روزه از نگاه دانشمندان

اشاره:

روزه از فروع دین اسلام و به معنای، خودداری از انجام برخی کارها از جمله خوردن و آشامیدن از اذان صبح تا اذان مغرب است. منابع دینی، برای روزه آثار اخلاقی و معنوی متعددی بر شمرده‌اند. روزه از نظر فقهی، بر چهار قسم واجب، مستحب، مکروه و حرام است. روزه ماه رمضان بر مسلمانان واجب است. چهارده قرن پیش زمانى که جهل سرتاسر حجاز را فرا گرفته بود پیامبر گرامى اسلام فرمود: «صوموا تصحّوا…روزه بگیرید تا تندرست شوید» و فرمود: معده خانه هر دردى است، و پرهیز و اجتناب (از غذاهاى نامناسب و زیاده‏خوری) اساس و رأس هر داروى شفابخش است.

دانش بشرى در این چند سال متوجه نقش مهم روزه در تأمین سلامت انسان شده است از این روى در کشورهاى مختلف کلینیک‏هایى تشکیل شده است که مبناى درمان آنها روزه است و تا کنون از این طریق بیماران زیادى شفا یافته‏اند. اینک با چند کلام از دانشمندان که عمق کلام پیامبر(ص) را آشکار می‏کند، آشنا می‏شوید.

۱ . دکتر الکسیس کارل؛

«با روزه‏دارى قند خون در کبد می‏ریزد و چربیهایى که در زیر پوست ذخیره شده‏اند، پروتئین‏هاى عضلات و غدد، و سلولهاى کبدى آزاد شده به مصرف تغذیه می‏رسند.»

۲ . دکتر ژان فروموزان؛

«وى معالجه با روزه را به شستشوى احشاء تعبیر می‏کند که در آغاز روزه‏دارى، زبان باردار است … که پس از سه چهار روز بو برطرف می‏شود، اسیداوریک ادرار کاهش می‏یابد، و شخص احساس سبکى و خوشى خارق‏العاده می‏کند. در این حال اعضاء هم استراحتى دارند».۳

۳ . دکتر تومانیانس؛

«فایده بزرگ کم خورى و پرهیز از غذاها، در یک مدت کوتاه، آن است که، چون معده در طول مدت یازده ماه مرتب پر از غذا بوده و در مدت یک ماه روزه‏دارى مواد غذایى شکم خود را دفع کند و همین‏طور کبد که براى حل و هضم غذا مجبور است دائما صفراى خود را مصرف کند، در مدت سى روز ترشحات صفراوى را صرف حل کردن باقی‏مانده غذاى جمع‏آورى شده خواهد کرد.

دستگاه هاضمه در نتیجه کم خوردن غذا، اندکى فراغت حاصل کرده و رفع خستگى می‏کند، روزه، یعنى کم خوردن و کم آشامیدن در مدت معینى از سال و این بهترین راه معالجه و حفظ تندرستى است، که طب قدیم و جدید را از این حیث متوجه خود ساخته است، مخصوصا امراضى را که بر دستگاه گوارش به خصوص کلیه و کبد عارض می‏شود و به توسط دارو نمی‏توان آنها را علاج کرد، روزه به خوبى معالجه می‏کند، چنانچه بهترین داروها براى برطرف ساختن سوء هاضمه روزه گرفتن است. مرض مخصوص کبد نیز که موجب «یرقان» می‏گردد بهترین طریق معالجه‏اش روزه گرفتن است، چه آنکه ایجاد این مرض اغلب اوقات به واسطه خستگى کبد است که در موقع زیادى عمل و فعالیت، نمی‏تواند صفراء را از خون بگیرد.»۴

۴ . دکتر گوئل پا؛

«۵۴ بیماری‏ها از تخمیر غذا در روده‏هاست که همه با روزه اصلاح می‏گردد.»۵

۵ . دکتر آلکسى سوفورین؛

«جسم به هنگام روزه به جاى غذا از مواد داخلى استفاده می‏کند و آنها را مصرف می‏کند، و مواد کثیف و عفونى که در جسم هست و ریشه و خمیره بیماری‏هاست، از

بین‏می‏رود و به این طریق روزه سبب بهبودى همه بیماری‏هاست. از این رو جسم خود را به وسیله روزه از داخل نظیف و پاکیزه کنید.»

۶ . دکتر کارلو؛

«هر شخص بیمار باید در هر سال مدتى از غذا پرهیز کند؛ زیرا مادامى که غذا به تن می‏رسد میکربها در حال رشد است، ولى هنگامى که از غذا پرهیز کند، میکربها روبه ضعف می‏روند… روزه‏اى که اسلام را واجب کرد، بزرگترین ضامن سلامتى تن است.»

۷ . دکتر رو؛

«روسیک اسوجى تعداد زیادى از بیماران مبتلا به سفلیس شدید را بهبودى بخشید و تنها داروى وى امساک و روزه بود.»

۸ . «بندیک» دانشمند فیزیولوژیست:

«یک دوره روزه سى و یک روز است … در این مدت در ترکیب خون هیچ گونه اختلاطى به هم نرسیده و آن نورى که در بعضى از روزه‏داران دیده می‏شود، یک حالت جوانى و نشاطى است که براى روزه‏داران رخ می‏دهد».۶

۹ . «اوتو بوخنگر»؛

وى تحقیقات جامعى پیرامون اثرات روزه انجام داد و با تشکیل کنفرانسى در یک کنگره پزشکى نتاج آن را اعلام کرد، متن این کنفرانس که به صورت کتاب و به شش زبان از طرف کلینیک‏این دکتر انتشار یافت، با استقبال فراوانى روبرو شد.

