تکریم والدین

نوشته‌ها

تأثیر احترام به والدین

روزی لشکر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) خارج از شهر، آماده حرکت به سوی دشمن بود. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) رو به آنان کرد و فرمود: آیا در بین شما کسی هست که والدینش راضی به شرکت او در جنگ و جهاد نباشند؟!

یکی از یاران جوان سپاه پیامبر پاسخ داد: آری ای رسول خدا! پدر و مادر من، راضی به شرکت من در جهاد نیستند؛ اما من، خواهان همراهی با شما هستم.

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) با شنیدن سخن این جوان، فرمودند: من جهاد را از گردن تو برداشتم. به خانه برگرد و به والدین خود خدمت کن.

دو مرتبه آن حضرت سئوال خود را تکرار فرمودند. دوباره همان جوان جواب داد که والدینش راضی نیستند.

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: به خانه برگرد و به والدین خود خدمت کن.

جوان گفت: پدر و مادر من مسلمان نیستند.

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: مسلمان نباشند، به خانه بازگرد و خدمتگزار آنان باش.

جوان گفت: پدر و مادر من، یهودی و دشمن شما هستند!

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: پدر و مادرت یهودی و دشمن من هم که باشند، باز جهاد را از گردن تو برداشتم، به خانه بازگرد و خدمتگزار آنان باش.

آن جوان، امر آن حضرت را اطاعت نمود و به خانه بازگشت. والدین که از بازگشتش متعجب شده بودند علت را جویا شدند. جوان تمام ماجرا را برای آنها بازگو کرد. والدینش با تعجب به او گفتند: یعنی پیامبر شما و دین شما این قدر برای پدر و مادر احترام قائل است؟! جوان گفت: آری.

به واسطه این رفتار و منش والای پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، هر دوی آنان مسلمان شده و به فرزندشان هم اجازه دادند که همراه پیامبر، در جنگ شرکت کند. جوان، به جبهه بازگشت و بالاخره در رکاب آن حضرت به شهادت رسید…

منبع: ladin.ir

پدر و مادر دو گوهر ارزشمند عالم هستی

پروردگار هستی نعمت‌های فراوانی در اختیار ما انسان‌ها قرار داده، نعمت‌هایی که هر یک به تنهایی نشانگر قدرت و عظمت آن یگانه خالق هستی است.

در میان انبوه نعمت‌های الهی، دو نعمت است که از نظر ارزش نسبت به سایر نعمت‌ها از منزلت و اهمّیّت بیشتری برخوردارند، که آن دو یکی نعمت وجود پدر است و دیگری نعمت وجود مادر.

ارزش آن دو نعمت گرانسنگ به اندازه ای است که در نظام زیبای آفرینش بعد از خدا و وجود مطهر پیامبر رحمت(صلی الله علیه و آله و سلم) و خاندان پاک و مطهرش، هیچ گوهری نمی‌تواند با نعمت پدر و مادر برابری نماید.

با رجوع به کلام نورانی حضرت حق می‌یابیم که آن یگانه خالق هستی، احترام ویژه ای برای پدر و مادر قائل شده و آن دو گوهر ارزشمند را در جایگاه بلند و رفیعی قرار داده است، آن قدرت بی‌مثال در بخشی از کلام نورانی خویش پیرامون جایگاه والای پدر و مادر فرموده: (و قضی ربّک الّا تعبدوا الّا ایّاه و بالوالدین احساناً إمّا یَبلُغَنَّ عندک الکبر أحدُهما او کلاهما فلا تَقُل لهما افّ و لا تنهرهما و قل لهما قولاً کریما.)۱؛ پروردگارت فرمان داده که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید، اگر یکی از آنها یا هر دو در کنار تو به پیری رسند، به آنها اف مگو! و بر آنها بانگ مزن و با آنها کریمانه سخن بگوی.

چنانچه ملاحظه فرمودید حضرت حق پس از موضوع بندگی خویش، به مسئله احترام به والدین پرداخته و از همگان خواسته که در حق آنها نیکی کنند که این خود بیانگر اهمیت والای موضوع احترام به والدین در پیشگاه خداوند بی‌مثال است.

قانونی که حق تعالی در مورد والدین وضع نموده، به گونه ای است که هیچ کس در هیچ شرایطی اجازه تخلف از آن را ندارد، و لذا با وضع چنین قانونی راه هرگونه عذر و بهانه ای به روی انسان بسته شده و همگی باید با جان و دل به آن تن داده و در زندگی به آن عمل نمایند، در غیر این صورت هرگز از پیامدهای شوم زیر پا نهادن قانون الهی در امان نخواهند بود.

