معتزله
واکاوی تاریخی تفاوت‌ مواجهه امام هادی (علیه‌السلام) و معتزله با مسئله خلق قرآن
اشاره: نظریه خلق قرآن یا قِدم و حُدوث قرآن، از مباحث کلامی  است که مناقشات فراوانی را میان متکلمان مسلمان ایجاد نمود. معتزله، از مدافعان اصلی نظریه خلق قرآن شناخته شده‌اند. امامان معصوم (علیهم‌السلام) نیز با نظریه قدم قرآن به مخالفت برخاستند. مقاله پیش رو سعی کرده است که چه تفاوت‌هایی میان مواجهه امام هادی (علی…
مواجهه امام هادی (علیه‌السلام) با معتزله در مسائل کلامی
اشاره معتزله یکی از جریان‌های است که زمینه‌ساز پدید آمدن تحول بزرگ فکری، در میان مسلمانان شد. ورود اندیشه‌های کلامی آنان در تغییر ماهیت برخی از اندیشه‌های جامعه اسلامی تأثیرگذار بوده و موضع‌گیری‌های مختلفی را به دنبال داشته است. از جمله مسائل بسیار مهم کلامی این فرقه دیدگاه آنها درباره کلام خدا و مباحث مربوط…
رابطه عدل و توحید خداوند
اشاره: اصول دین، همان گونه که از اسمش پیداست، پایه و اساس دین را تشکیل می دهد و به حکم عقل و شرع و به اتفاق تمام علمای شیعه، انسان باید در اصول دین به یقین برسد و شک و تردیدی در این امور در خود به جا نگذارد. عدل از زیر شاخه ها و زیر مجموعه های توحید است و از اوصاف خداوند بشمار می آید و البته اساساً اصول دی…
اختلاف شیعه و سنی در توحید صفاتی
اشاره: توحید دارای اقسام مختلف است. مانند توحید در ذات، توحید در صفات، توحید در عبادت، توحید در تشریع، توحید در افعال. در میان فرقه های اسلامی درباره خداوند اراء و نظریاتی مختلفی وجود دارد و در برخی از آنها در بین آنان اختلاف است.  در توحید صفاتی بین شیعه و سنی اختلاف وجود دارد. شیعه قائل به توحید صفاتی است…
منظور از «عدل» در اصول دین
اشاره: در مذهب شیعه عدل از اصول دین شمرده شده است. البته عقیده به همه صفات خداوند از اصول دین است اما تمرکز بر صفت عدل خداوند به این دلیل در مذهب شیعه انجام گرفته که برخی مذاهب اسلام در مسئله عدل خداوند راهی را رفته اند که با عقل سازگار نیست. به این معنی که آنان این باور را پذیرفته اند که عقل انسان تو…
عدل الهی.
اشاره: عدل، یکی از مسائل علم کلام و حاصل اختلاف اشاعره و معتزله درباه رفتار عادلانه خداوند است. همه گروه‌های مسلمان خدا را عادل می‌دانند؛ ولی تفسیر آنان از عدل و ظلم تفاوت دارد. عدل الهی از نظر شیعه بدین معناست که خداوند پاداش و کیفر الاهی نظام‌مند و بر اساس حسن و قبح ذاتی افعال است؛ به گونه‌ای که …
عدل الهی از منظر متفکر شهید مطهری.
اشاره: عدالت از مفاهیم بنیادین دینی بوده که همه ادیان الهی با هدف تحقق این اصل از سوی خدای متعال بواسطه انبیاء نازل گشته اند. مهمترین دغدغه پیام آوران الهی بعد از شناخت خدا و نزدیک کردن انسان به او، ایجاد و بسط عدالت بوده است. دین اسلام نیز به عنوان خاتم ادیان، تحقق عدالت را در سر لوحه اهداف خود قرار …
تأثیر اصل عدل الهی در تفسیر قرآن کریم.