وى می‏گوید: «اکثر بیماری‏هاى حاد و مزمن را می‏توان به وسیله روزه بهبود بخشید، یا از شدت آنها کاست.»

وى می‏گوید: به هنگام روزه، بدن بیمار پست‏ترین مواد را از سراسر بدن جمع‏آورى کرده و می‏سوزاند، نیروهاى نوسازى بدن انسان به هنگام روزه فعال می‏شوند و تصفیه و ترمیم بافتها را شروع می‏کنند… در مدت پنجاه سال که از تأسیس «کلینیک اوتو بوخنگر» می‏گذرد، بیش از پنجاه هزار بیمار در این کلینیک توسط روزه درمان شده‏اند.

۱۰ . دکتر «عبدالعزیز اسماعیل پاشا»؛

براى معالجه در موارد زیر از روزه استفاده می‏شود.

الف) در مورد اضطراب مزمن امعاء و هنگامى که مقرون با تخمیر مواد زلالیه و مواد نشاسته‏اى باشد. در این موقع روزه، مخصوصا از جهت نیاشامیدن آب میان‏دو خوراک و ایجاد فاصله طولانى نوبت‏هاى غذا، علاج قطعى است و این خصوصیات در مورد روزه ماه رمضان کاملاً رعایت شده است.

ب) هنگام زیاد شدن وزن که ناشى از کثرت خوراک و کمى حرکت باشد. در این مورد روزه با رعایت اعتدال در غذا، افطار و اکتفاء به آب هنگام سحر از هر قسم معالجه‏اى مفیدتر است.

ج) زیادى فشار خون.

د) مرض قند.

ه.) در مورد التهاب حاد و مزمن کلیه که مقرون با ترشح و تورم باشد.

و) در مورد امراض قلب که توأم با تورم باشد.

ز) التهاب مزمن مفاصل، خصوصا وقتى که توأم با امراض چاقى باشد بطورى که غالب زنها پس از سن چهل‏سالگى به بعد به آن مبتلا می‏شوند. در این باره دیده شده است که در ماه رمضان این مرض به درجات خفیف‏تر از موقعى است که برق و خون گرفتن و ادویه و تمام مسائل طب جدید به کار برده می‏شود.۷

۱۱ . دکتر کارلو؛

چون امراض زیاد شده‏اند، خود را ناگزیر می‏بینم که هم‏وطنان خود را نصیحت کنم و آنها را بوسیله دوایى مؤثر که در دسترس هر فقیر و ثروتمند باشد، راهنمایى کنم و این همانا روزه‏اى است که محمد(ص) در جزیره العرب تشریح نمود.۸

۱۲ . دکتر آندره پاسک؛

وى ضمن سودمند شمردن روزه براى بیماریها می‏گوید: در صورت وجود ناراحتیهاى وخیم چشم (ورمها، ورم شبکیه، ورم بافت ملتحمه، آب مروارید و آب سبز) روزه حتما ضرورى است.۹

۱۳ . دکتر «آلن مویل»؛

روزه (بهداشتی) چهار فایده عمده زیر را در بر دارد:

۱ . مانع تجمع مواد سمّى می‏شود.

۲ . باعث استراحت دستگاههاى گوارش می‏گردد.

۳ . به وسیله روزه بدن انرژى خود را صرف دفع سموم می‏کند.

۴ . نیروى حیات تحریک می‏شود تا مواد زاید دفع گردد.۱۰

۱۴ . پروفسور «ولادیمیر نیکی»؛

در اثر گرسنگى (روزه‏داری) غدد فوق‏کلیوى ترشحات نا متعادل تمام غدد را خورده و آنها رابى مدتها متعادل خواهد ساخت۱۱

پی نوشت:

۱ . بحارالانوار، ج ۹۶، ص ۲۵۵٫

 ۲ . بحارالانوار، ج۶۴، ص ۲۹۰٫

 ۳ . اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج ۳، ص ۹۸٫

 ۴ . روزه، درمان بیماریهاى روح و جسم، ص ۱۳۱٫

 ۵ . روش نوین براى درمان بیماری‏ها، ص ۶۷، دکتر الکسى سوفورین.

 ۶ . نقش روزه در درمان بیماری‏ها، ص ۱۵ و ص۶٫ به نقل از مجله علمى و طبى Constelation.