بنابراین ما باید همواره در زندگی، احترام به پدر و مادر و رفع نیازهای آنها را در رأس کارهای روزمره خویش قرار داده و بکوشیم که در این زمینه به بهترین شکل ایفاء نقش نماییم، مخصوصاً اگر پدر و مادر پیر و ناتوان شده باشند که در چنین شرایطی وظیفه ما سنگین تر می‌شود، زیرا آنها به هنگام پیری، به تنهایی قادر به انجام کارهای خود نمی‌باشند و حتماً به کمک فرزندان خویش نیازمندند.

حقوق سنگین والدین از زبان معصومین(صلوات الله علیهم اجمعین)

با مراجعه به کلمات نورانی پیشوایان معصوم(صلوات الله علیهم اجمعین) و مطالعه پیرامون موضوع پدر و مادر به خوبی می‌یابیم که آن بزرگواران برای والدین حقوق بسیار سنگینی را بیان کرده اند که هر فرزندی در مدت عمر خود موظّف است آنها را به زیباترین وجه ادا نماید.

– حضرت موسی بن جعفر(علیهماالسلام) می‌فرماید: شخصی نزد پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و از حق پدر و فرزند سوال کرد. حضرت فرمودند: نباید او را با نام صدا زند(بلکه بگوید پدر! آقا، بابا و …) و جلوتر از او راه نرود، و قبل از او ننشیند و کاری نکند که مردم به پدرش بدگویی کنند(کاری نکند که مردم بگویند لعنت بر پدرت! خدا پدرت را نیامرزد که چنین کردی با …)

ما در این بخش بر آنیم که به پاره ای از این روایات زیبا و دلنشین که در این باره وارد شده بپردازیم، به امید آن که با توکل به خداوند و مددجویی از آن قدرت بی‌مثال، بتوانیم در سایه عمل به این روایات آموزنده، به وظیفه خود در این زمینه عمل نماییم.

۱- حضرت موسی بن جعفر(علیهماالسلام) می‌فرماید: شخصی نزد پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و از حق پدر و فرزند سوال کرد. حضرت فرمودند: «لا یسمیه باسمه، و لا یمشی بین یدیه، و لا یجلس قبله، و لا یَستَسِبُّ له». ۲

نباید او را با نام صدا زند(بلکه بگوید پدر! آقا، بابا و …) و جلوتر از او راه نرود، و قبل از او ننشیند و کاری نکند که مردم به پدرش بدگویی کنند(کاری نکند که مردم بگویند لعنت بر پدرت! خدا پدرت را نیامرزد که چنین کردی با …)

۲- ششمین اختر تابناک آسمان ولایت امام صادق(علیه السلام) پیرامون حقوق پدر و مادر می‌فرمایند: نهایت اکرام و احترام را در حق والدین بنما و حوائج آنها را قبل از آن که طلب کنند برآورده ساز. اگر با تو درشتی کردند، به آنها اف نگو و اگر تو را زدند، عبوس مشو، بلکه بگو خدا شما را بیامرزد. نگاه تند و تیز به پدر و مادر خویش نیفکن، صدای خود را بالاتر از صدای ایشان نگردان و دست خود را بالاتر از دست ایشان مبر .۳

فرمایش امام صادق(علیه السلام) بیانگر این مطلب است که انسان در مورد احترام به پدر و مادر خود باید نهایت دقت را مبذول نماید، زیرا کوچکترین بی‌احترامی می‌تواند عواقب شومی به همراه داشته باشد که در روایت آمده:

حضرت سجاد(علیه السلام) پسری را دید که در راه رفتن تکیه به دست پدر نموده بود، آن حضرت بر آن پسر خشم گرفت(و به اندازه ای ناراحت شد که) تا آخر عمر با او سخن نگفت.۴ خوشبختی را در خانواده بیابید پدر و مادر کافر هم احترام دارند!

