و گوارا کن وفات و زندگیش را و گرامى کن جاى بازگشت و منزلگاه

وَمُسْتَقَرَّها وَمَاْویها، فَاَنْتَ وَلِیُّها وَمَوْلیها.(۱)

و قرارگاه و مأوایش را که براستى تویى اختیاردار و سرپرستش.

  1. بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۱۸۶ و جمال الاسبوع، صفحه ۲۷۱ (با اندکى تفاوت).

نماز امام حسن(علیه السلام)

«سیّد بن طاووس» در «جمال الاسبوع» نمازى براى آن حضرت(علیه السلام) نقل کرده است که چهار رکعت است (هر دو رکعت با یک سلام) و به همان کیفیّت نماز امیرالمؤمنین(علیه السلام) مى باشد و در روز جمعه خوانده مى شود.

نماز دیگرى از آن حضرت نیز نقل کرده که در روز جمعه خوانده مى شود و آن هم چهار رکعت است که در هر رکعت یک مرتبه «حمد» و بیستوپنج مرتبه سوره «توحید» رابخواند و پس از آن این دعا را بخواند:

اَللّهُمَّ اِنّى اَتَقَرَّبُ اِلَیْکَ بِجُودِکَ وَکَرَمِکَ، وَاَتَقرَّبُ اِلَیْکَ بِمُحَمَّد عَبْدِکَ خدایا من تقرّب جویم به درگاهت بوسیله بخشش و کرمت و تقرّب جویم بدرگاهت بوسیله محمّد بنده

وَرَسُولِکَ، وَاَتَقَرَّبُ اِلَیْکَ بِمَلائِکَتِکَ الْمُقَرَّبینَ، وَ اَنْبِیآئِکَ وَ رُسُلِکَ، اَنْ

و فرستاده ات و تقرب جویم به درگاهت بوسیله فرشتگان مقرّب و پیمبران و رسولانت که

تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، وَ عَلى آلِ مُحَمَّد، وَ اَنْ تُقیلَنى

درود فرستى بر محمّد بنده و فرستاده ات و بر خاندان محمّد و این که از لغزشم

عَثْرَتى، وَ تَسْتُرَ عَلَىَّ ذُنُوبى وَ تَغْفِرَها لى، وَتَقْضِىَ لى حَوآئِجى، وَ لا

درگذرى و گناهانم را بپوشانى و آنها را بیامرزى و حاجتهایم را برآورى و به کار زشتى

تُعَذِّبْنى بِقَبیح کانَ مِنّى، فَاِنَّ عَفْوَکَ وَ جُودَکَ یَسَعُنى، اِنَّکَ عَلى کُلِّ

که از من سر زده عذابم نکنى زیرا که گذشت و بخشش تو چنان هست که مرا فرا گیرد و همانا تو بر هر

شَىْء قَدیرٌ.(۱)

کارى توانایى.

  1. جمال الاسبوع، صفحه ۲۷۰ و بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۱۸۵، حدیث ۱۱.

نماز حضرت فاطمه(علیها السلام)

در روایتى آمده است، حضرت زهرا(علیها السلام) دو رکعت نماز مى خواند که جبرئیل به وى آموخته بود.کیفیّت این نماز بدین گونه است که در رکعت اوّل بعد از حمد، صد مرتبه سوره «انّاانزلناه» و در رکعت دوم بعد از حمد، صد مرتبه سوره «توحید» مى خواند و پس از سلام این دعا رامى خواند:

سُبحانَ ذِى الْعِزِّ الشّامِخِ الْمُنیفِ، سُبْحانَ ذِى الْجَلالِ الْباذِخِ الْعَظیمِ،

منزه است (خداى) صاحب عزت بسیار بلند و مرتفع منزه است (خداى) صاحب جلال والاى بزرگ،

سُبحانَ ذِى الْمُلْکِ الْفاخِرِ الْقَدیمِ، سُبحانَ مَنْ لَبِسَ الْبَهْجَهَ وَ الْجَمالَ،

منزه است (خداى) صاحب فرمانروایى فاخر قدیم منزه است کسى که در بردارد خرّمى و زیبایى را

سُبحانَ مَنْ تَرَدّى بِالنُّورِ وَالْوَقارِ، سُبحانَ مَنْ یَرى اَثَرَ النَّمْلِ فِى الصَّفا،

منزه است آن که به رداى نور و وقار خود را آراسته منزه است آن که جاى پاى مور را در روى سنگ صاف ببیند

سُبحانَ مَنْ یَرى وَقْعَ الطَّیْرِ فِى الْهَواءِ، سُبحانَ مَنْ هُوَ هکَذ الا هکَذا غَیْرُهُ.(۱)

منزه است آن که گذرگاه پرنده را در هوا ببیند منزه است آن که او این چنین است و دیگرى چنین نیست.

در روایت دیگرى آمده است که بعد از این نماز، تسبیح مشهور حضرت زهرا(علیها السلام) را که پس از هر نمازى مستحب است، بگوید و بعد از آن صد مرتبه صلوات بفرستد.(۲)

  1. بحارالانوار، جلد ۸۸،  صفحه ۱۸۰، حدیث ۷.
    ۲.
    همان مدرک، صفحه ۱۸۱، حدیث ۸.

نماز دیگرى از حضرت فاطمه زهرا علیها السلام

«شیخ طوسى» و «سیّد بن طاووس» روایت کرده اند از صفوان، که محمّد بن على حلبى در روز جمعه اى، خدمت امام صادق(علیه السلام)رسید و از آن حضرت پرسید، از شما مى خواهم بهترین اعمال را در امروز، به من تعلیم فرمایى. امام(علیه السلام) فرمود: من کسى را نمى شناسم که از فاطمه(علیها السلام) نزد رسول خدا(صلى الله علیه وآله) با عظمت تر باشد و چیزى برتر از آن عملى که رسول خدا(صلى الله علیه وآله) به وى آموخت سراغ ندارم.

آن عمل چنین است که رسول خدا(صلى الله علیه وآله) به حضرت زهرا(علیها السلام) فرمود: در صبح روز جمعه غسل کند و چهار رکعت نماز بخواند (به دو سلام) در رکعت اوّل بعد از حمد، پنجاه مرتبه سوره «توحید» و در رکعت دوم پس از حمد، پنجاه مرتبه سوره «عادیات» و در رکعت سوم بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره «زلزال» و در رکعت چهارم پس از حمد، پنجاه مرتبه سوره «نصر» را بخواند، و پس از اتمام نماز بگوید:

اِلـهى وَسَیِّدى،مَنْ تَهَیَّأَ أوْ تَعَبَّأَ اَوْ اَعَدَّ اَوِ اسْتَعَدَّ لِوِفادَهِ مَخْلُوق رَجآءَ

اى معبود و اى آقاى من هرکس آماده و مجهز و مهیا و مستعد براى ورود بر مخلوقى شده به امید

رِفْدِهِ، وَفَوائِدِهِ وَ نائِلِهِ، وَ فَواضِلِهِ وَ جَوآئِزِهِ، فَاِلَیْکَ یا اِلـهى کانَتْ

دهش و فوائد و بخشش و عطایا و جوایزش ولى اى معبود من به سوى توست

تَهْیِئَتى وَتَعْبِئَتى، وَاِعْدادى وَ اسْتِعْدادى، رَجآءَ رِفْدِکَ وَ فَوآئِدِکَ

آمادگى و تجهیز و تهیه و استعداد من به امید فوائد و نیکى

وَمَعْرُوفِکَ، وَ نآئِلِکَ وَجَوآئِزِکَ، فَلا تُخَیِّبْنى مِنْ ذلِکَ، یا مَنْ لا تَخیبُ

و بخشش و عطایا و جوایز تو پس از این باره محرومم مکن اى که ناامید نکند

عَلَیْهِ مَسْئَلهُ السّآئِلِ، وَ لا تَنْقُصُهُ عَطِیَّهُ نآئِل، فَاِنّى لَمْ آتِکَ بِعَمَل صالِح

سائلى را در سؤال و نکاهد از او عطا وبخشش و من با کردار شایسته اى که پیش کش باشد

قَدَّمْتُهُ، وَ لا شَفاعَهِ مَخْلُوق رَجَوْتُهُ اَتَقَرَّبُ اِلَیْکَ بِشَفاعَتِهِ، اِلاّ مُحَمَّداً

به درگاهت نیامده و نه به شفاعت مخلوقى امید بسته ام که بدانوسیله به تو تقرّب جویم جز به شفاعت محمّد

وَاَهْلَ بَیْتِهِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ، اَتَیْتُکَ اَرْجُو عَظیمَ عَفْوِکَ، اَلَّذى