 ۷ . اسلام و طب، دکتر عبدالعزیز اسماعیل پاشا، ترجمه سید غلامرضا سعیدى، ص ۴۴٫

 ۸ . فلسفه روزه یا مناظره استاد و دانشجو، ص ۸۵٫

 ۹ . درمان طبیعى بیماریهاى چشم، ص ۱۳۴٫

۱۰ . شفاى طبیعى، ص ۴۳٫

۱۱ . اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج ۳، ص ۳۰٫

منبع :کوثر ، دى ۱۳۷۶، شماره ۱۰

مصطفى محمدى اهوازى

توصیه های پزشکی ویژه ی تغذیه در ماه مبارک رمضان

اشاره:

رَمَضان یا رَمَضان‌ُ المُبارَک نام نهمین ماه سال قمری که روزه در آن بر مسلمانان واجب است. بنا بر برخی آیات، قرآن در این ماه و در شب قدر نازل شده است. این ماه تنها ماهی است که نام آن به صراحت در قرآن کریم آمده و گرامی داشته شده است. این ماه، نزد مسلمانان احترام و جایگاه ویژه‌ای دارد. از مهم‌ترین عبادت‌های این ماه، تلاوت قرآن، اِحیای شبهای قدر (شب زنده‌داری)، دعا و استغفار، افطاری‌دادن و کمک به نیازمندان است. حضرت علی(ع)، نخستین امام شیعیان در بیست و یکم ماه رمضان به شهادتف رسیده است.

– توجه داشته باشیم که در ماه رمضان، حتما باید دو وعده غذا مصرف شود؛ افطار و سحر.

– غذا در هنگام افطار باید سبک باشد؛ روزه داران تعدادی چای کم رنگ یا مقداری آب ولرم – نه گرم و نه سرد- و چند عدد خرما یا کشمش استفاده کنند و سپس غذای سبک، مانند نان و پنیر و گردو، یا نان و پنیر و سبزی تناول نمایند. ضمنا بعد از افطار تا آخر شب، مایعات به مقدار فراوان مصرف کنند. لازم به ذکر است، روزه داران، مطلقا با آب سرد افطار نکنند. در بین غذا آب هم ننوشند؛ هم چنین نوشابه ی گازدار – نه در افطار و نه در سحر – به هیچ وجه مصرف ننمایند.

– به هنگام سحر نیز، یک وعده غذای مقوّی مانند برنج و خورش و کنار آن حتّی الامکان از ماست، سبزی، سالاد و مخصوصا میوه بعد از غذا مصرف نمایند؛ چراکه قند میوه، موجب پایین نیامدن قند خون می شود.

– روزه داران به هیچ وجه در هنگام افطار نباید آش تناول کنند؛ چون نفخ آور است. بویژه آشی که نعناء و پیاز داغ داشته باشد.

– سفارش ما به نوجوانان نیز این است که مواد مقوّی زیاد مصرف کنند و حتّی الامکان به جای آب ولرم، موقع افطار از شیر ولرم همراه با خرما استفاده نمایند. تفاوت آب با شیر این است که آب، اصلا انرژی ندارد ولی شیر، علاوه بر قند، پروتئین و چربی، انواع ویتامینها و املاح را دارد. به نوجوانان، بویژه دختر خانم ها، تأکید می کنیم در این ایام به هنگام افطار و سحر، ماست، زیاد مصرف کنند.

– و امّا افراد چاق؛ سفارش ما به آنان این است که از زولبیا و دیگر شیرینی ها مانند فرنی، حلوا، و…اصلا استفاده نکنند. – مادران باردار و شیرده نیز توجه داشته باشند که نباید روزه بگیرند؛ بخصوص مادرانی که فرزند زیر سن ۶ماه را شیر می دهند. توضیح این که روزه گرفتن مادران باردار و شیرده، باعث می شود مواد مغذّی لازم به مادر و نوزاد نرسد و باعث ضرر و زیان برای هر دو آنها شود.

– بیمارانی که چربی، دیابت نوع ۲ (که به علت چاقی ایجاد می شود) و یا فشار خون دارند، می توانند روزه بگیرند؛ امّا بیمارانی که دیابت از نوع ۱ (ملزم به تزریق انسولین)، فشار خون متغیّر و کلیوی دارند نمی توانند روزه بگیرند.

– نکته ی مهم: همه ی بیماران برای کسب تکلیفِ گرفتن یا نگرفتن روزه، باید به پزشکان متخصص مراجعه کنند و با آنان مشورت کنند.

منبع :خیمه – آبان ۱۳۸۲- شماره ۸ –

براي تامين قند خون

براي تامين قند خون

استفاده از خرما در ماه رمضان به‌خصوص در هنگام افطار براي تأمين قند خون فرد روزه‌دار بسيار مؤثر است. روزه‌داران سعي کنند به جاي غذاهاي چرب و سرخ شده، از غذاهاي آب پز و بخارپز شده استفاده کنند.

از چه چيزهايي پرهيز کنيم ؟

1 – غذاهاي سرخ کردني و چرب

2- غذاهاي حاوي قند زياد

3 – خوردن غذاي زياد بخصوص هنگام سحر

4 – خوردن چاي زياد هنگام سحر. چاي باعث افزايش ادرار شده و از اين طريق نمک هاي معدني که در طول روز، بدن به آنها نياز دارد، دفع مي شوند.

5 – سيگار: اگر شما نمي توانيد سيگار را به يکباره قطع کنيد از هفته هاي قبل از ماه رمضان شروع به مصرف کم آن کنيد.

بلافاصله بعد از سحري نخوابيد

بلافاصله بعد از سحري نخوابيد

خوابيدن، بلافاصله پس از صرف غذا، گوارش غذا را مختل کرده و موجب ترش کردن معده مي‌شود. بنابراين به روزه داران توصيه مي‌شود حداقل تا يک ساعت پس از خوردن سحري از خوابيدن خودداري کرده و اجازه دهند غذاي‌شان هضم شود. خوردن و دراز کشيدن پس از مصرف افطاري و سحري به ويژه در افرادي که علائم رفلاکس معده دارند موجب تشديد علائم رفلاکس مي‌شود.

