حجاب، شکوفايى، عزت(2)

 

مصاحبه غيرحضورى با علامه شهيد استاد مطهرى

ديدار: ضمن سلام خدمت شما استاد عزيز! حال پس از بيان شيواى خود پيرامون تاريخچه و فلسفه حجاب از ديدگاه غيرمسلمانان، به عنوان يک جوان مسلمان مي خواستم مفهوم واژه حجاب و سابقه آن را در متون دينى بدانم؟

استاد شهيد: کلمه حجاب هم به معنى پوشش است و هم به معنى پرده. غالبا به معنى پرده استعمال مي شود. اين واژه از آن جهت مفهوم پوشش مي دهد که وسيله پوشش است. شايد بتوان گفت که بر حسب اصل لغت، هر پوششى حجاب نيست بلکه پوششى حجاب ناميده مي شود که از طريق پشت پرده واقع شدن صورت گيرد. در قرآن کريم در داستان سليمان غروب خورشيد را اين طور توصيف مي کند: «حتى تدارت بالحجاب » (1) يعنى تا آن وقتى که خورشيد در پشت پرده مخفى شد. پرده حاجز ميان قلب و شکم را حجاب مي نامند. کاربرد واژه حجاب در مورد پوشش زن يک اصطلاح نسبتا جديدى است. در گذشته به ويژه در اصطلاح فقها، کلمه «ستر» به معنى پوشش به کار مي رفته است. بهتر بود اين کلمه عوض نمي شد. زيرا معنى شايع لغت حجاب پرده است و اگر در مورد پوشش به کار مي رود، به اعتبار نسبت پرده واقع شدن زن است و همين امر موجب شده که عده زيادى گمان کنند که اسلام خواسته زن در خانه محبوس باشد. پوشش در اسلام اين است که زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و آيات مربوط، نيز همين معنى را افاده مي کنند. در آيات قرآن واژه حجاب به مفهوم اصطلاحى آن به کار نرفته است. آيه اى که واژه حجاب را به کار مي برد، مربوط به زنان پيامبر اکرم صلى الله عليه وآله است. اما اين که چطور امروزه به جاى اصطلاح ستر و پوشش، واژه حجاب و پرده شايع شده است براى من مجهول است. شايد هم به دليل تشبيه حجاب اسلامى به حجاب هايى که در ساير ملل مرسوم بوده، چنين واژه اى به کار رفته باشد.

ديدار: سؤالى که اينجا مطرح مي شود اين است که چرا حجاب براى زنان پيامبرصلى الله عليه وآله به کار برده شده، آيا آنان با زنان ديگر فرق داشتند؟

استاد شهيد: در قرآن کريم درباره زنان پيامبرصلى الله عليه وآله دستورهاى خاصى وارد شده است. اولين آيه خطاب به زنان پيامبر اکرم با اين جمله آغاز مي شود: «يا نساء النبى لستن کاحد من النساء» يعنى اى زنان پيامبرصلى الله عليه وآله با ساير زنان فرق داريد، اسلام عنايت خاصى داشته است که زنان پيامبرصلى الله عليه وآله چه در زمان حيات آن حضرت و چه پس از وفات ايشان، در خانه هاى خود بمانند و در اين جهت، بيشتر اهداف اجتماعى و سياسى در کار بوده است. قرآن صريحا به زنان پيامبرصلى الله عليه وآله مي گويد: «در خانه هاى خود بمانيد.» اسلام مي خواسته است «امهات المؤمنين » که خواه ناخواه احترام زيادى در ميان مسلمانان داشتند از احترام خود سوء استفاده نکنند و احيانا ابزار عناصر خودخواه و ماجراجو در مسائل سياسى و اجتماعى واقع نشوند. عايشه که از اين دستور تخلف کرد، ماجراهاى سياسى ناگوار براى جهان اسلام به وجود آورد. به هر حال، آيه اى که در آن کلمه حجاب به کار رفته آيه 53 سوره احزاب است که مي فرمايد: «و اذا سالتموهن متاعا فاسالوهن من وراء حجاب.» يعنى اگر از آنان متاع و کالاى مورد نيازى مطالبه کنيد از پشت پرده از آنان بخواهيد.

ديدار: حضرت استاد! به نظر شما در پاسخ کسانى که مي گويند زن، بايد آزاد باشد و نه اسير در حجاب چه بايد گفت؟

استاد شهيد: حقيقت امر اين است که در مساله پوشش سخن اصلى در اين نيست که آيا زن خوب است پوشيده در اجتماع ظاهر شود يا عريان؟ روح سخن اين است که آيا زن و تمتعات مرد از زن بايد همگانى باشد و مرد بايد حق داشته باشد که از هر زنى در هر محفلى حداکثر تمتعات را ببرد يا نه؟ اسلام که به روح مسائل مي نگرد جواب مي دهد که خير، مردان فقط در محيط خانوادگى و در قالب قانون ازدواج همراه با يک سلسله تعهدات سنگين مي توانند از زنان به عنوان همسران قانونى کامجويى کنند. اما در محيط اجتماع استفاده از زنان بيگانه ممنوع است و زنان نيز از اين که مردان را در خارج از کانون خانوادگى کامياب سازند، به هر صورت و به هر شکل، منع گرديده اند.

