حضرت مسیح(ع) از دیدگاه اسلام

در جهان امروز سه دین اسلام، مسیحیت و یهودیت از ادیانی توحیدی و آسمانی به شمار می آیند که با وجود دارا بودن برخی مشترکات، اختلافات اساسی و اصولی در آموزه های دینی و اعتقادی، آنها را ازهم جدا نموده و در مقابل هم قرار داده اند. یکی از موضوعاتی که بنیاد این اختلاف را می سازد شخصیت حضرت مسیح علیه السلام می باشد. زیرا در دین یهود حضرت مسیح علیه السلام که مورد قبول اسلام و مسیحیت می ­باشد مورد انکار قرار گرفته و آنان هنوز در انتظار« مسیحا» به سر می برند که روزی از نسل داود به وجود خواهد آمد و بنی اسرائیل را نجات خواهد داد.[1]  اما اسلام و مسیحیت هر دو حضرت عیسی مسیح علیه السلام را که بیست قرن پیش از این به دنیا آمده قبول دارند لکن در شخصیت و احوال او اختلاف و تضاد عمیقی دارند. در این نوشته دید­گاه اسلام نسبت به حضرت مسیح علیه السلام به صورت نه چندان مفصل بیان می گردد و برای جامعیت مطلب از مادر آن حضرت نیز به مطالبی می پردازیم:

  شخصیت حضرت مریم (سلام الله علیها)

مسلمانان و مسیحیان هردو معتقد اند که حضرت مریم علیه السلام مادر حضرت مسیح علیه السلام می­ باشد لکن مقام و عظمت حضرت مریم (سلام الله علیها) در قرآن کاملا شفاف و از قدسیت خاصی برخودار است که فقط با لطف خاص خداوند یکتا قابل تحقق می ­باشد. در حالی­که در اناجیل هیچ اثری ازین مقام و بزرگواری آن حضرت به چشم نمی ­خورد.

قرآن کریم حضرت مریم را نتیجه نذر و تعهدی می ­داند که مادرش با خدابسته بود و خداوند پس از پذیرش نذر مادرش، حضرت مریم را به او اعطا می­ کند. قرآن کریم می­ فرماید: «إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبّ‏ِ إِنىّ‏ِ نَذَرْتُ لَكَ مَا فىِ بَطْنىِ مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنىّ‏ِ  إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ؛ و زن عمران گفت: اى پروردگار من، نذر كردم كه آنچه در شكم دارم از كار اين­ جهانى آزاد و تنها در خدمت تو باشد. اين نذر را از من بپذير كه تو شنوا و دانايى»[2].

