اخلاق و عرفان شیعی

راه کسب اخلاق پسندیده
اخلاق نیک کمندی است که دیگران را در دام محبت اسیر می کند  و کیست که از برخورد شایسته، خوشش نیاید و جذب چنین انسانی نشود. از امام صادق ـ علیه السلام ـ پرسیدند: حد و مرز اخلاق نیک چیست؟ فرمود: آن است که اخلاقت را نرم کنی، کلامت را پاکیزه سازی و با چهره ای باز و گشاده با برادران دینی ات رو به رو شوی.(۱) اخلا…
تفکر قبل از عمل یکی از راه های تشخیص بیماری نفس
 قبل از انجام هر عملى، خوب بیندیشیم و نتایج و آثار و عواقب دنیوى و اخروى آن را خوب بررسى کنیم، تصمیم بگیریم که هیچگاه عملى را بدون عاقبت اندیشى انجام ندهیم، تا تدریجا به تفکر و عاقبت اندیشى عادت کنیم. به همین جهت اسلام ما را به تفکر و عاقبت اندیشى دعوت مى کند. از باب نمونه: امیر المؤمنین علیه السّلام م…
خودشناسى و خودسازى
گرچه انسان یک حقیقت بیش نیست لیکن داراى ابعاد و جهات گوناگونى از وجود است. وجود انسان از ماده خاکى بى درک و شعور آغاز شده و به جوهر مجرد ملکوتى منتهى مى گردد. خدا در قرآن مى فرماید: خدائى که هر چیز را نیکو بیافرید و آفرینش انسان را از گل آغاز کرد. آنگاه نسل او را از خلاصه اى از آب بى ارزش (نطفه) قرار …
رابطه عمل و اخلاق
درست است که اعمال انسان از اخلاق او سرچشمه مى گیرد و خلق و خوهاى درونى در لا به لاى اخلاق نمایان مى شود، به طورى که مى توان گفت، اعمال و رفتارهاى انسان ثمره خلق و خوى درونى اوست؛ ولى ازسوى دیگر، اعمال انسان نیز به نوبه خود به اخلاق او شکل مى دهد؛ یعنى، تکرار یک عمل خوب یا بد، تدریجاً تبدیل به یک حالت درون…
عدالت افضل فضایل صفات انسانی
عدالت، افضل فضایل و اشرف کمالات و مستلزم جمیع صفات کمالیه است، بلکه عین آنهاست. جور که ضد آن است، مستلزم جمیع رذایل، بلکه خود آنهاست. عدالت ملکه اى است حاصل در نفس انسان که به سبب آن قادر مى شود بر تعدیل جمیع صفات و افعال، و نگاهداشتن در وسط، و رفع مخالفت و نزاع فیما بین قواى مخالفه انسانیه، به نحوى که…
اقسام عدالت
بدان که عدالت بر سه قسم است: اول: آنکه میان بندگان و خالق ایشان است، و بیان آن این است که عدالت  عبارت است از عمل به مساوات به قدر امکان. و چون حق- سبحانه و تعالى- بخشنده حیات و عطا کننده جمیع کمالات است، آنچه هر زنده‌ای به آن محتاج، از او آماده، و خوان نعمت و احسان و روزى از براى هر کسى نهاده، آنچه از نعم…
کبر و فرق آن با عجب
کبر عبارت است از حالتى که آدمى خود را بالاتر از دیگرى ببیند و به برترى خود بر غیر اعتقاد داشته باشد. اما عجب، آن است که آدمى خود را شخصى داند، و خود پسند باشد، اگر چه پاى کسى دیگر در میان نباشد. کبر، صفتى است در نفس و باطن و از براى این صفت، در ظاهر، آثار و ثمرات چندى است که اظهار آن آثار را تکبّر گو…
رابطه «اخلاق» و «تغذیه»
شاید در ابتداى امر، عنوان بالا براى بعضى مایه شگفتى شود، که چگونه مى تواند تغذیه در اخلاق و روحیّات و ملکات نفسى اثر بگذارد؟ چرا که آن مربوط به جسم است و این مربوط به روح، ولى با توجّه به رابطه بسیار نزدیک و تنگاتنگى که در میان جسم و روح آدمى است، جایى براى این تعجّب باقى نمى ماند. بسیار مى شود که یک حال…
فضیلت مساجد