پس روح مساله، محدوديت کاميابي ها به محيط خانوادگى و همسران مشروع، يا آزاد بودن کاميابي ها و کشيده شدن آن به محيط اجتماع است که اسلام طرفدار نظريه اول است.

ديدار: حضرت استاد! بفرماييد فلسفه حجاب چيست؟

استاد شهيد: فلسفه پوشش اسلامى به نظر ما چند چيز است: بعضى از آن ها جنبه روانى دارد، بعضى جنبه خانوادگى و بعضى ديگر جنبه اجتماعى. بعضى نيز مربوط است به بالابردن احترام زن و جلوگيرى از ابتذال او. حجاب در اسلام از مساله کلي تر و اساسي ترى ريشه مي گيرد و آن اين است که اسلام مي خواهد انواع التذاذهاى جنسى، چه بصرى و لمسى و چه نوع ديگر، به محيط خانوادگى و در قالب ازدواج قانونى اختصاص يابد، اجتماع منحصرا براى کار و فعاليت باشد. برخلاف سيستم غربى عصر حاضر که کار و فعاليت را با لذائذ جنسى به هم مي آميزد، اسلام مي خواهد اين دو محيط را کاملا از يکديگر تفکيک کند.

ديدار: لطفا بفرماييد چرا زن بايد خود را بپوشاند؟

استاد شهيد: اما علت اين که در اسلام دستور پوشش اختصاص به زنان يافته است، اين است که ميل به خودنمايى و خودآرايى مخصوص زنان است. از نظر تصاحب قلب ها و دل ها مرد شکار است و زن شکارچى، همچنان که از نظر تصاحب جسم و تن زن شکار است. ميل زن به خودآرايى از اين نوع حس شکارچي گرى او ناشى مي شود. در هيچ جاى دنيا سابقه ندارد که مردان لباس هاى بدن نما و آرايش هاى تحريک کننده به کار برند. اين زن است که به حکم طبيعت خاص خود مي خواهد دلبرى کند و مرد را دلباخته و در دام علاقه به خود اسير سازد. بنابراين از آنجا که تبرج و برهنگى از انحراف هاى است که بيشتر از زنان سرمي زند، دستور پوشش هم براى آنان مقرر گرديده است.

ديدار: حضرت استاد! آيا تفاوتى بين ازدواج در جامعه غيراسلامى و جامعه اسلامى مي بينيد؟

استاد شهيد: تفاوت جامعه اى که روابط جنسى را محدود به محيط خانوادگى و منحصر در قالب ازدواج قانونى مي کند با اجتماعى که روابط آزاد در آن اجازه داده مي شود، اين است که ازدواج در اجتماع اول پايان انتظار و محروميت و در اجتماع دوم آغاز محروميت و محدوديت است. در سيستم روابط آزاد پيمان ازدواج به دوران آزادى دختر و پسر خاتمه مي دهد و آنان را ملزم مي سازد که به يکديگر وفادار باشند در حالى که در سيستم اسلامى به محروميت و انتظار آنان پايان مي بخشد. در جامعه غير اسلامى نظام روابط آزاد افراد را وادار مي کند تا جايى که ممکن است از ازدواج سرباز زنند و هنگامى که نيروهاى جوانى و شور و نشاط آنان رو به ضعف و سستى رفت، اقدام به ازدواج کنند. در اين جامعه زن را براى فرزندزايى و کلفتى مي خواهند. معمولا در اين نوع ازدواج ها به جاى اين که خانواده بر پايه عشق خالص و محبت عميق استوار باشد همسران هر کدام ديگرى را ساحل سعادت خود بداند، برعکس آنان همديگر را به چشم رقيب و عامل سلب آزادى و محروميت مي بينند.

ديدار: آيا رابطه اى بين قدرت جسمانى زن و حجاب وجود دارد؟

استاد شهيد: مرد به طور قطع از نظر جسمانى بر زن تفوق و برترى دارد. زن در اين جبهه در برابر مرد قدرت مقاومت ندارد، ولى زن از طريق عاطفى و قلبى هميشه تفوق خود را بر مرد ثابت کرده است. حريم نگه داشتن زن ميان خود و مرد يکى از وسايل مرموزى بوده است که زن براى حفظ مقام و موقعيت خود در برابر مرد از آن استفاده کرده است. اسلام زن را تشويق کرده است که از اين وسيله استفاده کند. اسلام مخصوصا تاکيد کرده است که زن هر اندازه متين تر و باوقارتر و عفيف تر حرکت کند و خود را در معرض نمايش براى مرد نگذارد، بر احترامش افزوده مي شود.

منبع :ديدار آشنا ، آبان 1380، شماره 17