«فَلَمَّا وَضَعَتهْا قَالَتْ رَبّ‏ِ إِنىّ‏ِ وَضَعْتهَُا أُنثىَ‏ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَ لَيْسَ الذَّكَرُ كاَلْأُنثىَ‏  وَ إِنىّ‏ِ سَمَّيْتهُا مَرْيَمَ وَ إِنىّ‏ِ أُعِيذُهَا بِكَ وَ ذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ؛ چون فرزند خويش بزاد، گفت: اى پروردگار من، اين كه زاييده‏ام دختر است- و خدا به آنچه زاييده بود داناتر است- و پسر چون دختر نيست. او را مريم نام نهادم. او و فرزندانش را از شيطان رجيم در پناه تو مى آورم»[3]. خداوند هم این دعای مادر حضرت مریم را استجابت نموده و می فرماید:«فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَ أَنْبَتَها نَباتاً حَسَناً وَ كَفَّلَها زَكَرِيَّا كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ[4]؛ خداوند، او [مريم‏] را به طرز نيكويى پذيرفت و به طرز شايسته‏ اى، (نهال وجود) او را رويانيد (و پرورش داد) و كفالت او را به «زكريا» سپرد. هر زمان زكريا وارد محراب او مى ‏شد، غذاى مخصوصى در آن جا مى‏ديد. از او پرسيد: «اى مريم! اين را از كجا آورده ‏اى؟!» گفت: «اين از سوى خداست. خداوند به هر كس بخواهد، بى حساب روزى مى‏ دهد.» از این آیه­ به دست می ­آید که خداوند هم در خلقت و رشد تکوینی حضرت مریم و هم در تغذیه او با غذاهای آسمانی عنایت خاص داشته و نیز برای تربیت و ارشاد و کسب کمالات انسانی و مصونیت از آفات اجتماعی، تکفل و سر پرستی او را به عهده حضرت زکریا علیه السلام  گذاشته است. وبالاخره خداوند به حدّی نسبت به حضرت مریم لطف داشته که اورا برگزیده و پاک و تطهیر نموده و بر همه زنان عالم برتری داده است؛ زیرا خدای متعال در این رابطه می فرماید: «وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى‏ نِساءِ الْعالَمينَ[5]؛و (به ياد آوريد) هنگامى را  كه فرشتگان گفتند: «اى مريم! خدا تو را برگزيده و پاك ساخته و بر تمام زنان جهان، برترى داده است». ونیز به دلالت این آیه فرشتگان با او سخن می گفته و به شکرانه این لطف خداوند، از او خواسته شده که فقط عبادت خدا را به جا اورد. و می فرماید:« يا مَرْيَمُ اقْنُتي‏ لِرَبِّكِ وَ اسْجُدي وَ ارْكَعي‏ مَعَ الرَّاكِعينَ[6] ؛ اى مريم! (به شكرانه اين نعمت) براى پروردگار خود، خضوع كن و سجده بجا آور! و با ركوع‏ كنندگان، ركوع كن!»

 از دیدگاه قرآن کریم زنی مادر حضرت مسیح علیه السلام می باشد که در عالم نظیری برای او وجود نداشته و اوصاف و کرامت او برای هیچ زن دیگری ثابت نبوده است.

چگونگی حامله شدن حضرت مریم(سلام الله علیها)

در قرآن کریم حامله شدن و چگونگی تولد حضرت عیسی مسیح علیه السلام کاملا به عنوان معجزه ­ الهی منعکس شده است و لذا می فرماید: « وَ الَّتىِ أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِن رُّوحِنَا وَ جَعَلْنَاهَا وَ ابْنَهَا ءَايَةً لِّلْعَلَمِينَ[7]؛ و به ياد آور زنى را كه دامان خود را پاك نگه داشت و ما از روح خود در او دميديم و او و فرزندش [مسيح‏] را نشانه بزرگى براى جهانيان قرار داديم! » علامه طباطبایی می گوید:« در اين جمله، عيسى و مادرش يك آيت به شمار آمده‏ اند، چون منظور از آيت در اينجا، تولد اين طورى است و اين آيت قائم به هر دو است و چون مريم در اقامه اين آيت مقدم بر عيسى است لذا اول نام مريم را برده فرموده:« ما او و فرزندش را» و نفرموده« ما فرزندش را و خودش را»آيت قرار داديم و همين افتخار براى مريم بس است كه در قرآن نامش در زمره و در رديف انبيا علیهم السلام آمده و حال آنكه خودش از انبيا نبوده است»[8].

