دوران امامت

نوشته‌ها

فعالیت و مبارزه امام کاظم (علیه السّلام) با خلفای معاصر

اشاره:

 هر چند ائمه (علیهم‌السّلام) هر کدام در شرائط خاص خود بودند، ولی از آنجایی که هدفشان مشترک بود، برنامه هایشان بر اساس شرائط خاص زمان خود تنظیم و همان هدف را دنبال کردند. شرایط زمان امام کاظم (علیه‌السلام) نیز  مانند شرایط زمان سایر ائمه در اختناق و فشار حکام علیه شیعیان و شخص امام (علیه‌السلام) بود. امامان ما هیچکدام در برابر ظلم و طغیان حکام جور ساکت ننشسته و بر طبق مصالح شیعیان و اسلام فعالیتهایی علیه نظام جور داشته اند که در این مقاله به این امر پرداخته شده است.

در کل برخورد ائمه (علیهم السّلام) با خلفای غاصب به صورت مسلحانه نبوده است، بلکه به صورت مبارزه هایی گوناگونی صورت گرفته است: که به برخی اشاره میشود:

۱٫ عدم همکاری با خلفای غاصب، تا جایی که اسلام به خطر نیفتد(۱).

۲٫ بحث و مناظره با علمای درباری و توبیخ آنها(۲).

۳٫ زیر سئوال بردن مشروعیت حکومت حاکمان در بحث و گفتگو با حاکمان معاصر خود و علمای درباری(۳).

۴٫ فعالیت های فرهنگی و علمی گسترده و تربیت شاگردان خاص.

۵٫ تلاش برای احقاق حق امامت و تبیین جایگاه امامت.

امام کاظم (علیه‎‌السلام) ، همین رویه را در پیش گرفت و از هر گونه اقدام و برنامه هایی که حکومت در برابر آن حساسیت نشان دهد، خوداری کرد. از این رو دنباله برنامه علمی پدر را گرفت و بر تربیت شاگردان بزرگ و رجال علم و فضیلت پرداخت(۴).

خلفای معاصر:

الف) منصور دوانیقی (۱۳۶ـ۱۵۸ هـ).

ب) محمد معروف به مهدی (۱۵۸ـ ۱۶۹ هـ).

ج) هادی عباسی (۱۶۹ـ۱۷۰ هـ).

د) هارون الرشید (۱۷۰ـ۱۹۳ هـ)(۵).

در دوران حکومت این خلفا هر کدام برنامه خاصی برای سرکوبی شیعه داشتند.

جریان و دوران امامت:

جریان امامت از رحلت پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) (درماه صفر سال ۱۱ هجری) تا وفات امام حسن عسکری (علیه‎‌السلام) (ماه ربیع الاول سال ۲۶۰ هجری) چهار دوره گذراند که هر دوره دارای ویژگی هایی است.

الف) دوره صبر و مدارا با خلفای معاصر (از سال ۱۱ تا ۳۵ هـ).

ب) دوره به قدرت رسیدن امام (از سال ۳۵ تا ۴۰) و همان چند ماه خلافت امام حسن (علیه‎‌السلام) .

ج) دوره تلاش سازنده کوتاه مدت برای ایجاد حکومت اسلامی (از سال ۴۱ تا ۶۱ هـ).

د) دوره‌تعقیب و ادامه همین روش در برنامه های دراز مدت بود(۶).

بر اساس تقسیم بندی ادوار چهار گانه امامت پس از رحلت پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) زندگانی امام کاظم (علیه‎‌السلام) در دوره چهارم قرار داشته است، یعنی:

۱٫ دوره نومیدی از پیروزی حرکت مسلحانه.

۲٫ کوشش سازنده به امید ایجاد حکومت اسلامی و یا زمینه های آن توسط خاندان پیامبر ـ صلی علی علیه و آله ـ در دراز مدت.