و خاندانش که درود تو بر او و ایشان باد به درگاهت آمده و امید گذشت عظیم تو را دارم همان گذشتى که

عُدْتَ بِهِ عَلَى الْخاطِئینَ عِنْدَ عُکُوفِهِمْ عَلَى الْمَحارِمِ، فَلَمْ یَمْنَعْکَ طُولُ

توجه کنى بدان بر آنان که خطاکارند در آن هنگامى که بر کارهاى حرام درافتاده اند و توقف طولانى آنها

عُکُوفِهِمْ عَلَى الْمَحارِمِ اَنْ جُدْتَ عَلَیْهِمْ بِالْمَغْفِرَهِ، وَ اَنْتَ سَیِّدِى الْعَوّادُ

بر محرمات باز ندارد تو را از اینکه آمرزشت را از ایشان بازدارى و تو اى آقاى من بسیار برگشت

بِالنَّعْمآءِ، وَ اَنـَا الْعَوّادُ بِالْخَطآءِ، اَسْئَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّد وآلِهِ الطّاهِرِینَ، اَنْ

به نعمت بخشى دارى و من بسیار برگشت به خطا کارى، از تو مى خواهم به حق محمّد و خاندان پاکش که

تَغْفِرَ لى ذَنْبِىَ الْعَظیمَ، فَاِنَّهُ لا یَغْفِرُ الْعَظیمَ اِلاَّ الْعَظیمُ، یا عَظیـمُ یا عَظیـمُ

گناه بزرگ مرا بیامرزى که گناه بزرگ را جز شخص بزرگ نیامرزد اى خداى بزرگ، اى خداى بزرگ،

یا عَظیمُ، یا عَظیمُ یا عَظیمُ، یا عَظیمُ یا عَظیمُ.(۱)

اى خداى بزرگ، اى خداى بزرگ، اى خداى بزرگ، اى خداى بزرگ، اى خداى بزرگ.

  1. مصباح المتهجّد، صفحه ۳۱۸ و جمال الاسبوع، صفحه ۲۶۴ و بحارالانوار، جلد ۸۶، صفحه ۳۶۸، حدیث ۶۴ (با اندکى تفاوت).

نماز امیرالمؤمنین(علیه السلام)

«شیخ طوسى»(۱) و «سیّد بن طاووس»(۲)، از امام صادق(علیه السلام) روایت کرده اند که آن حضرت فرمود: هر یک از شما نماز امیر مؤمنان را بجا آورد، مانند روزى که از مادر متولّد شده، از گناهان پاک مى گردد و حاجت هاى وى برآورده مى شود.

این نماز چهار رکعت است (هر دو رکعت به یک سلام) و در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و پنجاه مرتبه سوره «توحید» را بخواند و پس از نماز این تسبیح را بگوید که تسبیح آن حضرت است؛ این تسبیح مطابق نقل علاّمه مجلسى چنین است:

سُبْحانَ مَنْ لاتَبیدُ مَعالِمُهُ،سُبْحانَ مَنْ لاتَنْقُصُ خَزآئِنُهُ،سُبْحانَ مَنْ لاَ

منزه است آن که نشانه هایش نابود نشود منزه است آن که هیچ وقت خزاین (کرمش) کم نشود منزه است آن که

اضْمِحْلالَ لِفَخْرِهِ، سُبْحانَ مَنْ لا یَنْفَدُ ما عِنْدَهُ، سُبحانَ مَنْ لاَ انْقِطاعَ

فخرش زوال نپذیرد منزه است آن که داراییش تمام نشود منزه است آن که دورانش

لِمُدَّتِهِ، سُبْحانَ مَنْ لا یُشارِکُ اَحَداً فى اَمْرِهِ، سُبْحانَ مَنْ لا اِلـهَ غَیْرُهُ

سپرى نشود منزه است آن که کسى را در کارش شرکت ندهد منزه است آن که معبودى جز او نیست

سپس دعا کند وبگوید:

یا مَنْ عَفا عَنِ السَّیِئاتِ وَ لَمْ یُجازِ بِها، اِرْحَمْ عَبْدَکَ یا

اى آن که درگذرى از بدیها (گناهان) و بدانها کیفر نکنى به بنده ات رحم کن اى

اَللهُ یا اَللهُ، نَفْسى نَفْسى، اَنـَا عَبْدُکَ یا سَیِّداهُ، اَنـَا عَبْدُکَ بَیْنَ یَدَیْکَ اَیا

خدا، اى خدا، اى خدا، مرا مرا (ترحم کن) من بنده توام اى آقاى من، من بنده توام که در برابرت هستم اى

رَبّاهُ، اِلـهى بِکَیْنُونَتِکَ یا اَمَلاهُ، یا رَحْماناهُ یا غِیاثاهُ، عَبْدُکَ عَبْدُکَ لا

پروردگار من اى معبود من به هستى خودت سوگند اى آرزوى من اى بخشاینده اى فریادرس بنده ات، بنده ات

حیلَهَ لَهُ، یا مُنْتَهى رَغْبَتاهُ، یا مُجْرِىَ الدَّمِ فى عُرُوقى، عَبْدُکَ یا سَیِّداهُ یا

چاره اى برایش نیست اى منتهاى آرمانم اى روان کننده خون در رگهایم بنده تو (مى گوید:) اى آقاى من اى

مالِکاهُ، اَیا هُوَ اَیا هُوَ، یا رَبّاهُ عَبْدُکَ عَبْدُکَ لا حیلَهَ لى وَ لا غِنى بى عَنْ

مالک من اى او، اى او، اى پروردگار من بنده ات بنده ات چاره اى برایم نیست و از خود چیزى ندارم

نَفسْى(۳)، وَ لا اَسْتَطیعُ لَها ضَرّاً وَ لا نَفْعاً، وَ لا اَجِدُ مَنْ اُصانِعُهُ، تَقَطَّعَتْ

و توانایى بر زیان و نفع خود ندارم و کسى را نمى یابم که با او بسازم تمام وسایل

اَسْبابُ الْخَدایِـع عَنّى، وَاضْمَحَلَّ کُلُّ مَظْنُون عَنِّى، اَفْرَدَنِى الدَّهْرُ

چاره از من قطع شده و هر کجا گمان داشتم از بین رفت روزگار مرا تنها به درگاهت

اِلَیْکَ، فَقُمْتُ بَیْنَ یَدَیْکَ هذَا الْمَقامَ، یا اِلهى بِعِلْمِکَ کانَ هذا کُلُّهُ، فَکَیْفَ

روانه ام کرده پس پیش رویت در این جا ایستادم معبودا تمام اینها با علم تو بوده پس تو چگونه

اَنْتَ صانِعٌ بى، وَلَیْتَ شِعْرى کَیْفَ تَقُولُ لِدُعآئى، اَتَقُولُ نَعَمْ اَمْ تَقُولُ لا،

با من رفتار خواهى کرد و اى کاش مى دانستم که پاسخ دعایم را چگونه خواهى گفت آیا مى گویى «آرى» یا مى گویى «نه»

فَاِنْ قُلْتَ لا فَیا وَیْلى یا وَیْلى یا وَیْلى، یا عَوْلى یا عَوْلى یا عَوْلى، یا

پس اگر گفتى «نه» پس واى بر من واى بر من، واى بر من، اى بیچارگى من اى بیچارگى من، اى بیچارگى من،

شِقْوَتى یا شِقْوَتى یا شِقْوَتى، یا ذُلّى یا ذُلّى یا ذُلّى، اِلى مَنْ وَ مِمَّنْ اَوْ

اى بدبختیم اى بدبختیم اى بدبختیم، اى خواریم، اى خواریم، اى خواریم به چه کس! و از چه کسى یا

عِنْدَ مَنْ، اَوْ کَیْفَ اَوْ ماذا، اَوْ اِلى اَىِّ شَىْء اَلْجَأُ وَ مَنْ اَرْجُو، وَ مَنْ یَجُودُ

پیش چه کس یا چطور یا چگونه یا به چه چیز پناه ببرم و به که امید داشته باشم و کیست که به فضل خود

عَلىَّ بِفَضْلِهِ حینَ تَرْفُضُنى یا واسِعَ الْمَغْفِرَهِ، وَ اِنْ قُلْتَ نَعَمْ کَما هُوَ الظَّنُّ

بر من بخشش کند آن زمان که تو برانیم اى آنکه آمرزشش پهناور است، اما اگر بگویى «آرى» چنانچه گمان به تو همین است

بِکَ وَ الرَّجآءُ لَکَ، فَطُوبى لى، اَنـَا السَّعیدُ وَ اَ نَا الْمَسْعُودُ، فَطُوبى لى،