و روی همین معجزه بودن است که وقتی فرشته الهی به حضرت مریم(سلام الله علیها) می گوید:« قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ لِأَهَبَ لَكِ غُلَامًا زَكِيًّا[9]؛ گفت: «من فرستاده پروردگار توام (آمده‏ ام) تا پسر پاكيزه‏ اى به تو ببخشم!» حضرت مریم (سلام الله علیها) با تعجب می گوید:« قَالَتْ أَنىَ‏ يَكُونُ لىِ غُلَامٌ وَ لَمْ يَمْسَسْنىِ بَشَرٌ وَ لَمْ أَكُ بَغِيًّا[10]؛ گفت: «چگونه ممكن است فرزندى براى من باشد؟! در حالى كه تا كنون انسانى با من تماس نداشته، و زن آلوده ‏اى هم نبوده ‏ام!» این تعجب حضرت مریم (سلام الله علیها) گواه روشن بر این­است که هم حاملگی حضرت مریم و هم تولد حضرت مسیح علیه السلام به صورت معجزه محقق شده است و حضرت مریم بدون این که مدت طبیعی حاملگی را طی کند حضرت مسیح علیه السلام را به دنیا آورده است و الاّ تعجب حضرت مریم بی مورد خواهد بود چون ممکن بود او بعد از ازدواج در آینده و بعد از سپری نمودن زمان حاملگی به صورت طبیعی صاحب فرزند می شد.[11] و لذا  فرشته خدا هم در برابر تعجب حضرت مریم(سلام الله علیها) می گوید:« قَالَ كَذَالِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلىَ‏َّ هَينِ‏ٌّ  وَ لِنَجْعَلَهُ ءَايَةً لِّلنَّاسِ وَ رَحْمَةً مِّنَّا  وَ كاَنَ أَمْرًا مَّقْضِيًّا؛[12]  گفت: «مطلب همين است! پروردگارت فرموده: اين كار بر من آسان است! (ما او را مى‏ آفرينيم، تا قدرت خويش را آشكار سازيم) و او را براى مردم نشانه‏ اى قرار دهيم و رحمتى باشد از سوى ما! و اين امرى است پايان يافته (و جاى گفتگو ندارد)!»

حکایت شخصیت حضرت مریم علیه السلام و چگونگی حامله شدن و نحوه ولادت حضرت مسیح علیه السلام بنا بر نقل قرآن همه اش معجزه و حاکی از نشانه و قدرت مطلق خداوند می باشد. و تمام مطالب در این خصوص به طور روشن و عاری از هر گونه ابهام در قرآن کریم بیان شده است.

 تولد حضرت مسیح(علیه السلام)

قرآن با احترام تمام تولد معجزه آسای حضرت مسیح را که آیه و نشانه روشن بر قدرت خدای یکتا می باشد حکایت می کند. به گفته قرآن هنگامی ­که حضرت مریم بلا فاصله بعد از مژده­ فرشته باردار می شود «درد زايمان او را به كنار تنه درخت خرمايى كشاند (آن قدر ناراحت شد كه) گفت: «اى كاش پيش از اين مرده بودم، و بكلّى فراموش مى ‏شدم!  ناگهان از طرف پايين پايش او را صدا زد كه: «غمگين مباش! پروردگارت زير پاى تو چشمه آبى (گوارا) قرار داده است!  و اين تنه نخل را به طرف خود تكان ده، رطب تازه ‏اى بر تو فرو مى ‏ريزد! (از اين غذاى لذيذ) بخور و (از آن آب گوارا) بنوش و چشمت را (به اين مولود) روشن دار! و هر گاه كسى از انسانها را ديدى، (با اشاره) بگو: من براى خداوند رحمان روزه ‏اى نذر كرده ‏ام بنا بر اين امروز با هيچ انسانى هيچ سخن نمى ‏گويم! (و بدان كه اين نوزاد، خودش از تو دفاع خواهد كرد»[13]

