خانواده شیعی » سبک زندگی »

تغذیه ورزشکاران(۲)

عسل، داراى مواد معدنى مثل آهن، فسفر، پتاسیم، ید، منیزیم، سرب، مس، سولفور، نیکل، روى، سدیم و غیره است. داراى ویتامین‌هاى «آ، ب، ث، د، کا، ا» مى‌باشد.۱

به دلیل داشتن خواص زیاد، مصرف عسل، به ورزشکاران توصیه مى‌شود.

خرما

یکى دیگر از مواد غذایی بسیار مقوى و ارزنده براى ورزشکاران، خرما مى‌باشد. خرما خواص زیادى دارد.

خرما داراى کلسیم و فسفر است. لذا استخوان‌ها را محکم کرده و مانع ضعف اعصاب و خستگى است بینایی را افزایش مى‌دهد.

در خرما پتاسیم وجود دارد لذا وجود آن براى ماهیچه‌ها و بافت‌هاى بدن بسیار پرارزش است. در خرما، عامل ضد سرطان وجود دارد و افرادى که خرما زیاد مى‌خورند، به سرطان مبتلا نمى‌شوند. در حقیقت خرما، ترمز سرطان است.

در خرما قند فراوانى وجود دارد که از سالم‌ترین قندهاست و حتى بیماران مبتلا به قند نیز مى‌توانند از آن استفاده کنند. خرما براى افراد لاغر مفید است و آنها را چاق مى‌کند.

در خرما سیزده ماده حیاتى و پنج نوع ویتامین کشف شده است و این مواد پرارزش است که خرما را به صورت یک منبع غذایی غنى و بسیار پرارزش درآورده است.۲

خرما در بین مسلمین جایگاه خاصى دارد و روایات زیادى در تأکید به مصرف خرما وجود دارد. على(علیه السلام) مى‌فرمایند: خرما بخور که شفاى بیماریهاست.۳

در روایت دیگر مى‌خوانیم: خانه‌اى که در آن خرما نیست، اهل آن خانه در واقع گرسنه‌اند.۴

و در سیره على(علیه السلام) آمده است که در بسیارى از اوقات غذاى على(علیه السلام) را نان و خرما تشکیل مى‌داده است.

انجیر

یکى دیگر از مواد غذایی بسیار مقوى، انجیر است. انجیر آن قدر مهم است که خداوند در قرآن به آن قسم یاد کرده و سوره‌اى به همین نام قرار داده است.۵ پیامبر(صلّى الله علیه و آله و سلم) مى‌فرمودند:

انجیر بخورید زیرا بر هر قسمتى از آن نوشته شده، «بسم الله القوى» یعنى بنام خداى قوى و نیرومند.۶

جالینوس، رژیم مخصوصى از انجیر را براى پهلوانان تنظیم کرده بود. به پهلوان روم و یونان قدیم نیز انجیر داده مى‌شده است.۷

از نظر دانشمندان انجیر مقوى است و قدرت غذایی آن بیش از سایر میوه‌هاست. انجیر مقدار فراوانى ویتامین‌هاى «آ، ب، ث» و مواد معدنى مثل آهن، برم، منگنز، آهک، گوگرد دارد و داراى مواد چربى، سفیده‌اى و قندى مى‌باشد.

قند انجیر خشک، بیشتر از تازه آن است. میوه‌اى سهل‌الهضم، محرک اشتها، داروى یبوست، نرم‌کننده سینه و گلو است.

افراد لاغر را چاق کرده، حرارت و تشنگى را تسکین داده، عرق را زیاد کرده و سموم و چربى را همراه با عرق دفع مى‌کند.