۳٫ زمینه سازی برای رسیدن به این هدف از رهگذر کار فرهنگی و تربیت نیروی انسانی متناسب.

۴٫ تبیین تفکّر اصیل اسلامی و نشان دادن بدعت ها و تحریف ها(۷).

اشاره به نمونه ای از اختناق و سختگیری های حاکمان جور به ظاهر تشیع. که خود بیانگر فضای حاکم بر آن زمان و موضع حکیمانه امام کاظم (علیه‎‌السلام) است.

الف) وصیت نامه امام صادق (علیه‎‌السلام) برای جانشینی:

۱٫ خلیفه وقت، منصور دوانیقی.

۲٫ محمد بن سلیمان (فرماندار مدینه و جاسوس خلیفه).

۳٫ عبدالله بن جعفر بن محمد (برادر بزرگ امام (علیه‎‌السلام) ).

۴٫ موسی بن جعفر (علیهما السّلام).

۵٫ حمیده (همسر حضرت صادق (علیه‎‌السلام) ).

این نحوه وصیت نامه بیانگر اختناق شدید فضای حاکم بر جامعه است و نشان دهنده موضع نیمه مخفی و زیرکانه و هوشیارانه ائمه (علیه‎‌السلام) در برابر آن است. هدف امام صادق (علیه‎‌السلام) از نوشتن وصیت نامه به این شکل، چیزی جز حفظ جان امام بعد از خود و بقای اسلام نبوده است.

ب) گفتگوی مهدی عباسی با امام موسی کاظم (علیه‎‌السلام) :۲۲:۱۲:۹۱در یکی از سالها مهدی وارد مدینه شد و پس از زیارت قبر پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) با امام کاظم (علیه‎‌السلام) ملاقات کرد و برای آنکه به گمان خود از نظر علمی آن حضرت را آزمایش کند: بحث حرمت «خَمر» شراب در قرآن پیش کشید و پرسید: آیا شراب در قرآن مجید تحریم شده است؟ آنگاه اضافه کرد: مردم اغلب می دانند که در قرآن از خوردن شراب نهی شده، ولی نمی دانند که معنای این نهی حرام بودن آن است! امام فرمود: بلی حرمت شراب در قرآن مجید صریحاً بیان شده است. مهدی ـ در کجای قرآن؟ امام ـ آنجا که خداوند (خطاب به پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) ) می فرماید: «بگو پروردگار من، تنها کارهای زشت، چه آشکار و چه پنهان و نیز «إثم» (گناه) و ستم بناحق را حرام نموده است…(۸)». آنگاه امام فرمود: مقصود از کلمه «إثم» در این آیه که خداوند آن را تحریم نمود، همان شراب است، زیرا خدا در آیه دیگری می فرماید اگر از شراب و قمار می پرسند، بگو در آندو «و اثم کبیر» و سودهایی برای مردم است و گناهش از سودش بزرگتر است(۹)». واثم که در سوره اعراف صریحاً حرام معرفی شده، در سوره بقره در مورد شراب و قمار به کار رفته است، بنابراین شراب صریحاً در قرآن حرام معرفی شده است. مهدی سخت تحت تأثیر استدلال امام قرار گرفت و بی اختیار رو به علی بن یقطین کرد و گفت: به خدا این فتوی، فتوای هاشمی است. علی بن یقطین گفت: «شکر خدا را که این علم را در شما خاندان پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) قرار داده است» مهدی از این پاسخ نارحت شد و در حالی که خشم خود را به سختی فرو می خورد، گفت: «راست میگویی ازی رافضی(۱۰)».

و روزی هارون به آن حضرت اعلام کرد که حاضر است «فدک» را به او برگرداند. امام فرمود: در صورتی حاضرم فدک را تحویل بگیرم که آن را با تمام حدود و مرزهایش پس بدهی! هارون پرسید: حدود و مرزهای آن کدام است؟ امام فرمود: اگر حدود آن را بگویم هرگز پس نخواهی داد. هارون اصرار کرد و سوگند یاد نمود که این کار را انجام خواهد داد. امام حدود آن را چنین تعیین فرمود:

حد اولش، عدن. حد دومش، سمرقند. حد سومش، آ‍فریقا. حد چهارمش، ارمنیه و بحر خزر است.