روزه داران قبل از خواب ميوه بخورند

روزه داران قبل از خواب ميوه بخورند

آخرين غذاي مناسب قبل از خواب براي روزه داران خوردن ميوه است که ضمن کمک به هضم غذا، ترکيبات غذايي را که در طي روز از دست رفته به بدن برمي‌گرداند.

چه غذاهايي را مصرف کنيم؟

چه غذاهايي را مصرف کنيم؟

1 – مصرف کربوهيدراتهاي مرکب در سحر که مدت طولاني تري هضم مي شوند و باعث مي شوند که شما کمتر گرسنه شويد. 2- حليم يک منبع عالي پروتئين بوده و از غذاهائي است که دير هضم مي شود. 3- خرما يک منبع عالي قند، فيبر، کربوهيدرات، پتاسيم و منيزيوم مي باشد. 4- مغز بادام، غني از پروتئين و فيبر بوده و حداقل چربي را دارا مي باشد. 5- موز يک منبع خوب پتاسيم، منيزيوم و کربو هيدرات مي باشد. 6- مصرف زياد آب يا آب ميوه در صورت امکان در فاصله ي بين افطار و زمان خواب، باعث تأمين آب مورد نياز بدن مي شود.

براي سلامت گوارش

براي سلامت گوارش

مصرف نان، پنير، سبزي و مايعات همراه خرما بهترين افطار به شمار مي‌رود و صرف شام براي جلوگيري از ولع پس از افطار، 2ساعت بعد توصيه مي شود.  علاوه بر افطار، درخصوص سحر نيز خوردن غذاي کامل توصيه مي‌شود. خوردن غذاي سحر ضمن افزايش کارايي روزانه، از بروز صدمات سيستم عصبي، چشم و قلب جلوگيري مي‌کند. سحري بايد شامل يک وعده غذاي کاملِ سبک و سرخ نشده باشد.

براي لحظه هاي افطار

براي لحظه هاي افطار

نويسنده:سودابه مهيجي

گردو غبار نارنجي رنگ غروب، اندک اندک بر سر و روي کوچه ها و خانه هاي شهر بال مي افشاند و پايان روز را پشت تمام پنجره ها عيان مي کند. خورشيد در حال رخت بر بستن است. پشت کوه ها، آرام خويش را پنهان مي کند و با تمام مردم اين گونه سخن مي گويد سخن مي گويد: خوشا به حال آنان که يک روز ديگر را با لب هاي پرهيز و دل هاي روزه دار به سر رساندند. خوشا به حال آنان که دل هايشان را از گناه دور نگه داشته اند و در اين لحظه هاي مقدس، به پروردگارشان از هميشه نزديک ترند… زير سقف تمام خانه ها، نسيمي عاشقانه جاري است. دل هاي مؤمن، خدا را بر سر سفره هاي افطار ملاقات مي کند. صداي ربنا، در تمام شهر طنين افکنده است. دل ها، همه دست به کار مناجاتند. هر دلي، در خلوتي سبز، با خدايش سخن مي گويد. هر دستي، پي خواهشي عميق، بين زمين وآسمان پل مي زند. هيچ کس جز به خداي خود نمي انديشد. هيچ کس جز در پي دعا کردن نيست. همه مضطربند که مبادا اين لحظه هاي استجابت محض را از دست بدهند. همه شتابانند که در اين ثانيه ها، تمام خواسته هايشان را بر لب بياورند و هيچ آرزويي را از قلم نيندازند. سفره ها مهيا هستند، اما هيچ کس به سفره هاي روي زمين نمي انديشد. همه به خوان گسترده اي دل بسته اند که به وسعت ملکوت پروردگار، در آسمان ها پهن است و دل ها را طعام و ارواح مهذب را ميهمان خويش مي کند. همه آرزو مي کنند خدا يک روزه ديگر را از آنها بپذيرد و به قدر يک پله ديگر، به بهشت نزديکشان کند.

تأثیر روزه برسلامتی جسم

روزه گرفتن گرسنگی نیست بلکه یک نوع استراحت است که به بدن این امکان را می دهد که مواد مزاحم را خارج کند و درون را پاک سازد و بازسازی نماید.

انسانها از این نیروی عظیمی که در درون خود دارند غافلند .روزه باارزش ترین روش برای جوان شدن و ترمیم بدن است ،روزه یک عمل جراحی بدون چاقوست؛این روش مطمئن ترین ،بی ضررترین و بی خطرترین روش درمانی است که خداوند متعال برای سلامتی انسانها قرار داده است.فریضه ای که خداوند متعال با در نظرگرفتن سیستم بدن آن را جزء اعمال مسلمانان قرار داده است تا این فریضه نیز گواهی باشد بر یکتایی خداوند ونظم نظام آفرینش.

