عدل

عدل الهی
اشاره: عدل، یکی از مسائل علم کلام و حاصل اختلاف اشاعره و معتزله درباه رفتار عادلانه خداوند است. همه گروه‌های مسلمان خدا را عادل می‌دانند؛ ولی تفسیر آنان از عدل و ظلم تفاوت دارد. عدل الهی از نظر شیعه بدین معناست که خداوند پاداش و کیفر الاهی نظام‌مند و بر اساس حسن و قبح ذاتی افعال است؛ به گونه‌ای که …
چهل حدیث « عدل الهی »
اشاره: در آیات قرآن کریم، عادل بودن و قیام به عدل به عنوان یک صفت مثبت برای خداوند ذکر شده است یعنی در قرآن تنها به تنزیه خداوند از ظلم و ستم در آیات قرآن قناعت نشده است بلکه به طور مستقیم نیز صفت عدالت برای خداوند اثبات شده است چنانکه می فرماید: «شهدالله انه لا اله الا هو والملائکه واولوالعلم قائما…
قرآن و عدل الهی
اشاره: آیاتی که در قرآن به مسئله عدالت اشاره دارد، فراوان است.  در کتاب های مبسوط که در باره عدالت از سوی دانشمندان شیعه نگارش شده به شرح و تبیین هر کدام پرداخته شده است.  د مجموع برخی از آیات به دلالت مطابقی، تعدادی نیز به دلالت التزامی و برخی دیگر هم به دلالت تضمّنی بر عدل الاهی دلالت می کنند که به برخ…
عدل الهی از منظر متفکر شهید مطهری
اشاره: عدالت از مفاهیم بنیادین دینی بوده که همه ادیان الهی با هدف تحقق این اصل از سوی خدای متعال بواسطه انبیاء نازل گشته اند. مهمترین دغدغه پیام آوران الهی بعد از شناخت خدا و نزدیک کردن انسان به او، ایجاد و بسط عدالت بوده است. دین اسلام نیز به عنوان خاتم ادیان، تحقق عدالت را در سر لوحه اهداف خود قرار …
تأثیر اصل عدل الهی در تفسیر قرآن کریم
اشاره: اندیشه های کلامی، به ویژه اعتقاد به عدل و حکمت خداوند، در تفسیر قرآن کریم بس اثرگذار است. بررسی این موضوع می تواند رویکرد مفسران عدلی مسلک به تفسیر قرآن را آشکار سازد و گامی در جهت تمایز تفسیر آنها از تفاسیر دیگر نحله های تفسیری ـ کلامی به شمار آید. عدلیه بر این باورند که خداوند عادل و حکیم است…
عدالت در نهج البلاغه*
بررسی عدالت از دیدگاه امام علی(ع) با تکیه بر نهج البلاغهمقدمه:عدالت ازجمله  مفاهیمی است که ابعاد  و بزرگی آن، همه افراد بشر را به تحسین واداشته است. انسان از وقتی که خود و جامعه را شناخته است، به ضرورت حضور ارزشمند  عدالت در زندگی، برای تعالی خود و اجتماع اش پی برده است. با آنکه کلمه  عدالت   دارای کار…
حسن و قبح عقلى افعال از نظر معتزله
معتزله طبعا طرفدار غایت داشتن و غرض داشتن صنع الهى (فعل الهی) شدند و حکیم بودن خداوند را که در قرآن کریم مکرر به آن تصریح شده است به همین گونه تفسیر کردند که او در کارهاى خویش، غرض و هدف دارد و از روى کمال دانائى کارها را براى اغراض و اهداف مشخص و معین با انتخاب اصلح و ارجح انجام مى دهد. متکلمان معتزل…
گفتارى پیرامون حبط
کلمه حبط به معناى باطل شدن عمل، و از تاثیر افتادن آن است، و در قرآن هم جز به عمل نسبت داده نشده، از آن جمله فرموده: "لئن اشرکت لیحبطن عملک، و لتکونن من الخاسرین" (۱). و نیز فرموده: "ان الذین کفروا و صدوا عن سبیل الله، و شاقوا الرسول، من بعد ما تبین لهم الهدى لن یضروا الله شیئا، و سیحبط اعمالهم، یا ای…
عدالت بشرى و عدالت الهى
ما افراد بشر، فردى از نوع خود را که نسبت به دیگران قصد سوئى ندارد، به حقوق آنها تجاوز نمى کند، هیچ گونه تبعیضى میان افراد قائل نمى گردد، در آنچه مربوط به حوزه حکومت و اراده اوست با نهایت بیطرفى به همه به یک چشم نگاه مى کند، در مناقشات و اختلافات افراد دیگر، طرفدار مظلوم و دشمن ظالم است، داراى نوعى از کمال م…
ریشه طرح مسأله عدل در جوامع از نظر مکاتب مختلف
پیروان برخى مکتبها بطور کلى جریانات اجتماعى را به گونه اى دیگر تعلیل و تحلیل مى کنند. پیروان این مکتبها یک سلسله قالبهاى ساخته و از پیش پرداخته اى دارند و به هر ضرب و زور هست مى خواهند همه حوادث را در آن قالبها بشناسانند. در این گونه مکتبها مسأله تضادهاى طبقاتى و موضع گیریهاى اجتماعى بر اساس برخورداریها…
عدل چیست؟
اولین مسأله ‏اى که باید روشن شود این است که عدل چیست ؟ ظلم چیست ؟  تا مفهوم اصلى و دقیق عدل روشن نشود هر کوششى بیهوده است و از اشتباهات‏  مصون نخواهیم ماند . مجموعا چهار معنى و یا چهار مورد استعمال براى این‏  کلمه هست : الف . موزون بودن : اگر مجموعه ‏اى را در نظر بگیریم که در آن ، اجزاء و ابعاض مخت…
عدالت و جایگاه آن در قرآن
از مهم ترین مباحث موجود در فلسفه سیاسى اصل عدالت است. طرح مسایلى هم چون مبحث عدالت در یک جامعه حاکى از حیات سیاسى و عقلانى آن اجتماع است. چراکه هیچ جامعه زنده و پویایى از طرح این مسایل مستغنى نیست. جامعه اى که این مقولات را مطرح نمى کند، خبر از بى نیازى خود نمى دهد بلکه غفلت و بى دردى و انحطاط خود را آ…
کیفیت به کارگیرى عدل و عفو در حساب اخروى از نظر عقل،‌ قرآن و روایات
در حساب مردم در روز قیامت، ظلم و جورى نیست؛ حساب کسى را از کس دیگر نمی گیرند. «و لا تزرو وازره وزر أخرى '» (آیه ۱۶۴ سوره انعام) و از کسى بدون جهت بازپرسى نمی کنند، و زیاده بر گناه او بر او تحمیل نمى نمایند؛ لیکن ممکن است که در حساب مداقه شود و بر اساس عدل رفتار شود، و البته این نسبت به متعدیان و مجر…
عدل خداوند در دنیا و آخرت
شکل عدل خداوند در این دنیا و آخرت  مساله عدل الهى یکى از اصول بسیار مهم اعتقادى و کلامى است. عدل نیز، همانند توحید، بیانگر یکى از اوصاف الهى است، ولى به دلیل اهمیت و صف ناپذیر آن، جایگاه ویژه اى در مباحث اعتقادى و کلامى یافته است. این اهمیت تا آنجا ست کهاز عدل به عنوان یکى از اصول پنج گانه مذهب و در…
عدالت خداوند از نظر شیعه و سنی
اهل تسنن در مسایل اعتقادی به دو گروه کلی اشاعره و معتزله تقسیم می‌شوند، امّا در میان آنها گروه‌هایی به نام های وهابیت، ماتریدی و اهل حدیث نیز وجود دارند که از جهت مبانی و مسایل اعتقادی با دو گروه معتزله و اشاعره دارای مشترکاتی هستند. اشاعره که امروز اکثر اهل تسنن به آن منتسب است، منکر اصل عدل می باشند نه…
تفاوت عدل و جود
عدالت از ارزش هاى بسیار والا است و حتى ارزش آن بالاتر از جُود است. عدالت رعایت استحقاق ها و عدم تجاوز به حقوق دیگران است؛ اما جود این است که افراد از حقوق خود درگذرند و آن را نثار دیگران کنند. اگر اخلاق فردى ملاک باشد ارزش جود بیش تر از عدالت است؛ چون کمال نفس را نشان مى دهد؛ اما از نظر اجتماعى، عدالت ب…