هارون با شنیدن هر یک از این حدود، تغییر رنگ می داد و بشدت ناراحت می شد، با شنیدن حدود چهارگانه، نتوانست خود را کنترل کند و با خشم و ناراحتی گفت: با این ترتیب چیزی برای ما باقی نمی ماند! امام فرمود: می دانستم که نخواهی پذیرفت و به همین دلیل از گفتن آن امتناع داشتم! امام (علیه‎‌السلام) با این بیان به نوعی مطالبه حکومت و خلافت را نمود که حق اهل بیت بود که توسط غاصبان، از آنها غصب شده و آنچه حضرت زهرا (سلام‌الله علیها) در باره فدک و استرداد آن اقدام کرد همین معنا بود که درباره حق غصب شده همسر و فرزندانش تلاش نمود و در تاریخ روشن کرد که همه مدعیان غاصب اند.

نتیجه:از آنچه که گفته شد مواضع امام در قبال خلفای معاصرش بر این محورها استوار بود.

الف) عدم همکاری امام با دستگاه خلافت.

ب) زیر سؤال بردن مشروعیت حکومت حاکمان و غاصب جلوه دادن آن.

ج) عدم کوتاهی امام (علیه‎‌السلام) در مواضعی که فرصت بحث و مناظره پیش می آمد تا عدم مشروعیت حکومت عباسی را آشکار و حقانیت اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ برای حکومت را ثابت کند.

د) تلاش برای ایجاد حکومت اسلامی در برنامه های گوناگون.

ر) اثبات حق حاکمیت بر تمام جهان اسلام برای امامت.

پی نوشت:

  1. مفید، ارشاد، انتشارات اسلامیه، ۱۳۸۰ ش، ص ۵۷۸.
  2. همان، ص ۵۷۸.
  3. ابن ابی الفتح الاربلی، کشف الغمه، دارالاضواء، بیروت، لبنان، ۱۴۰۵ ـ ۱۹۸۵ قم.
  4. قمی، عباس، (حاج شیخ عباس قمی)، الأنوار البهیه، مشهد، مؤسسه منشورات دینی مشهد، ص ۱۷۰.
  5. مفید، ارشاد، انتشارات اسلامیه، ۱۳۸۰ ش، ۵۶۵ و ۵۶۹.
  6. آیت الله خامنه ای، سید علی، پیشوای صادق، تهران، انشارات سید جمال، (بی تا) ص ۲۱.
  7. پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، مؤسسه امام صادق (علیه‎‌السلام) ، قم، ۱۳۷۵ش، ص ۲۳۸.
  8. قل ابّی حمرّم ربّی الفواحیش ما ظهر مبنها و ما بطن والاتم والبغی بغیر الحقّ، اعراف، ۳۳.
  9. یسئلونک عن الخمر والمسر قل فیها اثمٌ کبیرٌ و منافعٌ للنّاس واثمهی اکبر من نقعهما، بقره، ۲۱۹.
  10. کلینی، الفروع من الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج ۶، ص ۴۰۶.

منبع: نرم افزار پاس۲ مرکز مطالعات حوزه

پرتوی از زندگی امام محمد باقر (ع)

دوران امامت امام محمد باقر (علیه السلام)

دوران امامت امام محمد باقر (علیه السلام) با اوج ستم ها و شهوترانی های امویان و استفاده‏ های ناروای آنها از بیت‏ المال مسلمانان مصادف شد. شدت اختناق و بیداد چنان بود که خلفا آشکارا به دشمنی با آل محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) می‏ پرداختند و نام  آنان را از دیوان بیت‏ المال حذف می کردند.