نوشیدنى ورزشکاران

یکى از موارد بسیار لازم در حیات بشر آب است. خداوند نیز مى‌فرماید: همه چیز را از آب زنده قرار دادیم.۸

آب منشأ حیات است و آدمى با آب زنده است. امّا ورزشکاران که به واسطه فعالیت‌هاى ورزشى با تعریق، مقدارى از آب بدن را از دست مى‌دهند، با این عارضه چگونه باید برخورد کنند؟

خبرگزارى جمهورى اسلامى مى‌نویسد: به گفته یک متخصص بهداشت تربیت بدنى، زمانى که هنگامى ورزش احساس تشنگى مى‌شود، بدن در همان لحظه نیاز به یک لیتر آب از دست رفته دارد که بعداً هر مقدار آب که مصرف شود به سهولت قادر به جبران این کمبود نخواهد بود.

«میرلین» متخصص بهداشت و تربیت بدنى از آمریکا مى‌گوید: احساس تشنگى از عوامل ثانویه کم‌آبى بدن است و هنگام ورزش نباید صبر کرد تا این مورد احساس شود. وى اعتقاد دارد: هنگام ورزش عمدتاً از طریق تعریق، آب بدن کاسته مى‌شود و عروق انسان میزان کمترى نمک نسبت به خون دارد، بنابراین افرادى که ورزش مى‌کنند، عمدتاً آب بدن آنها از دست مى‌رود و نمک بدن تغییر چندانى نمى‌کند. «میرلین» مى‌افزاید: انسان تا زمانى که میزان نمک خون به حد چشمگیرى افزایش نیافته، احساس تشنگى نمى‌کند و در این لحظه یک الى دو لیتر آب بدن کاهش یافته است. وى در رابطه با نوع نوشابه مصرفى اعتقاد دارد: این که ورزشکار چه نوع نوشابه‌اى مصرف نماید، فرقى نمى‌کند. لیکن آب یا مایع آشامیدنى باید داراى اندکى نمک یا شکر باشد چرا که جذب این نوع آب توسط بدن راحت‌تر خواهد بود.

بر خلاف تحقیقات گذشته، مطالعات اخیر نشان داده است که سردى یا گرمى نوشابه نیز تأثیر چندانى بر میزان جذب آن ندارد و نوشابه‌هاى گازدار به همان سرعت نوشابه‌هاى عادى جذب مى‌شوند. بهترین نوشیدنى براى ورزشکاران یک لیتر آب یا چاى است که هشت قاشق شکر در آن حل شده باشد.

از نظر اسلام، خوردن آب شرایطى دارد که اگر رعایت شود انسان از بیماریها در امان خواهد بود.۹

پیامبر(صلّى الله علیه و آله و سلم) مى‌فرمایند: هیچ گاه ایستاده آب ننوشید.۱۰

در جاى دیگر مى‌فرمایند: هر گاه میل به آب پیدا کردید، به صورت مکیدن آن را بنوشید، به صورت سرکشیدن و پى در پى منوشید.۱۱

و در روایت دیگر فرمودند:

هر کدام از شما در حال آب نوشیدن سه بار نفس بکشد، از بیماریها در امان خواهد بود.۱۲

از مجموع این روایات مى‌توان نتیجه گرفت که نوشیدن آب با عجله و یکبار براى سلامت انسان مضر است.

بهترین نوشیدنى و زمان مصرف

پس از فعالیت‌هاى ورزشى بدن احتیاج به مایعات دارد. بهترین نوشیدنى که پس از ورزش کردن مى‌توان نوشید، آب میوه(آب پرتقال یا آب انگور) است و توصیه مى‌شود که نیم الى یک ساعت پس از ورزش خورده شود.۱۳

به جاى آب میوه، مى‌توان از ۱ لیتر چاى که هشت قاشق شکر در آن حل شده باشد نیز استفاده نمود.

بهتر است آب سرد پس از ورزش اصلاً مصرف نشود. زیرا باعث بیماریهاى عفونى ریه و دستگاه تنفس مى‌شود.