خداوند متعال در آیه یک صد و بیست و هفت سوره بقره فرموده است «هنگامى که ابراهیم و اسماعیل دیوارهاى کعبه را برافراشتند و عرضه داشتند پروردگارا از ما بپذیر که تو شنوا و دانایى.» و در آیه هیجدهم سوره توبه فرموده است «همانا فقط کسانى که به خدا و روز قیامت ایمان آورده، نماز را بر پا مى‏دارند و زکات را مى- پردازند و از…
نسبی یا مطلق بودن اخلاق
منظور از نسبی بودن احکام اخلاقی آن است که حکم اخلاقی برای یک موضوع، نسبت به شرایط و قیود خاصی که آن موضوع در واقع پیدا میکند،‌ متفاوت و تغییرپذیر است.(۱) به بیان دیگر نسبیگرایی اخلاقی یعنی اینکه بپذیریم اعتبار همۀ احکام اخلاقی شرایطی دارد و این احکام با نظر به همان شرایط معتبرند. به طوری که اگر آن شرایط را از هر گز…
سه دیدگاه در برخورد با مسائل اخلاقى
دیدگاه اوّل، دیدگاه تهذیب نفس  این دیدگاه مى گوید که تهذیب نفس نوعى جهاد و مبارزه با دشمنان درونى است، که در کمین انسانها هستند. این دیدگاه از حدیث معروف پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله گرفته شده است آنجا که مى خوانیم: پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله گروهى از مجاهدان اسلام را به سوى میدان جهاد فر…
اخلاق و آزادى
  در این که آیا اخلاق، آزادى انسان را محدود مى کند و این محدودیّت به سود یا زیان اوست؟ بحثهاى زیادى شده است، که به اعتقاد ما بسیارى از این بحثها ناشى از تفسیرهاى نادرستى است که براى معنى آزادى شده و مى شود، از جمله: گاه گفته مى شود: اخلاق از آن نظر که انسان را محدود مى کند مانع پرورش استعدادها ا…
آیا اخلاق نسبی وتابع سلیقه و قرارداد است ، یا مطلق ؟
برای پاسخ لازم است ابتدا معنای نسبی بودن یا مطلق بودن احکام اخلاقی را تبیین نماییم: منظور از نسبی بودن احکام اخلاقی آن است که حکم اخلاقی برای یک موضوع، نسبت به شرایط و قیود خاصی که آن موضوع در واقع پیدا می کند،‌ متفاوت و تغییرپذیر است.(۱) به بیان دیگر نسبی گرایی اخلاقی یعنی اینکه بپذیریم اعتبار همه …
رابطه آداب و سنن با اخلاق در روایات اسلامى
در اسلام اهمّیّت فوق العاده اى به مسئله ایجاد سنّتهاى صالحه و مبارزه با سنّتهاى سیّئه داده شده است؛ و این مسئله بازتاب گسترده اى در احادیث اسلامى دارد؛ و از مجموع این احادیث بخوبى روشن مى شود که هدف این بوده که با فراهم آمدن سنّتهاى نیک، زمینه هاى اعمال اخلاقى فراهم گردد؛ و بعکس، زمینه هاى رذائل برچ…
پشتوانه هاى اخلاق
اگر اخلاق را به درختى پربار تشبیه کنیم که آفتها و خطراتى نیز در کمین آن است، پشتوانه هاى اخلاقى را مى توان به باغبان یا به آبى که در پاى درخت جارى مى شود تشبیه کرد، که اگر آب یا باغبان نباشد درخت اخلاق مى خشکد، و یا گرفتار انواع آفتهایى که سرانجامش مرگ یا کم شدن بار و بر است، مى گردد. پشتوانه هایى که ع…
رابطه زندگى مادّى با مسائل اخلاقى در روایات اسلامى
در روایات اسلامى نقش اخلاق در زندگی انسانها بازتاب گسترده اى دارد که حاکى از تأثیر عمیق صفات اخلاقى در زندگى فردى و اجتماعى انسانها است که در ذیل به قسمتى از این احادیث پرمعنى اشاره مى شود: در حدیثى از امیر مؤمنان على علیه السلام مى خوانیم: «فى سِعَهِ الْاخْلاقِ کُنُوزُ الْارْزاقِ؛ گنجهاى روزیها…