در زمان امام باقر (علیه السلام)، نزدیک به یک قرن از وفات پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) سپری شده و نسل جدید از از احکام اسلام و عقاید آگاهی درستی نداشت. و تلاش های شصت ساله امویان در محو آثار دین و ایجاد شبهات اعتقادی به بار نشسته بود.

در این دوران حاکمان اموی به دلیل تعارضات داخلی از نهضت عظیم علمی امام باقر (علیه السلام)، غافل بودند، به همین دلیل امام باقر (علیه السلام) تاحد زیادی موفق به نشر معارف اسلامی گردیدند. البته اوضاع خشونت‏ آمیز این دوره به گونه‏ ای بود که امام باقر (علیه السلام) بارها تقیه می ‏کرد و سرانجام نیز بر سر تعارضات مبنایی با نظام خلافت ظالمانه، توسط هشام به شهادت رسید.

 اخلاق و فضایل امام محمد باقر (علیه السلام)

 امامان معصوم، نسخه عملی آیات نورانی قرآن مجید هستند. همه آنچه از اخلاق و فضایل و ویژگی های انسان کامل است در وجود آنان در حد اعلی موج می زند. یکی از بارزترین ویژگیهای امام جامعیت اوست .

همه ی فضایل و ویژگی های انسان کامل در وجود امام محمد باقر (علیه السلام) متبلور بود. مرجعیت علمی و پاسخگویی به پرسشهای مردم، عبادت و تهجد و شب زنده داری، کار و تلاش در اوج زهد و تقوا، حضور سازنده و مؤثر در جامعه، شکیبایی و بردباری در روابط اجتماعی، رسیدگی به محرومان، صمیمیت و محبت با دوستان، محبت و عاطفه نسبت به خانواده، رعایت حقوق و نیازهای روحی همسران، عدم تحمیل ایده‏ های خویش بر همسران، رعایت جمال و زی شرافتمندانه، اهتمام به حقوق مالی مردم و….تنها پاره ای از ویژگی های امام محمد باقر (علیه السلام) است.

 سیره ی عملی امام محمد باقر(علیه السلام)

 امام معصوم آینه تمام نمای زندگی شرافتمندانه انسانهای موحد و متعالی است. سیره و روش زندگی امامان علاوه بر این که بهترین روش آموزش معارف نورانی اسلام است، بالا ترین دلیل بر قابلیت عمل واجرایی بودن دستورات دین نیز هست. رمز موفقیت و گسترش چشم گیر اسلام برخورداری آن از چنین الگو های کامل عملی بوده است.

تمام زندگی امام محمد باقر (علیه السلام) برای همه ی روزگاران بهترین الگو برای جو یندگان سعادت است به همین دلیل سیره ی عملی امام محمد باقر (علیه السلام) بزرگترین تأثیر علمی و عملی را برای جامعه خویش داشته است .

مرجعیت علمی و پاسخگویی به پرسشهای مردم، عبادت و تهجد و شب زنده داری، کار و تلاش در اوج زهد و تقوا، حضور سازنده و مؤثر در جامعه، شکیبایی و بردباری در روابط اجتماعی، رسیدگی به محرومان، انفاق و ایثار صمیمیت و محبت با دوستان، محبت و عاطفه نسبت به خانواده، رعایت حقوق و نیازهای روحی همسران، عدم تحمیل ایده‏ های خویش بر همسران، رعایت جمال و زی شرافتمندانه، اهتمام به حقوق مالی مردم و دهها سیره ی عملی دیگر بهترین دلیل حقانیت وقابل عمل بودن مکتب انسان ساز اسلام است که در وجود رهبران راستین آن متجلی شده است.

شخصیت و آثار علمی امام محمد باقر

دانش همه ی امامان معصوم (علیه السلام) یکسان و همگی از سر چشمه‏ ی وحی سیراب می شوند. آنان آموزگاری نداشتند و در مکتب بشری درس نخوانده بودند.

