بخشهای ویژه » محرم و عاشورا »

تقویم عبادى محرم

اشاره:

پیش از اسلام عرب، جنگ در این ماه را حرام می‏ دانست و ترک مخاصمه می‏ کرد؛ لذا از آن زمان این ماه بدین اسم نامگذارى شد. (۱) و روز اول محرم را اول سال قمرى قرار دادند. (۲) در توضیح اینکه چرا ماه‏هاى دیگر که جنگ در آنها حرام است، محرم نامیده نمی‏ شود می‏ توان گفت: چون ترک جنگ از این ماه شروع می‏ شد به آن محرم گفتند. در این ماه حوادث اتفاق افتاد که تا پایان تاریخ از یاد رفتنی نیست. در این مختص به تقویم عبادی این ماه اشاره شده است.

 

این ماه در مکتب تشیع یادآور نهضت‏ حضرت سید الشهدا و حماسه‏ ى جاودان کربلاست. این ماه، یادآور دلاورمردی‏های یاران باوفاى اباعبدالله الحسین علیه السلام، فداکاری‏های زینب کبرى علیها السلام، حضرت سجاد علیه السلام و همه‏ ی اسراى کاروان امام حسین علیه السلام است. این ماه، یادآور خطبه‏ ها و شعارهاى آگاهی‏ بخش سالار شهیدان، نطق آتشین حضرت زینب ‏علیها السلام و خطابه‏ ى غراى زین العابدین ‏علیه السلام است. این ماه، یادآور استقامت‏ حبیب‏ بن مظاهر و شهادت عون و جعفر است. آرى این ماه، ماه پیروزی حق بر باطل است.

محرم از منظر ائمه علیهم السلام

از امام هشتم شیعیان چنین نقل شده است:

«وقتى محرم فرامی ‏رسید، پدرم خندان دیده نمی‏ شد، حزن و اندوه تا پایان دهه‏ ى اول بر او غالب بود و روز عاشورا، روز حزن و مصیبت و گریه ایشان بود.» (۳)

همچنین حضرت امام رضا علیه السلام درباره‏ ى عاشورا می‏ فرماید:

«کسى که عاشورا روز مصیبت و اندوه و گریه ‏اش باشد، خداوند قیامت را روز شادمانى و سرور او قرار خواهد داد. (۴)

شب اول ماه محرم

۱. نماز: این شب چند نماز دارد که یکی از آنها به شرح ذیل است:

دو رکعت، که در هر رکعت‏ بعد از حمد، یازده مرتبه سوره‏ ى اخلاص خوانده شود.

در فضیلت این نماز چنین آمده است: «خواندن این نماز و روزه داشتن روزش موجب امنیت است و کسی که این عمل را انجام دهد، گویا تمام سال بر کار نیک مداومت داشته است. (۵)

۲. احیاى این شب. (۶)

۳. نیایش و دعا. (۷)

روز اول محرم

اول محرم هر سال اولین روز سال قمری است. از امام محمد باقر علیه السلام روایت‏ شده است: آن که این روز را روزه بدارد، خداوند دعایش را اجابت می‏ کند، همانگونه که دعای زکریا علیه السلام را اجابت کرد. (۸)

دو رکعت نماز خوانده شود و پس از آن سه بار دعای زیر قرائت گردد:

«اللهم انت الاله القدیم وهذه سنه جدیده فاسئلک فیها العصمه من الشیطان والقوه على هذه النفس الاماره بالسوء» (۹)

بارالها! تو خداى قدیم و جاودانی و این سال، سال نو است، از تو می‏خواهم که مرا در این سال از شیطان حفظ کنى و بر نفس اماره (راهنمایى کننده) به بدى پیروز سازى.

روز دوم محرم

در چنین روزى کاروان امام حسین‏ علیه السلام در سال ۶۱ ه ق وارد سرزمین کربلا شد و با ممانعت لشکر حر مجبور به توقف در آنجا گردید. (۱۰)

روز سوم محرم

از پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله وسلم نقل شده است:

«هر کس در این روز روزه بگیرد، خداوند دعایش را اجابت کند (۱۱) »

در آن روز سپاه عمربن سعد وارد کربلا شد.