مصرف ویتامین و آهن

سؤالات زیادى پیرامون این مسئله مطرح است که آیا مصرف زیادى ویتامین‌ها و یا املاح(نظیر آهن) به صورت قرص یا کپسول باعث اثرات مفید و مثبتى در ورزشکار مى‌شود؟

تحقیقات انجام شده تاکنون چنین مسئله‌اى را ثابت نکرده است و گاه مصرف اضافى املاح و ویتامین‌ها مى‌تواند در بعضى موارد اثرات مخربى داشته باشد.

اگرچه در طى فعالیت‌هاى ورزشى شدید میزان مصرف برخى ویتامین‌ها(ویتامین‌هاى محلول در آب نظیر ویتامین B , C) و املاح توسط بدن افزایش مى‌یابد ولى در صورت داشتن یک رژیم غذایی مناسب، نیازى به استفاده از آنها به صورت دارو وجود نخواهد داشت.

آنچه که در این رابطه مهم است، احتمال بروز کم‌خونى ناشى از فقر آهن در خانم‌هاى ورزشکار است. خصوصاً آنهایى که داراى سیکل‌هاى قاعدگى نیز هستند. لذا به این گروه از ورزشکاران توصیه مى‌شود با مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات خون در صورت لزوم آهن اضافى دریافت کنند.۱۴

ویتامین E، لازمه ورزش

بدن انسان با دریافت غذا، آن را با متابولیسم و سوخت و ساز به مصرف اعضاء بدن مى‌رساند. اگر انسان کارهاى طاقت فرسا انجام دهد، میزان احتیاج او به مواد مغزى بیشتر مى‌شود.

اگر ورزش به خستگى و سختى برسد ذخائر ویتامین E بدن انسان را نابود مى‌سازد. ورزش نمى‌تواند عمل مشابهى را درباره ذخائر دیگر بدن انجام دهد. لذا کسانى که از مسابقه برگشته‌اند، باید به غذاهایی که ویتامین E دارند توجه نمایند.

ویتامین E براى رشد طبیعى بدن، ازدیاد مقاومت در برابر بیماریها به خصوص بیماریهاى عفونى و بیماریهاى پوستى و براى بانوان باردار، مفید است و مقاومت بدن در برابر زکام را بالا مى‌برد.

از این‌رو بهتر است ورزشکاران پس از مسابقات و کارهاى سخت مراقب زکام شدن باشند، زیرا فعالیت‌هاى سنگین ویتامین E را نابود مى‌سازد.۱۵

منابع ویتامین E نباتات چرب، جوانه گندم و برنج، روغن گردو، سبزی‌ها و برگ نباتات مى‌باشند.

پى‌نوشت‌ها

۱-تفسیر نمونه، ج ۱۱، ص ۳۰۲؛
۲-اولین دانشگاه، ج ۷، ص ۶۵؛
۳-سفینه البحار، ج ۱، ص ۱۲۴؛
۴-سفینه البحار، ج ۱، ص ۱۲۴؛
۵-و التین؛ تین، ۱؛
۶-بحار، ج ۶۶، ص ۱۸۷؛
۷-تفسیر نمونه، ج ۲۷، ص ۱۴۱؛
۸-و جعلنا من الماء؛ انبیاء، ۳۰؛
۹-شرائط و آداب نوشیدن در اثر دیگر مؤلف به نام اخلاق و زندگى «۱» مطالعه نمائید.
۱۰-بحار، ج ۶۲، ص ۲۹۲ ـ ۲۹۳؛
۱۱-بحار، ج ۶۲، ص ۲۹۲ ـ ۲۹۳؛
۱۲-بحار، ج ۶۲، ص ۲۹۲ ـ ۲۹۳؛
۱۳-جمهورى اسلامى، ش ۴۸۸۰؛
۱۴-جمهورى اسلامى، ش ۴۸۸۰؛
۱۵-اولین دانشگاه، ص ۱۴۴؛
منبع: سایت اندیشه قم؛ محمد حسین حقجو