دانش امام باقر (علیه السلام) نیز همانند دیگر امامان از سر چشمه‏ ی وحی بود اما زمینه مراجعات وسیع دانش پ‍ژوهان و ابراز علم برای حضرت و فرزند گرامی شان امام جعفر صادق (علیه السلام) فراهم گشت.

تشکیل حلقه های درسی سنگین، احتجاجات، مناظرات و مباحثات امام محمد باقر (علیه السلام) با دانشمندان و مدعیان یکه تازی در میدان علم، همگان را به تواضع در پیشگاه علم آن حضرت وادار کرد.

«عبد الله بن عطاء مکی‏» می‏ گفت:« هرگز دانشمندان را نزد کسی چنان حقیر و کوچک نیافتم که نزد امام باقر (علیه السلام) یافتم. «حکم بن عتیبه‏»که در چشم مردمان جایگاه علمی والایی داشت در پیشگاه امام باقر چونان کودکی در برابر آموزگار بود.»

شخصیت آسمانی و شکوه علمی امام باقر (علیه السلام) چنان خیره کننده بود که‏ «جابر بن یزید جعفی‏»به هنگام روایت از آن گرامی می‏ گفت: « و صی اوصیاء و وارث علوم انبیاء محمد بن علی بن الحسین مرا چنین روایت کرد…».

 توصیه هایی از امام باقر(علیه السلام)

اصحاب و شاگردان امام محمد باقر

 شرایط زمان (سستی پایه‏ های حکومت امویان)، برای امام محمد باقر (علیه السلام) و نیز امام صادق (علیه السلام) زمینه ه‏ایی را فراهم آورد که آنان به تأسیس حوزه‏ های بزرگ درسی اقدام نمایند و عالمان و فقیهان بسیاری را پرورش دهند و بیشترین آرای فقهی، تفسیری و اخلاقی را در کتب فقهی و حدیثی از خویش بر جای گذارند .

این چنین است که فردی چون محمد بن مسلم می‏ تواند سی هزار حدیث از امام باقر (ع (  نقل کند. و شخصیتی چون جابر جعفی هفتاد هزار حدیث.

در نزد عالمان امامیه، فقیه ترین فقیهان صدر اسلام شش نفرند که همه آنان از اصحاب امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) بوده ‏اند. آنان عبارتند از:« زراره بن اعین، معروف بن خربوذ المکی، ابو بصیر الاسدی، فضیل بن یسار، محمد بن مسلم الطائفی و برید بن معاویه العجلی شیخ الطائفه، ابو جعفر محمد بن حسن طوسی در کتاب رجال خویش، اصحاب و شاگردان امام باقر (علیه السلام) را که از آن حضرت نقل حدیث کرده ‏اند ۴۶۲ مرد و دو زن دانسته است.»

در میان اصحاب و شاگردان امام باقر (علیه السلام) برخی از نظر اعتبار و وثاقت مورد اتفاق اهل سنت و امامیه اند، و دسته‏ ای به دلیل گرایشهای عمیق شیعی، در دایره ی رجال اهل سنت قرار نگرفته، بلکه تنها مورد اعتماد امامیه می‏ باشند .

 امام محمد باقر از دیدگاه قرآن و اهلبیت

 شخصیت امام محمد باقر (علیه السلام) و نقش آن حضرت در نشر معارف نورانی اسلام با توجه به شرایط مساعد زمان ایشان همواره مورد نظر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه معصومین (علیه السلام) بوده است گویا همه این بزرگواران به عنوان پدران امت اسلامی انتظار زمان امام محمد باقر (علیه السلام) را می کشیدند تا آن حضرت با نهضت علمی خود جامعه اسلامی را از فقر فرهنگی مهلک برهاند.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) به جابر فرمود: «امید آن‏ است که عمر طولانی کنی تا فرزندی از من را که از نسل حسین(علیه السلام) است و محمد نام دارد، ببینی که علم دین را می‏ شکافد و تشریح‏ می‏ کند. وقتی او را ملاقات کردی، سلامم را به وی برسان. »