اشاره: اندیشه های کلامی، به ویژه اعتقاد به عدل و حکمت خداوند، در تفسیر قرآن کریم بس اثرگذار است. بررسی این موضوع می تواند رویکرد مفسران عدلی مسلک به تفسیر قرآن را آشکار سازد و گامی در جهت تمایز تفسیر آنها از تفاسیر دیگر نحله های تفسیری ـ کلامی به شمار آید. عدلیه بر این باورند که خداوند عادل و حکیم است…
عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه
«فیلون » اولین متفکر با نفوذی بود که خود را با مساله ایجاد توافقی بین فلسفه یونانی به عنوان یک حقیقت و شرع (کتاب مقدس) به عنوان وحی، و افلاطون و حضرت موسی روبه رو یافت. (۱) از سویی ترتولیانوس متفکر مسیحی در رد عقل و کفایت نقل برای حیات بشر، می گوید: بیچاره ارسطو که برای این مردم شیوه جدل منطقی، و فن ا…
امر به معروف و نهی از منکر بخشی از احکام عملی و فقهی
اشاره اَمْرِ به مَعْروف وَ نَهْی اَزْ مُنْکر، دو واجب از فروع دین هستند. امر به معروف یعنی دعوت کردن کسی که عمل واجبی را ترک کرده به انجام آن، و نهی از منکر یعنی تلاش برای جلوگیری از انجام کار حرام توسط فرد گناهکار. از نظر فقهی امر به معروف و نهی از منکر بر کسی واجب است که نسبت به معروف و منکر آگاهی داشت…
توطئه قتل امام صادق (عیه السلام)
 مقدمه حسادت وکینه منصور راپایانى نبود وشیوه ها وترفندهائى که براى کمرنگ کردن موقعیت امام بکار می برد مؤثر واقع نمى شد. بدین خاطر شیوه نامردى رادرپیش گرفت و مصمم شد که محرمانه و خائنانه امام رامسموم نماید. ازسوى دیگر امام در سالهاى آخر عمر خود شدیداً لاغر وضعیف شده بود و به تعبیریکى از افرادى که امام…
حسن و قبح عقلى افعال از نظر معتزله
معتزله طبعا طرفدار غایت داشتن و غرض داشتن صنع الهى (فعل الهی) شدند و حکیم بودن خداوند را که در قرآن کریم مکرر به آن تصریح شده است به همین گونه تفسیر کردند که او در کارهاى خویش، غرض و هدف دارد و از روى کمال دانائى کارها را براى اغراض و اهداف مشخص و معین با انتخاب اصلح و ارجح انجام مى دهد. متکلمان معتزل…
تفاوت های کلی عقاید شیعه با عقاید اهل تسنن
مذهب شیعه از نظر عقاید اسلامی و فقهی پیرو اهل بیت (علیهم السلام) است و امام را کسی می داند که از دریای علم پیامبر صلی الله علیه و آله  سلم بهره مند بوده و با عصمت و درایت به تفسیر حقیقی اسلام و بیان سنت اصیل می پردازد. با استناد به حدیث ثقلین که اهل سنت نیز آن را روایت کرده اند، ائمه را ثقل دوم در ک…
امام رضا (علیه السلام) و تبیین عقاید اسلامى
امیرعلى حسنلو روزگارى که امام رضا (علیه السلام) مى زیست، مسایل علمى خاص رونق گرفته وباامور سیاسى و اجتماعى در هم تنیده شده بود. امام در این زمان از نظر سیاسى کاملا محدود وقیامهاى اجتماعى علیه حاکمان عباسى رو به فزونى گذاشته وبحرانهاى فکرى وسیاسى برجامعه حاکم بود. روزگارى که امام رضا (علیه السلام) مى ز…
نقش نوبختیان در کلام شیعه
نقش نوبختیان در کلام شیعه رویکردها و گرایش ها کلامی در شیعه را می توان به ۳ دوره تقسیم کرد: ۱- نص گرایی ۲- عقل گرایی تاویلی ۳- خرد گرایی فلسفی  اصول تفکر نص گرایان: الف) التزام و پایبندی به نص.  ب) حجیت خبر واحد در عقاید.  ح) محدودیت گستره عقل در شناخت  د) محدودیت در به کارگیری استدلال عقلی و منطقی شخصیت ه…
عدالت خداوند از نظر شیعه و سنی
اهل تسنن در مسایل اعتقادی به دو گروه کلی اشاعره و معتزله تقسیم می‌شوند، امّا در میان آنها گروه‌هایی به نام های وهابیت، ماتریدی و اهل حدیث نیز وجود دارند که از جهت مبانی و مسایل اعتقادی با دو گروه معتزله و اشاعره دارای مشترکاتی هستند. اشاعره که امروز اکثر اهل تسنن به آن منتسب است، منکر اصل عدل می باشند نه…