حدیث
قاضی نورالله شوشتری
فقیه ، متکلم ، مفسر ، محدث ، مورخ ، ادیب ، شاعرایرانی نورالله شریف الدین بن نورالدین محمد شاه بن مندۀ مرعشی حسینی ، اهل شوشتر . پدراو ، سید شریف الدین ، ازشاگردان فقیه معروف ، شیخ ابراهیم بن سلیمان قطیفی ، بود و از او اجازۀ روایت گرفته بود . شریف الدین آثار بسیاری هم داشته است و بنابر این دور ازانتظار نیست ک…
ملا صالح مازندانی (- ۱۰۸۶)
عالم قرن ۱۱ق . حسام الدین ابوالفضائل محمد صالح بن احمد بن شمس الدین . خاستگاه او مازندران بود و برای طلب علم درجوانی به اصفهان رفت و درهمان جا ، که حوزۀ اصلی علم شیعیان در آن زمان بود ، استقرار یافت و این امکان را پیدا کرد تا در درس ملا محمد تقی مجلسی حاضرشود و از او دانش بیاموزد . هوش فراوان و توا…
جمیل بن دراج
جَمیل بن دَرّاج‌، (درگذشته حدود ۱۲۸ق) راوی‌، محدّث و فقیه شیعه در قرن دوم. او از اصحاب اجماع است که حدود ۳۰۰ حدیث از امام صادق و امام کاظم روایت کرده است. او همچنین از بیش از ۵۰ راوی از جمله زراره بن اعین و محمد بن مسلم حدیث نقل کرده است. بیش از ۴۰ تن از جمله برخی از اصحاب اجماع مانند بزنطی از او روایت ک…
ابواسحاق ابراهیم بن هاشم کوفی قمی
ولادت ابواسحاق ابراهیم بن هاشم کوفی قمی، از زمره پاکان و عالمان روشن ضمیر و روایان سختکوش است که همت خویش را در راه ترویج دین حق مصروف داشت. او از محدثان و فقیهان بصیر و دانشمندان زمان‏شناسی است که علم و ایمان و عقل و دین را با هم پیوندی ناگسستنی زد. در کتب رجالی و تاریخی، تاریخ ولادت او مشخص نشده،…
برقی قمی ، احمد بن محمد (قرن های ۲ و ۳ ق)
تاریخ نگار ، جغرافیادان ، محدث ۱ایرانی . ابوجعفراحمد بن محمد برقی ها خاندانی امامی وساکن قم بودند که انتساب آن ها به روستای برق رود (منطقه ای درحوالی قم ؛ یاقوت ، بلدان ، ج ۱، ص ۵۷۵) سبب شهرت آن ها به برقی شده است . مهم ترین فرد این خاندان ابوجعفراحمد است ونیای بزرگ او ، محمد بن علی ، ازیاران زید بن …
ابن حمزه (- ۳۵۸ ق)
محدث قرن ۴ ق . شریف حسن بن حمزه بن علی طبری مرعشی ، اهل طبرستان . دروس اولیه را دردیار خود آموخت وخیلی زود برای درک استادان ومشایخ سرزمین های دیگرراهی سفر شد . با توجه به مشایخی که درطول دورۀ آموزش ازآن ها دانش آموخته وبا درنظرداشتن دیارمشایخ ، احتمالاً وی ازطبرستان به سمت محافل اصلی شیعیان درمناطقی…
سعد بن عبدالله اشعری (- ۲۹۹ / ۳۰۱ق)
محدث و از اصحاب امام حسن عسکری (ع) . ابوالقاسم سعد بن عبدالله اشعری ، اهل قم . ازشیوخ ابن قولویه وازرجال حدیث شیخ طوسی وازمؤثرترین محدثان امامی درعصرغیبت صغری بود و روایات اودرآثارشیعی مشاهده می شود . دربرخی منابع ، به روایتی ازاو ارحضرت مهدی (عج) نیزاشاره شده است (حرعاملی ، ج ۱۹ ، ص ۱۴۷) . وی نزد عالمانی…
محمد بن حسن بن فروخ صفار(- ۲۹۰)
ازیاران وشاگردان امام عسکری (ع) . محمد بن حسن بن فروخ ، ملقب به صفار(رویگر) . به احتمال بسیار ، صفارنسبت شغلی خود او یا حرفۀ خانوادگی اوبوده است . درمنابع متقدم انبوهی ازپرسش های او از امام حسن عسکری (ع) ، که در قالب نامه بوده، آورده شده و نشان دهندۀ آن است که مدتی طولانی در خدمت آن حضرت بوده است (شیخ طوسی …