تعریف سلامت واقعی

از دیرباز تاکنون بسیاری از دانشمندان تعاریف گوناگونی از سلامتی ارائه داده اند که هرکدام با دیدگاه زمان خودشان سازگار است؛به طور مثال بقراط در تعریف سلامتی چنین می گوید:برقرار بودن تعادل بین اخلاط چهارگانه(صفرا،سودا،بلغم وخون).سازمان جهانی بهداشت نیز می گوید:”سلامت عبارتست از حالت آسایش کامل جسمی ،روانی،اجتماعی و نه فقط نبودن بیماری وناتوانی”در این تعریف یک نقص بزرگ به چشم می خورد وآن این است که نمی توان نیازهای انسان به سلامت را در این تعریف خلاصه کرد زیرا زندگی انسان با مرگ به پایان نمی رسد بنابراین در این تعریف بایست “هماهنگی با نظام اعتقادی” را نیز در نظرگرفت.

روزه و سیستم ایمنی بدن

سیستم ایمنی بدن انسان که وظیفه پاسداری از سلامت را برعهده دارد از حالت روحی وروانی فرد تأثیر می پذیرد؛برخی مطالعات جدید در خارج کشور وداخل کشور نشان می دهد که هنگامی که به انسان روحیه معنوی داده می شود میزان ایمونوگلبولینA در ترشحات بدن افزایش می یابد که نقش آن در تقویت سیستم ایمنی بدن بسیار روشن است.

حضرت امام موسی کاظم(علیه السلام) فرمودند : قیلوله کنید،زیرا براستی خداوندبنده صائم وروزه دارش را از (رزق بهشتی)در خواب به او می خوراند ومی نوشاند. و براستی که روزهای طولانی تابستان وآن همه گرما که آب بدن خشک می شود چگونه است که روزه دار احساس تشنگی وگرسنگی نمی کند،این نیست مگر همان روزی خدا که به بنده اش می خوراند.

تحقیقاتی نیز در مورد دعا ورفتارهای مذهبی(از جمله روزه)در پیشگیری ودرمان بیماریها صورت گرفته که نقش اعمال مذهبی را در تقویت سیستم ایمنی بدن نشان می دهد.بخصوص که روزه ماه مبارک رمضان با ایجاد احساس تقرب به ذات پروردگار عامل مۆثری در کنترل استرس است.روزه در درمان بسیاری از بیماریهای دیگر نیز مۆثر است مانند:سرماخوردگی،آسم،خشکی مفاصل،زخم معده و…..

خواب در ماه رمضان

نیاز به خواب مثل نیاز به غذا یک نیاز اساسی است؛در ماه رمضان اجباراً تغییراتی در خواب و بیداری اکثر افراد پیدا می شود.بنابراین باید خواب طوری تنظیم شود که فرد دچار کم خوابی یا پرخوابی زیان بخش نشود. خواب با شکم پر بعد از صرف سحری غالباً منجر به پیدایش طعم نامطبوع در دهان و حالت کسالت وبی نشاطی می گردد؛البته خواب بلافاصله پس از صرف افطار نیز توصیه نمی گردد ،پس بهترین زمان خواب ساعات اولیه شب است.

اگر برای کسی مقدور باشد خواب قیلوله(حدود یک ساعت مانده به ظهر به مدت نیم ساعت)این خواب نیز اثر نشاط بخشی دارد.چنانچه از ابی الحسن الاول (علیه السلام) روایت شده است: “‏ قِیلُوا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُطْعِمُ‏ الصَّائِمَ‏ وَ یَسْقِیهِ فِی مَنَامِهِ‏.”(1) حضرت امام موسی کاظم(علیه السلام) فرمودند: قیلوله کنید،زیرا براستی خداوندبنده صائم وروزه دارش را از (رزق بهشتی)در خواب به او می خوراند ومی نوشاند.و براستی که روزهای طولانی تابستان وآن همه گرما که آب بدن خشک می شود چگونه است که روزه دار احساس تشنگی وگرسنگی نمی کند،این نیست مگر همان روزی خدا که به بنده اش می خوراند.
روزه

تغذیه در روزه داری

1- در هنگام افطار از آغازکردن تغذیه باآب سرد،نوشابه و مانند اینها باید خودداری شود؛ و مصرف نوشابه های گازدار موجب تحریک معده می شود.

2- آغاز افطار بهتر است با خوردن خرما،کشمش،عسل،یا یک قند باشد تا اشتها کنترل شود.

3- خوردن آب ولرم، شیر گرم، چای کم رنگ، فرنی، حلیم بدون روغن در آغاز افطار مناسب است. چنانچه امام صادق(علیه السلام) در انتخاب غذای افطاری از قول پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمودند: وَ قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ ع‏ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص كَانَ یُفْطِرُ عَلَى الْحُلْوِ فَإِذَا لَمْ یَجِدْهُ أَفْطَرَ عَلَى الْمَاءِ الْفَاتِرِ وَ كَانَ یَقُولُ هُوَ یُنَقِّی الْكَبِدَ وَ الْمَعِدَةَ و…(2)پیامبرخدا با شیرینی افطار می نمود،و اگر شیرینی نمی یافت با آب ولرم افطار می نمود ومی فرمود:که کبد ومعده را شستشو می دهد… .

4- نان، پنیر، سبزی و یا گردو در هنگام افطار سفارش می شود؛ سبزی هنگام سحر گاهی موجب تشنگی می گردد.

5- از آشامیدن آب فراوان در وسط غذا باید خودداری کرد زیرا موجب اختلال در هضم می شود؛ البته در فاصله بین افطار تا سحر نوشیدن آب توصیه می گردد.