و همین امید را به تو دارم پس خوشا بر حالم، در آن حال من سعادتمند و خوشبختم و خوشا بحالم که

وَاَنـَا الْمَرْحُومُ، یا مُتَرَحِّمُ یا مُتَرَئِّفُ، یا مُتَعَطِّفُ یا مُتَجَبِّرُ، یا مُتَمَلِّکُ یا

مشمول رحمتت واقع شده ام اى رحم کننده بسیار رؤف و با عطوفت اى دارنده بزرگى اى دهنده فرمانروایى اى

مُقْسِطُ، لا عَمَلَ لى اَبْلُغُ بِهِ نَجاحَ حاجَتى، اَسْئَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذى جَعَلْتَهُ

خداى دادگر عملى ندارم که بوسیله آن به خواسته ام ظفر جویم از تو مى خواهم به حق آن نامت که آن را

فى مَکْنُونِ غَیْبِکَ، وَ اسْتَقَرَّ عِنْدَکَ، فَلا یَخْرُجُ مِنْکَ اِلى شَىْء سِواکَ،

در پرده غیب خود پنهان کرده اى و نزد خودت قرار گرفته بطورى که براى هیچ موجود دیگرى غیر از تو ظاهر نشود

اَسْئَلُکَ بِهِ وَبِکَ وَبِهِ، فَاِنَّهُ اَجَلُّ وَ اَشْرَفُ اَسْمآئِکَ، لا شَىْءَ لى غَیْرُ هذا،

بدان نام از تو مى خواهم و بذات خودت که آن برتر و شریفترین نامهاى توست و چیزى غیر از این ندارم

وَلا اَحَدَ اَعْوَدُ عَلىَّ مِنْکَ، یا کَیْنُونُ یا مُکَوِّنُ، یا مَنْ عَرَّفَنى نَفْسَهُ، یا مَنْ

و کسى سود رسانتر از تو به من نیست اى هست به خود و اى هستى ده اى که خود را به من شناساندى اى که

اَمَرَنى بِطاعَتِهِ، یا مَنْ نَهانى عَنْ مَعْصِیَتِهِ، وَ یا مَدْعُوُّ یا مَسْئُولُ، یا

مرا به طاعتت واداشتى اى که مرا از نافرمانیت بازداشتى اى که تو را خوانند و از تو خواهند

مَطْلُوباً اِلَیْهِ، رَفَضْتُ وَصِیَّتَکَ الَّتى اَوْصَیْتَنى بِها وَ لَمْ اُطِعْکَ، وَ لَوْ اَطَعْتُکَ

و تو را طلب کنند وصیتى که در (باره پیروى نکردن شیطان) به من کردى بدور انداختم و پیرویت نکردم و اگر آنچه

فیما اَمَرْتَنى لَکَفَیْتَنى ما قُمْتُ اِلَیْکَ فیهِ، وَ اَنـَا مَعَ مَعْصِیَتى لَکَ راج، فَلا

دستورم داده بودى اطاعتت مى کردم تو هم درباره آنچه به درگاهت آمدم کفایتم مى کردى ولى با این که من معصیت کارم به تو امیدوارم پس

تَحُلْ بَیْنى وَ بَیْنَ ما رَجَوْتُ، یا مُتَرَحِّماً لى اَعِذْنى مِنْ بَیْنِ یَدَىَّ وَ مِنْ

میان من و آنچه امید بدان دارم جدایى میفکن اى ترحم کننده بر من پناهم ده از پیش رو و از

خَلْفى، وَ مِنْ فَوْقى وَ مِنْ تَحْتى، وَ مِنْ کُلِّ جِهاتِ الاِْحاطَهِ بى، اَللّـهُمَّ

پشت سرم و از بالاى سرم و از زیر پایم و از هر جهت که به من احاطه دارد خدایا

بِمُحَمَّد سَیِّدى، وَ بِعَلِىٍّ وَلِیّى، وَبِالاَْئِمَّهِ الرّاشِدینَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ، اِجْعَلْ

به حق محمّد آقاى من و به حق على مولاى من و به حق امامان راهنمایم که برایشان درود باد رحمتهاى

عَلَیْنا صَلَواتِکَ وَ رَاْفَتَکَ وَ رَحْمَتَکَ، وَاَوْسِعْ عَلَیْنا مِنْ رِزْقِکَ، وَ اقْضِ

خود و لطف و مهرت را بر ما شامل گردان و روزیت را بر ما وسیع گردان و دَین

عَنَّا الدَّیْنَ وَجَمیعَ حَوآئِجِنا، یا اَللهُ یا اَللهُ یا اَللهُ، اِنَّکَ عَلى کُلِّ شَىْء قَدیرٌ.