ابوالعباس عبدالله بن جعفرحمیری
محدث و ازصحابۀ امامان هادی ع وحسن عسکری (ع) . ابوالعباس عبدالله بن جعفرحمیری، اهل قم . خاستگاهی یمنی داشت ، اما خاندانش در زمانی قدیم به مناطق داخلی ایران مهاجرت کرده و در قم ساکن شده بودند. با این که ازتاریخ تولد او اطلاعی در دست نیست، با توجه به درگذشت یکی ازاستادانش، محمد بن حسین ابی الخطاب ، در۲…
علی بن ابراهیم قمی (۲۳۰ - ۳۰۷؟ق)
محدث ، فقیه ، مفسر۱درقرن های ۳ و ۴ ق ، از یاران امام هادی (ع) . ابوالحسن علی فرزند ابراهیم بن هاشم، عالم شهیر، و اهل قم. او از مشاهیرعلمای شیعی با گرایش قرآن و تفسیر است که دو تن از امامان را درک کرده و تا حدود ۳۰۷ ق زنده بوده است. اگرچه تاریخ تولد و وفات او مشخص نیست، براساس برخی نقلیات تاریخی می توا…
ابن بابویه (- ۳۲۹ ق)
فقیه ومفسرومحدث ۱قرن های ۳ و ۴ ق . ابوالحسن علی بن حسین بن موسی بن بابویه ، معروف به ابن بایویه ، اهل قم . ازآخرین عالمان ومشایخ آن عصربود که امکان ارتباط با امام حسن عسکری (ع) را یافته بودند . ابن بابویه ازخاندانی سرشناس واهل علم درقم بود . دورۀ آموزش علوم اولیه را دربین اعضای خاندان بابویه گذراند وسپس …
سید نعمت الله جزایری
فقیه ، مفسر ، محدث میانه رو و مصلح دینی - اجتماعی و از رجال حوزی قرن های ۱۱و ۱۲ ق . سید نعمت الله فرزند عبدالله مصلح دینی - اجتماعی وازرجال خوزی ایرانی . جزایری با درایت وشیوه ای عالمانه ، درپایان کتاب پرشهرت الانوارالنعمانیه ، که آن را در۱۰۸۹ ق تألیف کرده (الانوار ، ج ۱، ص ۳۴۰) ، خود نگاشتی اززندگانی خود …
شیخ محمد کشی (- نیمۀ قرن ۴ ق)
رجالی قرن ۴ ق . ابوعمرو محمد بن عمر بن عبدالعزیز، اهل ماوراء النهر. در منطقۀ ماوراء النهر و سمرقند، عالمان شیعی محفل گسترده ای داشتند که در بخش­ های پیش ازهمین مجموعه با برخی از آن ها مانند محمد بن مسعود عیاشی آشنا شدیم کشی درهمان دیاربالید و علوم اولیۀ اسلامی را فرا گرفت . او را یکی از مهم ترین شاگردا…
ابن داوود قمی (- ۳۶۸ ق)
محدث وفقیه قرن ۴ ق . ابوالحسن محمد بن احمد، از مشایخ حدیث قم در عصر غیبت صغری . از خاندانی اهل علم برخاست و برخی از اعضای خاندان او از مشایخ و بزرگان قم بودند .پدر او ، احمد ، از محدثان بنام و از حلقه های مهم انتقال حدیث آن دیاربود و مخصوصاً با زنجیرۀ سندی فرزندش نام او در بسیاری از روایات شیعی مشاهده م…
ابن قولویه محدث شیعه
محدث ، فقیه ، مورخ ۱درقرن ۴ ق .  ابوالقاسم جعفرین محمد ، معروف بن ابن قولویه  ، اهل قم .درخانواده ای اهل دانش پرورش یافت وپدرش یکی ازروات حدیث شیعه درآن دیاربود و بیش ترین تأثیررا درفرزندش ، جعفر ، نهاد .این قولویه به سبب حضورش دراین خانواده بود که توانست محضربسیاری ازبزرگان را درک کند وطبقۀ رجالی خود را…
شیخ نعمانی
محدث و مفسر و متکلم قرن ۴ ق . ابوعبدالله محمد بن جعفر کاتب نعمانی .انتساب وی به نعمانی به سبب خاستگاه او، شهرنعمانیۀ عراق در میانۀ واسط و بغداد است (خوانساری ، ج ۶ ص ۱۲۷) . به رغم جایگاه بسیاروالا وارزشمند او در تاریخ تشیع ، که بدان پرداخته خواهد شد ، اززندگانی او اطلاع چندانی دردست نداریم واندک اطل…