تفاوت فقه شيعه با مذهب اهل سنت

 فرقه هاي عمده اي كلامي اهل سنت مانند اشعري، ماتريدي، وهابيت و اهل حديث. و نيز فرقه زيديه نيز از نظر فقهي سني مذهب به شمار مي آيند. در زير به تفاوتهاي فقه شيعه و اهل تسنن اشاره مي‌گردد:
1. اهل سنت از نظر فقهي داراي چهار مذهب مي باشد:

الف. مذهب حنفي: كه منسوب به ابو حنيفه است وي در سال 80 هجري به دنيا آمده و در سال 150 هجري قمري درگذشته است.

ب. مالكي: منسوب به مالك بن انس وي در عهد خلافت وليد بن عبد الملك به دنيا آمد و در روزگار هارون الرشيد در مدينه از دنيا رفت.

ج. شافعي: منسوب به محمد بن ادريس شافعي كه در سال 150 ه‍ ، در غزه به دنيا آمد و در سال 204 ه‍ ، در مصر از دنيا رفت.

د. حنبلي يا حنابله: منسوب به احمد بن حنبل است. وي در سال 165 هجري به دنيا آمد و در سال 241 هجري در گذشته است.[1](1)

اما فرقه وهابيت از هيچكدام اينها پيروي نمي كنند بلكه آنان مانند مسائل كلامي در فقه نيز از سلف صالح پيروي مي كنند و اين مذاهب چهار گانه را بدعت در دين مي شمارند.

پس اهل سنت در مسائل فقهي از اين مذاهب پيروي مي‌كنند و هر چه آنان گفته باشند و فتوي داده باشند آن را بر خود شان حجت مي دانند.

اما شيعه در فقه از اهل بيت رسول خدا(ص) پيروي مي‌كنند و گفته هاي آنان را بر خود شان حجت مي‌دانند. پس اين يك فرق و تفاوت فقه شيعه با فقه اهل سنت است.

  1. فرق و تفاوت ديگري كه فقه شيعه با فقه اهل سنت دارد در اجتهاد و استنباط احكام مي باشد. در حوزه احكام فقهي اجتهاد از نظر علماي علم اصول بر دو نوع است. «اجتهاد مطلق» و «اجتهاد در مذهب خاص». مثلا هرگاه فردي در چارچوب مسلك فقهي ابوحنيفه اجتهاد كند و نظر او را در مسئله اي به دست آورد، اين عمل را اجتهاد در مذهب مي نامند. ولي هر گاه مجتهد به مسلك فرد معيني در فقه مقيد نبوده و سعي خود را معطوف به فهم حكم خدا از ادله شرعي (خواه با مسلكي موافق باشد يا مخالف) به آن اجتهاد مطلق مي‌گويند.

باب اجتهاد مطلق از سال 665 هجري به روي علماي اهل سنت بسته شد و اجتهاد در چارچوب مذاهب فقهي معين (حنفي، شافعي، مالكي، و حنبلي) محصور ماند. اما اجتهاد فقهاي شيعه بر مبناي كتاب و سنت و اجماع و عقل به جز از ادله شرعي، قيد و بندي ديگري ندارد و لذا علماي اين مذهب در پرتو اين اجتهاد زنده و مستمر، فقه جامع و سازگار با نيازهاي گوناگون و متحول بشري پديد آورده و گنجينه علمي عظيمي را فراهم ساخته اند.[2]

بنابراين اهل سنت در احكام فقهي فقط در حوزه مذهب شان اجتهاد مي كنند و نظر رئيس مذهب شان را به دست مي آورند اما شيعه هيچ قيدي را در اجتهاد احكام فقهي نمي پذيرد بلكه حكم خدا را از ادله آن به دست مي آورند.

  1. منابع و دلايل استنباط احكام مورد ديگري از تفاوت بين فقه شيعه و ساير مذاهب اهل تسنن را تشكيل مي‌دهد. در فقه شيعه قرآن و سنت(قول، فعل و تقرير پيامبر(ص) و اهل بيت عليهم السلام)، عقل، و اجماع از منابع احكام فقهي به شمار مي آيند اما در فقه اهل سنت قرآن، سنت(قول و فعل رسول خدا(ص))، اجماع، قياس، استحسان، قول و فعل صحابه و تابعين، مصالح مرسله و سد ذرايع منابع احكام فقهي هستند و عقل در فقه اهل سنت اعتباري ندارد.

منبع: نرم افزار پاسخ مرکز مطالعات.

[1] . گرجي، دكتر ابو القاسم، تاريخ فقه و فقها، انتشارات سمت، چ سوم، 1379. ص 84.

[2] . سبحاني، جعفر، منشور عقايد اماميه، قم، موسسه امام صادق(ع)، چاپ پنجم، 1388ش، ص265 و 266.