ما را ادا فرما و همه حاجتهاى ما را برآور یا اللّه یا اللّه یا اللّه که همانا تو بر هر چیزى توانایى.

امام(علیه السلام) فرمود: هر کس این نماز را بجا آورد و این دعا را بخواند گناهان او آمرزیده شود.(۴)

  1. مصباح المتهجّد، صفحه ۲۹۲.
    ۲٫
    جمال الاسبوع، صفحه ۲۴۸.
    ۳٫
    در مصباح المتهجّد «و لا غناءَ عن نفسى» آمده است.
    ۴٫
    بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۱۷۲، حدیث ۵.

نمازى دیگر براى لیله الدّفن

از حضرت رسول اکرم(صلى الله علیه وآله) روایت شده است که فرمود: بر میّت ساعتى سخت تر از شب اوّل قبر نیست، پس با صدقه دادن به اموات خویش رحم کنید، و اگر نتوانستید براى آنان صدقه بدهید، دو رکعت نماز بگذارید بدین گونه که در رکعت اوّل سوره «حمد» یک مرتبه و سوره «توحید» دو بار خوانده شود و در رکعت دوم سوره «حمد» یک بار و سوره «تکاثر» نیز ده بار خوانده شود، پس از سلام نماز گفته شود:

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد،وَ ابْعَثْ ثَوابَهُما اِلى قَبْرِ ذلِکَ الْمَیِّتِ،

خدایا درود فرست بر محّمد و آل محمّد و بفرست ثواب این نماز را به سوى قبر این مرده

فُلانِ بْنِ فُلان.

فلانى پسر فلانى.

(به جاى فلان بن فلان نام میّت و پدرش را ببرد) در همان ساعت خداوند پاداش عظیمى به آن میّت و به نمازگزار عطا مى کند.(۱)

مرحوم «علاّمه مجلسى» در کتاب «زاد المعاد» گفته است: سزاوار است براى انسان که مردگانش را فراموش نکند، چرا که دستشان از اعمال خیر کوتاه است و به محبّت هاى فرزندان و خویشان و برادران دینى، چشم دوخته اند، مخصوصاً به هنگام نماز شب بیشتر باید براى آنان دعا کرد و همچنین بعد از نمازهاى واجب و در زیارتگاهها و مشاهد مشرّفه به یاد آنان بود، و براى آنها دعا کرد، و براى آنها اعمال خیرى را به جا آورد. در روایتى آمده است: چه بسا فرزندى در حال حیات پدر و مادرش، عاق (مورد نفرت) آنان باشد و آنها از وى ناراضى و ناخشنود باشند ؛ ولى پس از فوت پدر و مادر، این فرزند نیکوکار گردد و اعمال خیرى را براى آنها بجا آورد و رضایت آنها را فراهم کند و چه بسا که فرزندى در حال حیات پدر و مادر، نیکوکار و خوب بوده و مورد علاقه آنان، ولى پس از فوت پدر و مادر چون کار خیر براى آنها کم انجام مى دهد، سبب ناخشنودى پدر و مادر خویش گردد.

عمده خیرات براى پدر و مادر و سایر خویشان آن است که قرض هاى آنان را ادا کند و ذمّه آنان را از حقوق خدا و خلق خدا، پاک گرداند و اعمالى مانند حجّ و سایر عباداتى که از وى فوت شده است را، یا خود بجا آورد و یا دیگرى را براى آن امور اجیر کند.(۲)

  1. بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۲۱۹، حدیث ۴.
    ۲.
    زاد المعاد، صفحه ۵۷۳. (با تلخیص و تصرّف).

نمازِ هدیه به معصومین(علیهم السلام)

از معصومین(علیهم السلام) نمازهایى براى هدیه به آن بزرگواران (منظور هدیه ثواب آن است) نقل شده است که به این صورت است:

۱ـ در روز جمعه هشت رکعت نماز مى خوانى (هر دو رکعت به یک سلام) و ثواب چهار رکعت آن را به رسول خدا(صلى الله علیه وآله) و چهار رکعت دیگر را به حضرت فاطمه(علیها السلام) هدیه مى کنى.