هر یک از ما انسان‌ها در دنیایی به سر می‌بریم که در محیط پیرامون خود شاهدیم که هم نوعان ما در موقعیتی متفاوت با یکدیگر زندگی کرده که همین امر شرایط زندگی آنها را کاملاً از هم متمایز ساخته است، یکی از مواردی که به این تمایز کمک نموده است، موضوع پدر و مادرِ آنها است. زیرا گروهی از آنها دارای پدر و مادری مؤمن و با تقوا بوده به گونه‌ای که انجام دستورات الهی را در رأس کارهای روزمره خویش قرار داده و در زندگی تمام سعی و تلاش خود را در همین جهت متمرکز می‌نمایند؛ و در مقابل عده ای نیز از داشتن چنین پدر و مادری محروم بوده و در زندگی همواره با پدر و مادری مواجه هستند که فرامین حضرت حق را به راحتی زیر پای نهاده و به کارهای زشت و ناشایست اقدام می‌نمایند.

حال در اینجا این پرسش مطرح است که آیا قانون وجوب احترام به والدین اختصاص به پدر و مادر مؤمن و با تقوا دارد؟! یا این که این قانون عمومی بوده و شامل پدر و مادر غیر مومن و گنهکار هم می‌شود؟!

در پاسخ به این پرسش مهم و اساسی باید گفت: از آیات نورانی حضرت حق و روایات پیشوایان معصوم(صلوات الله علیهم اجمعین) استفاده می‌شود که در وجوب احترام به پدر و مادر و نیکی به آنها، هیچ فرقی میان مومن و کافر، با تقوا و گنهکار وجود ندارد، بلکه فرزندان همانگونه که نسبت به پدر و مادر مومن، موظف به احترام و نیکی هستند، نسبت به پدر و مادر غیر مومن هم این وظیفه را دارند، و لذا به بهانه مومن نبودن و یا گنهکار بودن، نمی‌توانند از این تکلیف سنگین الهی شانه خالی کرده و آن را زیر پای نهند. خداوند بی‌همتا در بخشی از کلام نورانی خود، این امر را به زیبایی بازگو نموده و در این باره فرموده: (و ان جاهداک لتشرک بی‌ما لیس لک به علم فلا تطعمها و صاحبهما فی الدنیا معروفاً) ۵؛ و اگر آن دو سعی کنند که تو چیزی را که بدان علم نداری شریک من قرار دهی، فرمان ایشان مبر، و در دنیا با آنها با نیکی رفتار کن.

امام صادق(علیه السلام) پیرامون حقوق پدر و مادر می‌فرمایند: نهایت اکرام و احترام را در حق والدین بنما و حوائج آنها را قبل از آن که طلب کنند برآورده ساز. اگر با تو درشتی کردند، به آنها اف نگو و اگر تو را زدند، عبوس مشو، بلکه بگو خدا شما را بیامرزد. نگاه تند و تیز به پدر و مادر خویش نیفکن، صدای خود را بالاتر از صدای ایشان نگردان و دست خود را بالاتر از دست ایشان مبر

این بیان از حضرت حق، بیانگر این مطلب است که اگر احیاناً پدر و مادر در مسیر حق نبوده و در زندگی مرتکب گناه و کارهای ناشایست شوند، این امر باعث نمی‌شود که حرمت آنها شکسته شده و فرزندان مجاز به بی‌احترامی و ترک نیکی به آنها باشند، زیرا جایگاهی که پروردگار هستی در دنیا برای آنها قائل شده، جایگاه بس بلندی است که به هیچ وجه به احدی اجازه اهانت به آن را نداده است، آری حرمت پدر و مادر به اندازه ای است که حتی بزرگترین گناهان که کفر و شرک باشد نیز نمی‌تواند آن را در هم شکسته و قانون وجوب احترام به والدین را – که یک قانون الهی است – بر هم زند.

جابر می‌گوید شنیدم شخصی از امام صادق(علیه السلام) پرسید: پدر و مادرم مخالفت حقند(وظیفه من درباره آنها چیست؟!) آن حضرت فرمودند: به ایشان نیکی کن همانطور که به شیعیان ما نیکی می‌کنی. ۶

به مادر مسیحی نیز نیکی کن!

زکریا بن ابراهیم که مسیحی بود، مسلمان شد و خدمت امام صادق(علیه السلام) مشرف شد. به حضرت عرض نمود: مادری داردم مسیحی، که پیر و سالخورده است و چشمانی نابینا دارد. حضرت فرمود: مادرت را ملاحظه کن(مواظب او باش) و در حق او نیکی کن و زمانی که از دنیا رفت، جنازه او را به دیگری وامگذار و خودت مباشر کارهایش باش!(یعنی جنازه او را به غیر مسلمان نده)

زکریا بعد از این که به کوفه بازگشت، سراغ مادر رفته و به او خیلی مهربانی نمود، لقمه در دهانش می‌گذاشت و لباس بر تنش می‌کرد و او را نظافت کرده و از او نگهداری می‌نمود، مادر گفت: ای فرزندم! قبلاً که مسیحی بودی این طور با من رفتار نمی‌کردی، چه شده که الان این گونه با من رفتار می‌کنی؟!