امام محمد باقر (علیه السلام) از دیدگاه اندیشمندان

 شخصیت علمی، اجتماعی، سیاسی اخلاقی و آفتاب وجود امام محمد باقر (علیه السلام) آن چنان خیره کننده بود که هیچ کس را توان اغماض و انکار جامعیت و کمال ابعاد وجودی حضرتش نبود بلکه فرهیختگانی که فیض وجودش را درک کرده بودند، اعتراف به کمالات بی شمار امام محمد باقر(علیه السلام) را موجب کمال خویش می دیدند و از این راه بر ارزش و اعتبار خویش در نزد صاحبان علم اندیشه می فزودند. شخصیت های علمی از مذاهب مختلف اسلامی به بیان ویژگی های خورشید وجود امام محمد باقر(علیه السلام) پرداخته اند که سخنانشان در صفحات زرین تاریخ برای همیشه ماندگار گردیده است.

امام محمد باقر(علیه السلام) در آینه شعر

زبان شیرین شعر از استعداد بالایی در بیان و انتقال مفاهیم عالی برخودار است. قرآن شعرای مؤمن و اهل اعمال صالح را ستوده است.  شعر متعهد همواره به سان سلاحی کار آمد در خدمت ارزشهای اصیل اسلامی و انسانی بوده است. شیعیان و ارادتمندان ائمه معصومین (علیه السلام) همواره از این هنر انسان ساز در بیان شخصیت و دفاع از مظلومیت خاندان رسالت بهره مند بوده و حقایق بلندی را در عباراتی کوتاه و شیرین بیان کرده اند. شعرای متعهدی همچون ابوالأسود الدوئلی، فرزدق، کمیت، سید الحمیری، منصور نمری، ابو تمام، دیک الجن، دعبل خزاعی، ابن الرومی، صنوبری، ابو فراس الحمدانی، الصاحب بن عباد، شریف رضی، مهیار دیلمی، شریف مرتضی و…همواره در اشعارشان مبین فضائل و مدافع حقوق ائمه (علیه السلام) بوده اند.

در بیان شخصیت والای امام محمد باقر(علیه السلام) شعرای متعهد دیروز و امروز اشعار زیادی سروده اند.

 پرسش و پاسخ امام محمد باقر(علیه السلام)

پرسش و پاسخ یکی از راههای دست یابی به اطلاعات مورد نیاز در زمینه های مختلف است که همواره در قرآن مجید و روایات معصومین (علیه السلام) مورد تأکید قرار گرفته است . قرآن مجید در این رابطه می فرماید: «اگر چیزی نمی دانید از اهل ذکر سؤال کنید »  رسول گرامی اسلام فرمودند: «خوب پرسیدن نصف علم است.» حضرت علی (علیه السلام) بارها خطاب مردم می فرمودند: «از من بپرسید قبل از آن که از دستم دهید زیرا من به راه های آسمان داناترم از راههای زمین.» از آن جایی که فرد سؤال کننده گاه با یک یا چند مجهول فعلی و حاضر روبرو شده و ذهن خود را آماده دریافت پاسخ کرده است، جواب صحیح به آن مجهول می تواند به صورت یک معرفت ماندگار در آید و کمتر دچار فراموشی شود.

ائمه معصومین (علیه السلام) همواره پاسخگوی سؤالات و مجهولات همه ی مردم بودند و به بعضی از اصحاب خود نظیر “هشام بن حکم” که توانایی پاسخگویی به سؤالات را داشتند دستور می دادند تا در مسجد بنشینند و به سؤالات مردم پاسخ دهند.

علما و اندیشمندان شیعه نیز همواره از این فرصت استفاده کرده و با پاسخ های به موقع، متین و استدلالات منطقی به پرسشهای پرسشگران حقایق بسیاری را روشن کرده اند.