۲ـ در روز شنبه چهار رکعت نماز مى خوانى و ثواب آن را به امیر مؤمنان(علیه السلام) هدیه مى کنى.

۳ـ در روز یکشنبه به امام حسن(علیه السلام)، روز دوشنبه به امام حسین، روز سه شنبه به امام زین العابدین، روز چهارشنبه به امام باقر و روز پنجشنبه به امام صادق(علیهم السلام) هدیه مى کنى.

۴ـ در روز جمعه مجدّداً هشت رکعت نماز مى خوانى و چهار رکعت آن را به رسول خدا(صلى الله علیه وآله)و چهار رکعت دیگر را به حضرت فاطمه(علیها السلام) هدیه مى کنى.

۵ـ روز شنبه چهار رکعت نماز مى خوانى و به امام کاظم(علیه السلام) هدیه مى کنى و در روز یکشنبه به امام رضا(علیه السلام)و روز دوشنبه به امام جواد(علیه السلام)، روز سه شنبه به امام هادى(علیه السلام) و روز چهارشنبه به امام حسن عسکرى(علیه السلام) و روز پنج شنبه به امام زمان(علیه السلام)هدیه مى کنى.

میان هر دو رکعت از این نمازها این دعا را مى خوانى:

اَللّهُمَّ اَنْتَ السَّلامُ، وَ مِنْکَ السَّلامُ، وَ اِلَیْکَ یَعُودُ السَّلامُ، حَیِّنا رَبَّنا مِنْکَ

خدایا تویى سلام و از توست سلام (و سلامتى) و بسوى تو بازگردد سلام تحیّت فرست پروردگارا بر ما

بِالسَّلامِ، اَللّهُمَّ اِنَّ هذِهِ الرَّکَعاتِ هَدِیَّهٌ مِنّا اِلى وَلِیِّکَ فُلان،

به سلام خدایا این چند رکعت هدیه اى است از ما بسوى ولى تو فلان

(به جاى کلمه فلان، نام آن معصوم(علیه السلام) را مى برى)

فَصَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِهِ، وَ بَلِّغْهُ اِیّاها، وَاَعْطِنى

پس درود فرست بر محمّد و آلش و اینها را به او برسان و عطا کن به من

اَفْضَلَ اَمَلى وَ رَجآئى فیکَ، وَ فى رَسُولِکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ.

بهترین امید و آرزویم را درباره خود و درباره پیامبرت که درودهاى تو بر او و آلش و درباره او.

در این حدیث آمده پس از آن هرچه که بخواهى، از خدا طلب کن و دعا نما.(۱)

  1. مصباح المتهجّد، صفحه ۳۲۲ و بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۲۱۷.

نماز لیله الدّفن

نماز لیله الدفن (شب بعد از دفن میّت) دو رکعت است که در رکعت اوّل «حمد» و «آیه الکرسى» خوانده مى شود و در رکعت دوم یک مرتبه «حمد» و ده بار سوره «انّا انزلناه»؛ وقتى که نماز به پایان رسید، مى گویى:

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَ ابْعَثْ ثَوابَهُما اِلى قَبْرِ فُلان.

خدایا درود بفرست بر محمّد و آل محمّد و بفرست ثواب آن نماز را به قبر فلان کس.

که به جاى «فلان» نام میّت را ذکر مى کنى.(۱)

و این یکى از بهترین هدایاست که انسان مى تواند براى اموات خود در آن شب پرخوف و خطر بفرستد. این نماز را مى توان براى هر مؤمنى خواند و هرچند نفر بخوانند خوب است.

  1. مصباح کفعمى، صفحه ۴۱۱؛ بلدالامین، صفحه ۱۶۴ و بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۲۱۹، حدیث ۵.

نماز امام زمان(علیه السلام)

این نماز دو رکعت است و در هر رکعت وقتى حمد را آغاز کردى و به «ایّاک نعبد و ایّاک نستعین» رسیدى، آن را صد مرتبه مى گویى سپس سوره «حمد» را کامل مى کنى و پس از آن سوره «توحید» را یک بار مى خوانى.(۱)

  1. جمال الاسبوع، صفحه ۲۸۰ و بحارالانوار، جلد ۸۸، صفحه ۱۹۰.