 حضرت مسیح(علیه السلام) پس از تولد

بنا بر آموزه دین اسلام مبتنی بر آیات قرآن کریم وجود حضرت مسیح علیه السلام سراسر معجزه و بیان­گر قدرت بی انتهای پروردگار می باشد. هنگامی که حضرت مریم(سلام الله علیها) به طور غیر منتظره حضرت مسیح علیه السلام را  به دنیا آورد، اضطراب و نگرانی سراپای اورا فرا گرفته بود چون در برابر تهمت مردم جوابی نداشت و نمی توانست از خود و فرزندش دفاع کند.  قرآن کریم جریان دفاع معجزه آمیز از حضرت مریم را به طور مفصل این گونه بیان نموده است: «(مريم) در حالى كه او را در آغوش گرفته بود، نزد قومش آورد، گفتند: «اى مريم! كار بسيار عجيب و بدى انجام دادى!  اى خواهر هارون! نه پدرت مرد بدى بود، و نه مادرت زن بد كاره‏اى!!»  (مريم) به او(کودک) اشاره كرد. گفتند: «چگونه با كودكى كه در گاهواره است سخن بگوييم؟!»  (ناگهان عيسى زبان به سخن گشود و) گفت: «من بنده خدايم او كتاب (آسمانى) به من داده و مرا پيامبر قرار داده است! و مرا- هر جا كه باشم- وجودى پربركت قرار داده و تا زمانى كه زنده ام، مرا به نماز و زكات توصيه كرده است! و مرا نسبت به مادرم نيكوكار قرار داده و جبّار و شقى قرار نداده است! و سلام (خدا) بر من، در آن روز كه متولّد شدم، و در آن روز كه مى‏ ميرم، و آن روز كه زنده برانگيخته خواهم شد!»[14]

این حوادث و نیز حوادثی که قبل از تولد و هنگام تولد حضرت مسیح علیه السلام  اتفاق افتاده همه اش معجزه بوده است و طفل نوزاد با این معجزه که از طرف خدا به وسیله او انجام گرفت هم از مادرش دفاع کرد و هم نبوت و رسالتش را به مردم اعلام نمود.[15]

معجزات حضرت مسیح(علیه السلام)   

تمام انبیاء برای اثبات نبوت و رسالت خود شان دارای معجزه بوده اند و خداوند أنان را مجهز با معجزه برای هدایت بشر فرستاده است[16]. باتوجه به این­که معجزه بهترین و منطقی ترین دلیل برای اثبات نبوت می باشد ، سنت الهی بر این بوده که انبیائی که از طرف او برای هدایت مردم ارسال می شود با نشانه ای که اختصاص به او دارد همراه باشد تا در ضمن اثبات رسالت آنان، مدعیان دروغین را نیز بی دلیل و رسوا نماید امام صادق علیه السلام  می­ فرماید معجزه علامت خداوند است و آن را به غیر از انبیاء و رسولان و حججش اعطا نمی کند، برای این­که راستگویی راستگو از دروغگویی دروغگو به وسیله آن تشخیص داده شود[17].

حضرت عیسی مسیح علیه السلام برای اثبات نبوتش از دیدگاه قرآن معجزات متعددی داشته است و قرآن کریم در این خصوص جمله­ای را به­کار برده که برای هیچ پیامبر دیگری آن را به­ کار نبرده است زیرا خداوند در باره حضرت عیسی علیه السلام به نحوی خاص بیّنات (معجزات) و روح القدس را مطرح نموده می فرماید: « وَ آتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ؛ و به عيسى بن مريم، نشانه‏ هاى روشن داديم و او را با روح القدس تأييد نموديم».[18] اما طبق فرمایش علامه طباطبایی به حکم آیه« لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ ؛ ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم، »[19] و «يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلى‏ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ أَنْ أَنْذِرُوا؛ فرشتگان را با روح (الهى) به فرمانش بر هر كس از بندگانش بخواهد نازل مى ‏كند (و به آنها دستور مى‏ دهد) كه مردم را انذار كنيد»[20]، اعطاء بینه و تأیید و تقویت به وسیله روح القدس شامل همه انبیاء می شود و اختصاص به حضرت عیسی(علیه السلام) ندارد لکن اسم هیچ پیامبری را در این موضوع به صورت خاص ذکر نفرموده است. اگر در ميان همه انبيا، تنها نام عيسى را ذكر كرده، علتش اين است که هرچند این امور در بین همه انبیاء مشترک است لكن در خصوص عيسى علیه السلام به نحوى خاص است.[21].

