خانواده شیعی » روانشناسی »

تاثیر نماز بر وسواس هاى عملى

نمونه هاى آشناى زیادى از وسواس عملى را مى توان در جامعه اطراف پیدا کرد. از جمله این نمونه ها مى توان به افرادى اشاره کرد که گرایش به انجام مکرر فعالیت هایى معین، مثل شستشو و نظافت دارند و حتى پس از بارها شستشو و آب کشیدن همچنان نسبت به پاک شدن شى مورد نظافت شک دارند!

یا کسانى که هیچوقت از موثر بودن استحمام یا صحت غسلهایشان مطمئن نیستند، و یا خانم هایى که به شکل مبالغه آمیز، آرایش مى کنند یا لباسى را بارها مى پوشند و در مى آورند. اما سرانجام باز هم نسبت به زیبا شدن خود شک دارند! یا افرادى که میل نامعقول و اجبارى نسبت به شمارش یا جمع آورى اشیاء یا مرتب و منظم بودن افراطى و غیر متتظره دارند یا کسانى که در مورد این که آیا فلان کار را انجام داده اند (مثلا کلید برق را خاموش کرده اند؟ یا شیر آب و گاز را بسته اند؟) دائما دو دل هستند و…

با این که نقل سرگذشت هاى بامزه این قبیل افراد نمونه هاى برجسته اى از ادبیات طنز دنیا را به خود اختصاص مى دهد و یا حتى عده اى از شخصیتهاى علمى جهان را مبتلا به این بیماری دانسته اند اما روشن است که زندگى این قبیل افراد براى خود و اطرافیانشان گاهى تا چه حد غیر قابل تحمل و ناراحت کننده مى شود. بدین ترتیب لزوم توجه خاص به منظور رفع این عارضه و مقابله با آن از مباحث ویژه روانشناسى و روانپزشکى امروز به شمار مى آید.

بخصوص که وسواس (فکرى و عملى) در ارتباط نزدیک با بیماریهاى دیگر روانى نیز مى باشد. بعنوان مثال : معلوم شده است که یک پنجم از موارد حالتهاى وسواسى نشانه هاى افسردگى و یک هشتم نشانه هاى اضطرابى دارند.(۱)

علیرغم این که اسلام، آیین نظم و ترتیب و مسلک پاکیزگى و طهارت است، اما آنجا که کار به افراط و مبالغه مى کشد و پدیده اى از “ عدل ” دور مى گردد، اسلام (بخصوص تشیع) آن پدیده را مذموم تلقى مى نماید و براى نزدیک نمودن آن به تعادل راه حل عملى پیشنهاد می کند. از جمله این افراط ها “ وسواس ” است.(۲)  که گفتیم به عنوان وسوسه اى از سوى شیطان در تعالیم اسلامى نام برده مى شود و بخش قابل توجهى از تعالیم اسلامى و بخصوص نمود برجسته آن یعنى “ نماز ” به زدودن و سواس از زندگی انسانها اختصاص دارد.

چنانچه مرورى بر آداب طهارت در رساله هاى فقهى علماء شیعه داشته باشیم، متوجه مى شویم، که بسیاری از دستورات توجه به شک هاى وسواس آمیز در مورد طهارت جسم یا لباس را باطل اعلم کرده اند، مثلا اگر شخصى شک کند که وضویش باطل شده یا نشده است، باید بنا را بر باطل نشدن آن بگذارد، یا آن که اگر شک کند لباسش نجس یا پاک است بنا را بر پاک بودن لباس مى گذارد.

این دستورات در آداب نماز نیز به همین گونه است، به عنوان مثال از جمله شکیاتى که هرگز نباید بدان اعتنا نمود، شک کثیر الشک (کسى که زیاد شک مى کند) است. یا این که در بسیاری از سایر شکیات نماز (مثلا شک بین ۳ و ۴ رکعت) باید براى پرهیز از وسواس بنا را به یک طرف شک گذاشت و بدان عمل نمود.

بدین ترتیب آموزش هاى نماز، بسى قدرتمندتر از روشهاى معمول در علم غرب (مثل روش حساسیت زدایی تدریجى) در زدودن وسواس مطرحند، چرا که انسان نمازگزارى که در شبانه روز بارها به تعالیم ضد وسواس توأم با نماز گردن مى نهد، در زندگى روزمره خود، قطعا دور از وسواس خواهد زیست.

پی نوشت ها

۱- روانپزشکى لیتفورد ـ ریس ( ترجمه زیر نظر عظیم وهابزاده ) صفحه ۲۹۷

۲- در حاشیه شاید جالب باشد به یاد آوریم بسیارى از خوارج ملعون نهروان دچار وسواسهاى فکرى و عملى شدید در مسائل اسلامی بوده اند.
دکتر مجید ملک محمدی
منبع: سایت مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن