معتزله
اختلاف شیعه و سنی در مسئله عدالت
اشاره: در مذهب شیعه عدل خداوند جزء اصول دین شمرده شده است اما اهل سنت آن را جزء اصول دین نمی دانند. این اختلاف از اختلافت مبنایی بین شیعه و اهل سنت است که در این نوشته به آن پرداخته شده است.     اهل تسنن در مسایل اعتقادی به دو گروه کلی اشاعره و معتزله تقسیم می‌شوند، امّا در میان آنها گ…
مذاهب و آیات شفاعت
  اشاره: در قرآن کریم و احادیث نبوی از شفاعت سخن گفته شده است. برخی از فرقه ها در تفسیر آیات و روایات مربوط به شفاعت  نظر خاصی دارند. در این نوشته نظرات و اختلافات چند فرقه اسلامی بازگو گردیده است.     شفاعت در لغت از ماده شفع به معنای ضمیمه شدن چیزی به چیزی دیگر است[۱] و در اصطلاح عبارت ا…
تفاوت شیعه با مذهب اعتزال و اشاعره
اشاره: مذهب شیعه، معتزله و اشاعره از مذاهب مهم اسلامی هستند. مذهب معتزله در عصر حاضر پیروانی ندارد اما مذهب اشاعره مذهی کلامی اهل سنت است که در عصر حاضر دارای بشترین پیرو است. در این نوشته به بررسی کوتاه و این سه مذهب مورد مقایسه قرار گرفته است. الف) معتزله: به گروهی از اهل سنت که از نظر کلا…
نقد ترجمه نظریات علم الکلام عند الشیخ المفید+
اشاره: کتاب اندیشه هاى کلامى شیخ مفید، اثر مستشرق اسکاتلندى، مارتین مکدرموت، تز دکتراى او از دانشگاه شیکاگو است. او نخستین کسى است که روشمندانه به بررسى آراء و اندیشه هاى کلامى مفید و مقایسه آن با نظریات معاصران و بخصوص معتزله، پرداخته است. البته او در بخشهایى از کتاب، با تصریح به اینکه او در تعدادى …
شیعه حقیقى در سیره پیشوایان،
اشاره: شیعه که همان دین اسلام است و برای اینکه از سایر فرقه های اسلامی متمایز گردد، توسط شخص رسول خدا (صلی‌الله علیه و آله) این نان بر آن نهاده شده است. پس از رحلت پیامبر اسلام مذهب شیعه با امامت و ولایت امام علی (علیه‌السلام) تبلور یافت و سپس به علتهای مختلف و از جمله در مسئله امامت فرقه های متعددی ب…
تفاوت بین مذهب معتزله و اشاعره
اشاره: فرقه های معتزلی و اشعری هردو از مذاهب کلامی اهل سنت می باشند. فرقه معتزله در حال حاضر غیر فعال بوده و پیرو ندارد. بیشتر اهل سنت از پیروان فرقه اشعری هستند. فرقه معتزله به دلیل اینکه حاکمان کشورهای اسلامی اهل سنت با آنها مخالف بوده اند به تدریج پیروان خود را از دست داده و امروز در کشورهای اسلامی اثری از…
واکاوی تاریخی تفاوت‌ مواجهه امام هادی (علیه‌السلام) و معتزله با مسئله خلق قرآن
اشاره: نظریه خلق قرآن یا قِدم و حُدوث قرآن، از مباحث کلامی  است که مناقشات فراوانی را میان متکلمان مسلمان ایجاد نمود. معتزله، از مدافعان اصلی نظریه خلق قرآن شناخته شده‌اند. امامان معصوم (علیهم‌السلام) نیز با نظریه قدم قرآن به مخالفت برخاستند. مقاله پیش رو سعی کرده است که چه تفاوت‌هایی میان مواجهه امام هادی (علی…
مواجهه امام هادی (علیه‌السلام) با معتزله در مسائل کلامی
اشاره معتزله یکی از جریان‌های است که زمینه‌ساز پدید آمدن تحول بزرگ فکری، در میان مسلمانان شد. ورود اندیشه‌های کلامی آنان در تغییر ماهیت برخی از اندیشه‌های جامعه اسلامی تأثیرگذار بوده و موضع‌گیری‌های مختلفی را به دنبال داشته است. از جمله مسائل بسیار مهم کلامی این فرقه دیدگاه آنها درباره کلام خدا و مباحث مربوط…