اگر در هنگام افطار از تخم مرغ اسفاده می گردد توصیه می شود که به صورت آب پز مصرف شود نه نیمرو،زیرا تخم مرغ نیمرو دیرهضم است

6- مصرف غذا در زمان روزه داری باید به 2 وعده منحصرشود،وغذای افطار نباید پرحجم باشد ،غذا را باید به آرامی میل کردبه نحوی که معده فرصت هضم غذا را قبل از غذای سحری داشته باشد.

7 – حتماً در غذای افطار خصوصاً سحر میوه ، خیسانده برگه، آلو ، انجیر فراموش نشود؛ گوجه فرنگی هم می تواند نقش میوه را داشته باشد.

8- کسانی که دچار یبوست می شوند از خورشت های ملین مثل خورشت آلو و خورشت های سبزی دار استفاده کنند.

9- در طول زمان امساک از رفتن به حمام داغ و خون دادن اجتناب شود.

10- اگر در هنگام افطار از تخم مرغ اسفاده می گردد توصیه می شود که به صورت آب پز مصرف شود نه نیمرو، زیرا تخم مرغ نیمرو دیرهضم است.

11- بادنجان، فلفل، و سایر ادویه گاهی موجب تشنگی در طول روز می شود.

12- اگر فرد روزه دار به جهت فعالیتهای بدنی در طول روز عرق کرد بایستی نمک از دست رفته به جهت تعریق را به صورت های مختلف در افطار و سحر جبران کند.

13- کله پاچه و سیرابی موجب تشنگی می شود پس بهتر است میل نشود.

نتیجه

روزه گرفتن بهترین روش در جهت تندرستی و حفظ آن است، به وسیله روزه وزن بدن متعادل می شود و مشکلات افرادی که بیماریهای روحی دارند برطرف می گردد، تک تک سلولهای بدن با استعداد خدادادی که در آنها وجود دارد قادرند خود را درمان کنند؛ در هنگام روزه این استعدادهای فیزیولوژی بسیج شده و موجب پاکسازی سیستم بدن می شوند. پس این تمرین یک ماهه علاوه بر اینکه موجب قرب به خداوند می شود می تواند انسان را برای بهتر زیستن در 11 ماه دیگر سال آماده کند.

پی نوشت ها :

1-من لا یحضره الفقیه ، ج‏2 ،ص 76 ،باب فضل الصیام …. /الكافی (ط – دارالحدیث) ،ج‏7 ، 377 ،1 – باب ما جاء فی فضل الصوم و الصائم …..

2-روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (ط – القدیمة) ، ج‏2 ،ص 341 / مجلس فی ذكر فضل شهر رمضان ….. ص : 338/المقنعة ص 317 ،باب فضل السحور و ما یستحب أن یكون علیه الإفطار …. ص : 316

فرآوری: زهرا انصاری نسب

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان

توصیه های غذایی مربوط به ماه مبارک رمضان

 

در آستانه ماه مبارک رمضان توصیه های بهداشتی ذیل جهت رعایت روزه داران محترم تقدیم می گردد تا ان شاء الله با رعایت این نکات و در نتیجه تندرستی شما عزیزان، امکان بهره مندی بیشتر از معنویات این ماه مبارک فراهم گردد:

 –  قبل از شروع ماه رمضان با گرفتن روزه های مستحبی یا قضاء ، بدن خود را برای یک ماه روزه داری، کم کم آماده نمایید یا این که نزدیک ماه رمضان صبحانه را کامل میل کنید ولی ناهار نخورید یا ناهار را خیلی سبک میل نمایید و خوردن آن را به تاخیر بیاندازید تا اینکه ناهار کم کم به طرف عصر کشیده شود تا معده عادت نماید.

– با توجه به این که معده انسان در طی خواب، فعالیت ندارد ولی روده در طی خواب به فعالیت خود ادامه می دهد بنابراین هیچ گاه با شکم پر نباید خوابید؛ چرا که این امر باعث فساد غذا در معده و عدم هضم صحیح می گردد. باید بسته به نوع غذایی که میل می کنید و با توجه به توان معده خود در هضم غذا، حدود یک الی دو ساعت بعد از غذا خوردن ، حتماً بیدار باشید ، این مسأله در خوردن افطار و سحری باید مورد توجه قرار بگیرد لذا حداقل یک ساعت بعد از سحری نباید بخوابیم .

– در ماه رمضانی که با گرمای طاقت فرسا روبرو هستیم رعایت این امور لازم است : عدم پرخوری در سحر ، عدم مصرف مواد غذایی تند و شور، استفاده از مواد غذایی بی مزه مانند کدو، کلم و امثالهم بسیار مهم است.

–  هرگز مواد خوراکی پخته شده را همراه خام مصرف نکنید و سعی کنید دور از افطار تا قبل سحر، از مواد خام و میوه ها و تنقلات مفید بهره مند شوید.

–  در طی روز به دلیل گرسنگی، حرارت بدن بالا می رود و پوست گرم تر شده که باعث لاغری و  آب شدن چربی می شود، این امر برای افراد چاق مفید است، ولی افراد لاغر باید از هر چیزی که باعث گرم تر شدن آنها می گردد، پرهیز کنند، رفتن در آفتاب ، غذاهایی که فلفل و ادویه و گرمی زیاد دارند، سرخ کردنی ها و… ، همچنین دوش آب سرد باعث گرم تر شدن بدن می گردد و باید برای خنک شدن، دوش آب ولرم بگیرند و از انجام فعالیت شدید خودداری کنند و از غذاهایی که همراه با آب بیشتری هستند، لعاب بیشتری دارند استفاده کنند مثل خورشت کدو، فرنی، شیر طبیعی، میوه های مرطوب مثل هلو

نکات قابل ملاحظه در سحر :

۱- بهتر است سحری را با آب شروع نکنیم اما کسانی که عطش دارند و گرم مزاج هستند و با مصرف آب اشتها باز می کنند اشکالی ندارد ، همراه با غذا خوردن نیز نباید آب خورده شود.

۲- مصرف مواد شیرین در اولویت است مثل خرما، حلوا و هر چیز شیرین طبیعی

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: خرما چه خوش سحری ای است .

۳- برای جلوگیری از ضعف، حتماً در وعده غذایی سحر از نان سبوس دار استفاده نمایید و حتی سبوس گندم بخرید و یک یا دو قاشق غذاخوری داخل آب خورشت ریخته و همراه نان بخورید.

۴- اگر مقداری گوشت بخورید به صورت سیرابی، کله پاچه، آبگوشت و خورشتهای گوسفندی مانند قیمه خیلی خوب است و باعث می گردد تا در طی روز گرسنه نشوید. غذای چرب طبیعی جلوگیری از تشنگی نیز می کند.

۵- برای جلوگیری از ایجاد ضعف، برنج حتی الامکان نخورید یا کم بخورید.

۶- مربای هر چیز که با عسل پخته شده بخورید  و یا بعد از سحر می توانید یک فنجان شربت ولرم عسل میل نمایید.

۷- در پایان غذا با مقداری نمک طعام دریا خیلی جزئی دهان خود را شور کنید.

۸- هرگز از گوشتهای با طبیعت سرد مانند ماهی در سحر استفاده نکنید که طی روز ضعف فراوان خواهید داشت!

۹- خوردن ماست در کنار هرگونه غذای دارای گوشت قرمز یا سفید ممنوع می باشد. چرا که گوشت ماست را فاسد و روده ها را هلاک می کند. همانگونه که میوه، شیر را فاسد و معده را هلاک می کند، اگر هوس ماست کردید دور از افطار در طول شب بخورید و یا در زمانیکه موقع سحری گوشت در غذای شما نباشد میتوانید ماست بخورید.

۱۰- خوردن سحری بسیار مهم است و حتماً باید خورده شود، به خصوص برای افراد لاغر خوردن سحری اجباری است چون گرسنگی زیاد باعث گرمی زیاد می شود و معده را مجبور می کند که رطوبات واخلاط مفید بدن را هضم کرده و در بدن منتشر نماید و چون این موارد خاصیت غذایی کمتری دارند پخش شدن آنها در بدن موجب بروز عوارض وبیماری میشود. لذا خوردن سحری لازم و ضروری است حتی چند لقمه.

نکات قابل ملاحظه در افطار :

۱- امام صادق (ع) فرمودند: پیامبر خدا به هنگام افطار، با حلوایی آغاز می کرد و بدان روزه می گشود واگر نمی یافت با چند خرما و اگر نیز یافت نمی شد، با آب نیم گرم. آنگاه می فرمودند این موارد معده و جگر را پاک می کند و سر درد را از میان میبرد.

رسول خدا (ص) فرمودند: اگرکسی از شما روزه بود، با خرما روزه بگشاید و اگر خرما ندید با آب، چراکه آب پاک کننده است.

آب ولرم، اخلاطی که درطول روز درمعده جمع شده اند را می شوید و شستشوی ابتدایی معده و مجاری گوارشی از دهان تا معده انجام می شود .

۲- بدلیل حرارت بالای معده دراثر گرسنگی زیاد، وارد نمودن آب یخ و سرد درابتدا باعث تغییر ناگهانی حرارت معده و قبض یکباره معده و سردی شدید معده و ضعف معده می شود، همچنین مصرف آب خیلی گرم و جوش هم می تواند موجب افزایش حرارت معده شود. بهترین وجه شروع، با آب ولرم است و غذاهای سهل الهضم و شیرین، چراکه به علت نیاز کبد، طبیعت بدن تمایل زیادی به جذب فوری شیرینی دارد.

۳- در افطار از غذاهای سهل الهضم و ترجیحاً شیرین همچون فرنی ها، حلیم و آش ها استفاده کنید.

۴- برای صرف شام، بهتر است در همان وعده غذایی افطار به حد سیری افطاری میل شود، مگر آن که با یک فاصله زمانی شام میل کنید که در آن صورت باید مراعات نمایید تا با شکم پر نخوابید.

۵- افراد لاغر در فاصله افطار تا سحر، باید از مواد غذایی و میوه های آبدار استفاده کنند.

۶- طبق عادت غلط نان و پنیر و سبزی نباید در رأس افطار میل شود.

۷- افطاری دادن در ماه رمضان ثواب بسیار زیادی دارد بگونه ای که پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود هر کس یک مؤمن روزه‏ دار را در این ماه افطارى دهد، پاداشى برابر با آزاد کردن یک بنده نزد خدا داشته، و مایه آمرزش گناهان گذشته وى نیز خواهد بود

البته توحه داشته باشید که افطاری به اولین خوراکی گفته می شود که شخص روزه دار با آن روزه خود را باز می کند ممکن است یک دانه خرما باشد .

براي جلوگيري از ايجاد سنگ کليه

براي جلوگيري از ايجاد سنگ کليه

با توجه به اين که در ماه مبارک رمضان، افراد در معرض کم آبي شديد قرار گرفته و مواد زائد با غلظت بالا در ادرارشان دفع مي‌شود، بنابراين در اين ماه براي پيشگيري از تشکيل سنگ‌هاي کليه و سيستم ادراري، بايد مبادرت به مصرف مايعات بيشتري در سحر و افطار نمايند. همچنين، افرادي که تشکيل سنگ‌هاي ادراري در آن‌ها فعال بوده و بيش از دو سنگ ادراري ظرف مدت 6 ماه داشته‌اند و يا هم اکنون داراي سنگ ادراري هستند، بهتر است موارد احتياط را در زمينة مصرف مايعات رعايت نمايند.  اما روزه‌داراني که فقط يک نوبت سنگ ادراري درمان شده داشته‌اند، به شرط مصرف آب فراوان بين افطار تا سحر مي‌توانند روزه بگيرند، هر چند تحت نظر بودن اين افراد توسط پزشکان نيز بسيارضروري است.

خوردن برنج و نان در وعده سحري از ترش کردن معده جلوگيري مي‌کند

خوردن برنج و نان در وعده سحري از ترش کردن معده جلوگيري مي‌کند

براي پيش‌گيري از ترش کردن معده در طول روز، در وعده سحري از غذاهاي داراي کربوهيدرات مانند نان و برنجاستفاده کنيد و از مصرف چربي‌ها خودداري شود. همچنين از پرخوري در وعده افطار پرهيز شده و از مصرف غذاهاي چرب، چايو قهوه، نوشيدن مايعات همراه با غذا و کشيدن سيگار پرهيز کنند.

براي سلامت روزه‌اولي‌ها

براي سلامت روزه‌اولي‌ها

فعاليت زياد نوجوانان روزه‌دار در ماه رمضان منجر به صرف انرژي بيشتر و افزايش تعريق در طي ساعات روز مي‌شود و اين مي‌تواند زمينه‌ساز سوء‌تغذية خفيف يا شديد باشد.  بهترين ورزش‌ها در طول اين ماه، شنا و پياده‌روي پس از صرف افطار است، چرا که اين ورزش‌ها از گرفتگي عضلات و بروز يبوست پيشگيري مي‌کنند.

براي ذخيره انرژي

براي ذخيره انرژي

بعضي از روزه‌داران، بدون سحري روزه مي‌گيرند که اين امر موجب مي‌شود نيازهاي تغذيه‌اي تأمين نشده و در نتيجه کمبود بيش از حد انرژي و سوخت ناقص چربي‌ها، ترکيبات کتوني در بدن ايجاد کند که منجر به ايجاد بوي بد دهان و سر درد و دردهاي عضلاني مي‌شود.  حذف وعده سحري سبب پايين افتادن قند خون (هيپرگليسمي) مي‌شود که منجر به کاهش يادگيري، بي‌حوصلگي و خستگي مي‌شود. بنابراين صرف سحري براي همه روزه‌داران به‌خصوص نوجوانان در حال رشد ضروري بوده و سحري بايد شامل يک وعدة غذاي کامل براي هر فرد باشد، زيرا در طول روز بدن به پروتئين نيازمند است که مي‌توان با قرار دادن گوشت، برنج، حبوبات و سبزيجات در سحري پروتئين‌هاي مورد نياز بدن را تأمين کرد.  اگر در ماه مبارک رمضان دچار يبوست هستيد مي‌توانيد از خورشت‌‌هاي ملين مثل خورشت آلو و ديگر خورشت‌‌هاي سبزي‌دار استفاده کنيد. خوردن انواع سبزي‌هاي خام و پخته و ميوه‌هاي خيسانده مانند آلو و انجير به بهبود اين وضعيت کمک مي‌کند. مصرف روغن زيتون به همراه سالاد نيز در پيشگيري از يبوست مؤثر است. خوردن چاي پررنگ و قهوه و کاکائو موجب پيدايش حالت يبوست مي‌شود. مصرف آب کافي براي رفع يبوست و دفع سموم و مواد زائد بدن و انجام واکنش‌هاي بيولوژيکي داخل بدن مفيد است.

براي جلوگيري از عطش

براي جلوگيري از عطش

در وعده سحري از خوردن غذاهاي خشک نظير کوکوسبزي، کوکو سيب‌زميني، کتلت و گوشت‌هاي سرخ شده مثل کباب، جوجه کباب و ماهي خودداري کنيد. اين غذاها به همراه غذاهايي که ادويه زيادي مي‌طلبد، باعث عطش زياد و ترش کردن در طول روز مي‌شوند. مصرف سس مايونز، خامه، سوسيس و کالباس نيز در سحري يا افطاري مناسب نيست، زيرا اين غذاها زمينة بروز ناراحتي‌هاي گوارشي نظير ترش کردن را فراهم مي‌کنند. ضمنا خوب است شش تا هشت ليوان آب در فاصلة افطار تا سحر نوشيده شود و براي پيشگيري از احساس تشنگي در طول ساعات روز، ليمو ترش تازه در پايان سحري مصرف شود.