کتاب و کتاب شناسی امام محمد باقر (علیه السلام)

 فعالیت های پژوهشی و فرهنگی در قلمرو زندگی معصومین (علیه السلام) یکی از افتخارات نویسندگان‏ و محققان و اصحاب فکر و اندیشه و قلم است. گرچه ابعاد و اعماق افکار و فضایل و ویژگی های رهبران الهی گسترده‏ تر و عمیق ‏تر از آن است که بتوان به تمام زوایای آن راه یافت. اما تلاش اصحاب قلم در این زمینه بسیار چشم گیر بوده و حقایق بسیاری از ابعاد شخصیتی معصومین (علیه السلام) را به رشته تحریر در آورده است.

تاکنون کتاب‏ های زیادی به زبانهای عربی، فارسی، اردو و ترکی در زمینه زندگی، ویژگی ها، فضائل،اندیشه ها و…‏ پنجمین خورشید امامت امام محمد باقر (علیه السلام) تدوین شده است. همچنین تلاش های زیادی در راستای معرفی آثار تدوین شده بعمل آمده است.

شهادت امام باقر(علیه السلام)

حضرت امام محمد باقر ( ع ) ۱۹ سال و ده ماه پس از شهادت پدر بزرگوارش حضرت امام زین العابدین ( ع ) زندگى کرد و در تمام این مدت به انجام دادن وظایف خطیر امامت , نشر و تبلیغ فرهنگ اسلامى , تعلیم شاگردان , رهبرى اصحاب و مردم , اجرا کردن سنتهاى جد بزرگوارش در میان خلق , متوجه کردن دستگاه غاصب حکومت به خط صحیح رهبرى و راه نمودن به مردم در جهت شناخت رهبر واقعى و امام معصوم , که تنها خلیفه راستین خدا و رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) در زمین است , پرداخت و لحظه‌اى از این وظیفه غفلت نفرمود .

سرانجام در هفتم ذیحجه سال ۱۱۴ هجرى در سن ۵۷ سالگى در مدینه به وسیله هشام مسموم شد و چشم از جهان فروبست .

پیکر مقدسش را در قبرستان بقیع – کنارپدر بزرگوارش – به خاک سپردند .

زنان و فرزندان

فرزندان آن حضرت را هفت نفر نوشته‌اند :« ابوعبدالله جعفر بن محمد الصادق ( ع ) و عبدالله که مادرشان ام‌ فروه دختر قاسم بن محمد بن ابى بکر بود .

ابراهیم و عبیدالله که از ام حکیم بودند و هر دو در زمان حیات پدر بزرگوارشان وفات کردند .

على و زینب و ام سلمه که از ام ولد بودند .»

  شهادت امام باقر(علیه السلام)

 حضرت امام محمد باقر ( ع ) ۱۹ سال و ده ماه پس از شهادت پدر بزرگوارش حضرت امام زین العابدین ( ع ) زندگى کرد و در تمام این مدت به انجام دادن وظایف خطیر امامت , نشر و تبلیغ فرهنگ اسلامى , تعلیم شاگردان , رهبرى اصحاب و مردم , اجرا کردن سنتهاى جد بزرگوارش در میان خلق , متوجه کردن دستگاه غاصب حکومت به خط صحیح رهبرى و راه نمودن به مردم در جهت شناخت رهبر واقعى و امام معصوم , که تنها خلیفه راستین خدا و رسول ( ص ) در زمین است , پرداخت و لحظه‌اى از این وظیفه غفلت نفرمود .
سرانجام در هفتم ذیحجه سال ۱۱۴ هجرى در سن ۵۷ سالگى در مدینه به وسیله هشام مسموم شد و چشم از جهان فروبست .
پیکر مقدسش را در قبرستان بقیع – کنارپدر بزرگوارش – به خاک سپردند .

منبع:سایت تبیان استان اردبیل