رابطه عدل و توحید خداوند
اشاره: اصول دین، همان گونه که از اسمش پیداست، پایه و اساس دین را تشکیل می دهد و به حکم عقل و شرع و به اتفاق تمام علمای شیعه، انسان باید در اصول دین به یقین برسد و شک و تردیدی در این امور در خود به جا نگذارد. عدل از زیر شاخه ها و زیر مجموعه های توحید است و از اوصاف خداوند بشمار می آید و البته اساساً اصول دی…
اختلاف شیعه و سنی در توحید صفاتی
اشاره: توحید دارای اقسام مختلف است. مانند توحید در ذات، توحید در صفات، توحید در عبادت، توحید در تشریع، توحید در افعال. در میان فرقه های اسلامی درباره خداوند اراء و نظریاتی مختلفی وجود دارد و در برخی از آنها در بین آنان اختلاف است.  در توحید صفاتی بین شیعه و سنی اختلاف وجود دارد. شیعه قائل به توحید صفاتی است…
منظور از «عدل» در اصول دین
اشاره: در مذهب شیعه عدل از اصول دین شمرده شده است. البته عقیده به همه صفات خداوند از اصول دین است اما تمرکز بر صفت عدل خداوند به این دلیل در مذهب شیعه انجام گرفته که برخی مذاهب اسلام در مسئله عدل خداوند راهی را رفته اند که با عقل سازگار نیست. به این معنی که آنان این باور را پذیرفته اند که عقل انسان تو…
عدل الهی.
اشاره: عدل، یکی از مسائل علم کلام و حاصل اختلاف اشاعره و معتزله درباه رفتار عادلانه خداوند است. همه گروه‌های مسلمان خدا را عادل می‌دانند؛ ولی تفسیر آنان از عدل و ظلم تفاوت دارد. عدل الهی از نظر شیعه بدین معناست که خداوند پاداش و کیفر الاهی نظام‌مند و بر اساس حسن و قبح ذاتی افعال است؛ به گونه‌ای که …
عدل الهی از منظر متفکر شهید مطهری.
اشاره: عدالت از مفاهیم بنیادین دینی بوده که همه ادیان الهی با هدف تحقق این اصل از سوی خدای متعال بواسطه انبیاء نازل گشته اند. مهمترین دغدغه پیام آوران الهی بعد از شناخت خدا و نزدیک کردن انسان به او، ایجاد و بسط عدالت بوده است. دین اسلام نیز به عنوان خاتم ادیان، تحقق عدالت را در سر لوحه اهداف خود قرار …
تأثیر اصل عدل الهی در تفسیر قرآن کریم.
اشاره: اندیشه های کلامی، به ویژه اعتقاد به عدل و حکمت خداوند، در تفسیر قرآن کریم بس اثرگذار است. بررسی این موضوع می تواند رویکرد مفسران عدلی مسلک به تفسیر قرآن را آشکار سازد و گامی در جهت تمایز تفسیر آنها از تفاسیر دیگر نحله های تفسیری ـ کلامی به شمار آید. عدلیه بر این باورند که خداوند عادل و حکیم است…
عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه
«فیلون » اولین متفکر با نفوذی بود که خود را با مساله ایجاد توافقی بین فلسفه یونانی به عنوان یک حقیقت و شرع (کتاب مقدس) به عنوان وحی، و افلاطون و حضرت موسی روبه رو یافت. (۱) از سویی ترتولیانوس متفکر مسیحی در رد عقل و کفایت نقل برای حیات بشر، می گوید: بیچاره ارسطو که برای این مردم شیوه جدل منطقی، و فن ا…
امر به معروف و نهی از منکر بخشی از احکام عملی و فقهی
اشاره اَمْرِ به مَعْروف وَ نَهْی اَزْ مُنْکر، دو واجب از فروع دین هستند. امر به معروف یعنی دعوت کردن کسی که عمل واجبی را ترک کرده به انجام آن، و نهی از منکر یعنی تلاش برای جلوگیری از انجام کار حرام توسط فرد گناهکار. از نظر فقهی امر به معروف و نهی از منکر بر کسی واجب است که نسبت به معروف و منکر آگاهی داشت…