روز چهارم محرم

بی ‏نتیجه بودن مذاکره حضرت سید الشهداء علیه السلام با عمربن سعد براى وادار کردن لشکر وى به ترک جنگ و دعوت او و لشکرش جهت ملحق شدن به سپاه اسلام.

روز هفتم محرم

روزه گرفتن مستحب است.

روز نهم محرم

تاسوعاى حسینی، روز محاصره ‏ی امام حسین و اصحابش در سرزمین کربلا توسط سپاه شمر. (۱۲)

شب عاشورا

۱. چند نماز براى این شب در روایات آمده است که یکى از آنها چنین است:

چهار رکعت نماز که در هر رکعت‏ بعد از سوره ‏ی حمد، ۵۰ بار سوره‏ ى اخلاص خوانده می ‏شود. پس از پایان نماز، ۷۰ بار «سبحان الله والحمدلله ولااله الاالله والله اکبر ولاحول ولاقوه الا بالله العلى العظیم‏» خوانده شود. (۱۳)

۲. احیاى این شب کنار قبر امام حسین ‏علیه السلام. (۱۴)

۳. دعا و نیایش. (۱۵)

روز عاشورا

۱. عزادارى بر امام حسین علیه السلام و شهداى کربلا، در این مورد از امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هر که کار و کوشش را در این روز، رها کند، خداوند خواسته‏ هایش را برآورد و هر که این روز را با حزن و اندوه سپری کند، خداوند قیامت را روز خوشحالى او قرار دهد. (۱۶)

۲.زیارت امام حسین علیه السلام (۱۷)

۳. روزه گرفتن در این روز کراهت دارد؛ ولی بهتر است‏بدون قصد روزه، تا بعد از نماز عصر از خوردن و آشامیدن خودداری شود. (۱۸)

۴. آب دادن به زائران امام حسین‏علیه السلام (۱۹)

۵. خواندن سوره اخلاص هزار مرتبه (۲۰)

۶. خواندن زیارت عاشورا (۲۱)

۷. گفتن هزار بار «اللهم العن قتله الحسین‏» علیه السلام (۲۲).

روز دوازدهم محرم

ورود کاروان اسیران کربلا به کوفه و شهادت حضرت سجاد علیه السلام در سال ۹۴ ه ق

روز بیست و یکم محرم

۱. روز ازدواج حضرت على علیه السلام و حضرت زهرا علیها السلام در سال سوم قمرى

۲. روزه‏ى این روز مطلوب است. (۲۳)

پی‏ نوشت:

۱. مصباح کفعمی، ص ۵۰۹.

۲. فرهنگ عاشورا، ص ۴۰۵، جواد محدثى.

۳. وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۳۹۴، حدیث ۸.

۴. همان، حدیث ۷.

۵. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۳۳، وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۲۹۴، حدیث ۱ مفاتیح الجنان، ص ۲۸۶.

۶. مصباح المتهجد، ص ۷۸۳.

۷. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۲۴.

۸. عروه الوثقی، ج ۲، ص ۲۴۳ – وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۴۷، حدیث ۳.

۹. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۳۴.

۱۰. فرهنگ عاشورا، ص ۴۰۶.

۱۱. عروه الوثقی، ج ۲، ص ۲۴۲ – وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۴۸.

۱۲. وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۳۹، حدیث ۱.

۱۳. همان، ص ۲۹۵، حدیث ۴ و ۵.

۱۴. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۴۰.

۱۵. همان، ص ۳۳۸.

۱۶. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۴۳، حدیث ۵.

۱۷. کامل الزیارات، ص ۱۷۴، حدیث ۵ و ۶.

۱۸. وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۳۸، حدیث ۷.

۱۹. کامل الزیارات، ص ۱۷۴، حدیث ۵.

۲۰. وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۳۹، حدیث ۸.

۲۱. کامل الزیارات، ص ۱۷۴.

۲۲. مفاتیح الجنان، ص ۲۸۹.

۲۳. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۴۵، حدیث ۱.

منبع : فهرست مجلات ، مبلغان ، فروردین ۱۳۷۹، شماره ۳

سید عباس رفیعی‏ پور