خانواده شیعی » روانشناسی »

تاثیر نماز بر ثبات شخصیت

ربنا افرغ علینا صبرا و ثبت اقدامنا؛ پروردگارا ! صبر و شکیبایى را بر ما فرو ریز و قدمهایمان را(در زندگى) ثابت و پایدار نما.(سوره مبارکه بقره ـ آیه شریفه ۲۵۰)

      “ شخصیت ” در تعریف روانشناسى و روانپزشکى، معرف مجموعه اى از صفات، رفتارها، افکار و تمایلات عاطفى و هیجانى هر فرد مى باشد، که او را از دیگران متمایز مى کند.

دانش امروز، عوامل شکل دهنده شخصیت انسان را در دو گروه درونى و بیرونى، طبقه بندى مى نماید. صرفنظر از عوامل درونى و جسمى تاثیر گذار بر روى شخصیت(از جمله مسائل ژنتیکى، وضعیت فیزیکى و ظاهرى بدن، مسائل هورمونى و شیمیایى و..) عوامل بیرونى(محیطى) نقش عمده اى را در شکل دادن به شخصیت انسان، ایفا مى کنند.

     این عوامل بیرونى شامل: ۱- تاثیر والدین و خانواده  ۲- عوامل فرهنگى ـ اجتماعی   ۳- تجارب زندگى مى باشند(۱) و تاثیر هر کدام از این عوامل بر شخصیت انسان توسط مطالعات متعدد پژوهشى به اثبات رسیدده است.(۲)

     با توجه به نقش این عوامل متعدد، بر روى تشکیل شخصیت، مى توان رسیدن به ثبات شخصیت و برخورداری از آرامش و پایدارى شخصیتى را یکى از ایده آلترین، خواسته هاى بشرى دانست،چرا که وجود ناهنجارى در هر کدام از عوامل شکل دهنده شخصیت مى تواند اثرات فاجعه آمیزی مثلا “ به صورت اختلالات پیچیده و متعدد شخصیت به بار آورد، که از جمله این اختلالات به سه نمونه در نکات پیشین این مجموعه مقالات و تاثیر نماز در رفع آنها، اشاره شده است.

     اما بى ثباتی شخصیت(پسیکوپاتى) که گاهى از اصطلاح آن در ممالک غربى براى برچسب زدن به مخالفان سیاسى و مذهبى نیز استفاده مى شود(۳)، دلالت بر یک نوع شایع از اختلال شخصیت دارد که مبتلایان به آن از تغییرات دائمى حالات و رفتارها و افکار رنج مى برند، به نحوى که هر لحظه به رنگى در مى آیند و نغمه جدیدى ساز مى کنند !

     این بیماران که بدون آن که با عنوان بیمار شناخته شوند و به وفور در جامعه حضور دارند، کسانی هستند که از کمترین درجه سازشکارى و انطباق در خانه، مدرسه محل کار یا حتى در امر ازدواج برخوردارند، بعنوان مثال به تغییر مکرر شغل مى پردازند یا گروه و جناح سیاسى خود را پیوسته تغییر مى دهند.

     مبتلایان به این اختلال که در جامعه ایرانى با عناوینى چون بوقلمون صفت، عضو حزب باد، دمدمى مزاج و.. معرفى مى شوند در واقع از بیمارى “ بى ثباتى عمومى شخصیت ” رنج مى برند.

     با این که موارد درمانى متعددى در کتب روانپزشکى براى درمان این بیماران لیست مى شود(از جمله این که در دارو درمانى گروهى از اینان که دچار اختلال ریتم مغزى هستند از داروهاى محرک دستگاه عصبى استفاده مى گردد) اما از دیدگاه ما، “ نماز ” باز هم مى تواند ایفاگر نقش بسیار مهمى در پیشگیرى و درمان این اختلال عمیق شخصیت باشد.

     پذیرفتن مطلق و تسلیم در مقابل “ یک دین ” و پیروى از “ یک مذهب ” و پیمودن “ یک راه که همانا صراط مستقیم است، ویژگى مهم و برجسته نمازگزاران است. نمازگزار ضمن تکرار مکرر “ یک مجموعه ” از الفاظ و اذکار واحد در طى نمازهاى روزانه خود، پیوسته “ یک عقیده واحد ” و یک خط مشى مشخص ” را در زندگى خود دنبال مى کند و بدین ترتیب گویى “ یک شخصیت ثابت ” و “ یک روش و منش معین ” و “ یک ایدئولوژى همیشگى ” را براى خود انتخاب مى نماید و در حین تکرار جزء به جزء اصول اساسى ایدئولوژى خود در نماز(که همگى آن اصول در مضامین نماز متجلى است) پیوسته به تثبیت شخصیت واحد و ثابت خود می پردازد، بدین ترتیب براى آن گروه که نماز را تکرار مکررات مى دانند شاید توجه به همین یک نکته کافى باشد، که در وراى همین تکرار همیشگى، موهبت بزرگ ثبات شخصیت و تعادل کامل روانى نهفته است که مى توان آنرا به نوعى سر منشاء تمام موفقیت های بشرى در عالم ماده و معنا دانست.(۴)

پی نوشتها

۱- روانپزشکى لینفورد ـ ریس مقاله شخصیت ترجمه : دکتر حسن مرندى صفحه ۶۳

۲- از جمله مطالعات راث بندیکت و مارگارت مید درباره تاثیر اجتماع و فرهنگ بر شخصیت انسان

۳-روانپزشکى لینفورد ـ ریس،مقاله اختلالات پسیکوپاتیک ترجمه : دکتر احمد محیط، صفحه ۳۰۴

۴-براى بررسى تاثیر نماز بر عوامل شیمیایی درونى شکل دهنده شخصیت رجوع کنید به“ تاثیر نماز بر تعادل ناقل هاى عصبى ” در ادامه همین مجموعه مقالات.

منبع: تبیان