در قرآن کریم معجزات حضرت مسیح علیه السلام را این­گونه بیان می کند: « من نشانه‏اى از طرف پروردگار شما، برايتان آورده‏ ام من از گِل، چيزى به شكل پرنده مى‏ سازم سپس در آن مى ‏دمم و به فرمان خدا، پرنده‏اى مى‏ گردد. و به اذن خدا، كورِ مادرزاد و مبتلايان به برص [پيسى‏] را بهبودى مى‏ بخشم و مردگان را به اذن خدا زنده مى‏ كنم و از آنچه مى‏ خوريد، و در خانه ‏هاى خود ذخيره مى‏ كنيد، به شما خبر مى‏ دهم مسلماً در اينها، نشانه‏اى براى شماست، اگر ايمان داشته باشيد! »[22]و نیز به یکی از موارد معجزه حضرت مسیح این گونه می پردازد:« عيسى بن مريم عرض كرد: «خداوندا! پروردگارا! از آسمان مائده‏ اى بر ما بفرست! تا براى اول و آخر ما، عيدى باشد، و نشانه‏اى از تو و به ما روزى ده! تو بهترين روزى دهندگانى!»

خداوند (دعاى او را مستجاب كرد و) فرمود: «من آن را بر شما نازل مى‏ كنم ولى هر كس از شما بعد از آن كافر گردد (و راه انكار پويد)، او را مجازاتى مى ‏كنم كه احدى از جهانيان را چنان مجازات نكرده باشم!»[23]

  شخصیت و هویت حضرت مسیح(علیه السلام)

مسئله شخصیت و هویت حضرت مسیح علیه السلام از اساسی­ ترین مسئله ­ اختلافی بین اسلام و مسیحیت می­ باشد. این مسئله مبنای اعتقادی آیین مسیحیت را تشکیل می دهد و آنرا با توجه به عقایدی که در­این مسئله دارد از حوزه توحیدی که در آدیان ابراهیمی یک اصل مسلم است خارج نموده است، زیرا آموزه اعتقادی مسیحیت در باره حضرت مسیح علیه السلام به گونه­ ای است که با معیار و اصول ادیان توحیدی مخالف است و روی این جهت با موازین عقل نیز قابل پذیرش نمی باشد. بنابراین آیین مسیحیت در این مسئله با دین مبین اسلام تضاد ریشه ای دارد ما با دلیل طولانی نشدن مقاله از دیگاه مسیحیت چیزی نمی گوییم و فقط به نظر اسلام بسنده می کنیم:

دیدگاه اسلام در باره شخصیت حضرت مسیح(علیه السلام)

از دید اسلام حضرت مسیح علیه السلام یک انسان مخلوق و بنده­ ای از بندگان خدا است که به عنوان پیامبر اولوالعزم همراه با کتاب آسمانی انجیل در راستای اعتلای کلمه توحید و عبادت پرور دگار یکتا برای هدایت مردم فرستاده شده بود. این مطالب در قرآن کریم به طور شفاف بیان شده است.

 قرآن کریم خلقت حضرت مسیح علیه السلام را شبیه خلقت حضرت آدم دانسته و می فرماید: « إِنَّ مَثَلَ عيسى‏ عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ؛مَثَل عيسى در نزد خدا، هم چون آدم است كه او را از خاك آفريد، و سپس به او فرمود: «موجود باش!» او هم فوراً موجود شد.»[24] خداوند در این آیه می خواهد بفهماند كه كيفيت ولادت عيسى بيش از اين دلالت ندارد كه وى بشرى است نظير آدم ابو البشر و خلقتش غير معمولى است پس جايز نيست در باره وى سخنى زائد بر آنچه در باره آدم گفته مى ‏شود، بيان گردد.در باره آدم مى ‏گوئيم: او انسانى است كه خداى تعالى او را بدون پدر و مادر آفريده است، و در باره عيسى علیه السلام هم مى‏ گوئيم: انسانى است كه خداى تعالى او را بدون پدر آفريد.[25]

شخصيت عيسى علیه السلام و مقام او پيش خدا در قرآن كريم با بیست دو صفت زیر به طور تمام و کمال بیان شده است:

عيسى(علیه السلام) بنده خدا، پيامبر خدا[26] و رسول به سوى بنى اسرائيل[27] و يكى از پيامبران اولى العزم و صاحب شريعت بوده و كتابى به نام انجيل داشت[28] ، خداى تعالى نام او را مسيح عيسى نهاد[29] «5» و«كلمة اللَّه» و«روحى از خدا» خواند[30] ، و داراى مقام امامت[31]  و از گواهان اعمال[32] ، و بشارت دهندگان به آمدن پيامبر اسلام بود[33] ، وجيه و آبرومند در دنيا و آخرت و از مقربين بود[34]. از اصطفاء شدگان[35] ، و از اجتباء شدگان و از صالحان بود[36] ، مبارك بود هر جا كه باشد، زكى و مهذب بود، آيتى بود براى مردم و رحمتى از خدا بود و احسان گرى به مادرش، و از زمره كسانى بود كه خداى تعالى به ايشان سلام كرد[37] و از كسانى بود كه خدا كتاب و حكمتش آموخت[38].

به گفته علامه طباطبایی این اوصاف و خصیصه­ ها از مقامات ولايت است كه خداى تعالى اين پيامبر بزرگوارش را بدان ستوده و رفعت قدر داده است.[39]

 پس از نظر اسلام و قرآن حضرت عیسی علیه السلام نه پسر یوسف است و نه پسر روح القدس و نه پسر خدا است و نه خود خدا بلکه انسان و بندۀ خدا است که شبیه حضرت آدم علیه السلام بدون پدر به اراده خدا مخلوق شده است.

پی نوشت ها:

[1] . سلیمانی اردستانی، عبد الرحیم، یهودیت، ص95 ،قم، آیات عشق، اول، 1382.

[2] . آل عمران/35.

[3] .آل عمران/36.

[4] . همان/37.

[5] . همان/42.

[6] . همان/43.

[7] . انبیاء/91.

[8] .  طباطبایی، محمد حسین ، ترجمه الميزان، ج‏14، ص: 447

[9] . مریم/19.

[10] . همان/20.

[11] . طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، 14/42، قم موسسه نشر اسلامی.

[12] . مریم/21.

[13] . مریم/ آیات 23-26.

[14] . مریم / آیات27-33.

[15] . ابوالصلاح حلبی، الکافی ، ص102 ، اصفهان، مکتبه امیر المؤ منین(علیه السلام) ، بی تا.

[16] . حدید/25.

[17] . مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار،11/71

[18] . بقره/ 87و253.

[19] .حدید/25.

[20] . نحل/2.

[21] .رک:  طباطبایی، محمد حسین ، ترجمه الميزان، ج‏2، ص: 490

[22] . آل عمران/ 49

[23] . مائده/114و 115.

[24] . آل عمران/59.

[25] . رک: ترجمه الميزان، ج‏3، ص: 333

[26] . سوره مريم، آيه 30.

[27] . سوره آل عمران، آيه 49.

[28] . سوره احزاب، آيه 7″،” سوره شورا، آيه 13″،” سوره مائده، آيه 46″.

[29] . سوره آل عمران، آيه 45 .

[30] . سوره نساء، آيه 171

[31] . سوره احزاب آيه 7

[32] . سوره نساء، آيه 159″،” سوره مائده، آيه 117

[33] . سوره صف، آيه 6

[34] . سوره آل عمران، آيه 45.

[35] . سوره آل عمران، آيه 33.

[36] . سوره انعام، آيه 85- 87.

[37] . سوره مريم، آيه 19- 33.

[38] . سوره آل عمران، آيه 48.

[39] .رک :  ترجمه الميزان، ج‏3، ص: 445.

نویسنده: حمیدالله رفیعی