زکریا گفت: آقایی از اولاد پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به من این چنین امر فرموده که خدمتگزار تو باشم، مادر پرسید: آیا این مرد پیغمبر است؟ گفت: نه، لکن پسر پیغمبر است.

مادر گفت: این شخص باید پیغمبر باشد، زیرا دستوری که به تو داده سفارش پیغمبران است درباره مادر. زکریا گفت: پس از پیغمبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) دیگر پیغمبری نخواهد آمد، بلکه او پسر پیغمبر است.

مادر گفت: ای فرزند! دین اسلام، بهترین ادیان است که تو اختیار نمودی، این دین را بر من عرضه کن تا من هم مسلمان شوم! جابر شهادتین را به او تلقین کرد و سایر عقاید حَقّه و نماز را به او تعلیم داد، مادر بعد از این که نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را خواند، در همان شب حالت احتضار به او دست داد، به فرزندش گفت: فرزندم آنچه را که امروز یادم دادی دوباره تکرار کن، جابر برایش تکرار کرد و او هم جواب داد و سپس از دنیا رفت.۷

پی‌نوشت‌ها

۱- سوره مبارکه اسراء، آیه ۲۳

۲- کافی، ج۲، ص ۱۵۸

۳- همان، ص۱۵۷

۴- همان، ص ۳۴۹

۵- سوره مبارکه لقمان، آیه ۱۵

۶- کافی، ج۲، ص ۱۶۲

۷- گناهان کبیره، تالیف آیه الله دستغیب، ص۱۴۵-۱۴۴

منبع: بخش اخلاق و عرفان اسلامی آکاایران؛ مهدی صفری

جایگاه و مقام پدر و مادر

جایگاه پدر و مادر در نزد خداوند

همه انسان‌ها، در هر رتبه و شرایطی، مدیون والدین خویش هستند، لذا احترام به والدین، حقی است انسانی نه فقط اسلامی؛ حتی به والدینی که کافر باشند، هم باید احسان کرد. احسان و تکریم به پدر و مادر از جایگاه بسیار بلندی برخوردار است و خداوند همواره پس از بیان حکم وجوب پرستش خویش، به احترام و تکریم پدر و مادر اشاره کرده و حکم می‌کند:

«و اذ اخذنا میثاق بنی اسرائیل لاتعبدون الاالله و بالوالدین احساناً»

قرآن در این آیه، احسان به پدر و مادر را به عنوان پیمان خداوند با بنی اسرائیل یاد کرده است و هنگامی که از بنی اسرائیل پیمان و عهد گرفتیم، که جز خدا را نپرستند و به پدر و مادر احترام گذارند و احسان و نیکی کنند.
و نیز در چهار مورد دیگر از جمله در سوره اسراء آیه ۲۳ هنگامی که خداوند به مردمان فرمان می‌دهد که تنها او را بپرستند، بی‌درنگ حکم و فرمان احسان و نیکی به پدر و مادر را مطرح می‌سازد که بیانگر میزان اهمیت و جایگاه احسان به پدر و مادر در پیشگاه خداوند است.

به این معنا که پرستش خدای یگانه و احسان به والدین در کنار هم آمده تا مردمان از جایگاه پدر و مادر آگاه شوند.
اگر خداوند به عنوان آفریدگار و پروردگار می‌بایست پرستش شود، پدر و مادر نیز به عنوان واسطه فیض وجود و نعمت‌های خداوندی بر انسان، باید مورد احترام و احسان قرار گیرند.

از این رو خداوند امور چندی را که می‌تواند نسبت به خویش و پدر و مادر به جا آورده شود در کنار هم می‌آورد. به سخن دیگر اگر عبودیت و پرستش کسی غیر از خدا جایز بود آن شخص همان والدین هستند و از آن جایی که چنین امری کفر و شرک است، خداوند فرمان می‌دهد، که به جای پرستش ایشان در حق آنان احسان شود. احسان، برترین حالتی است که پس از پرستش می‌توان تصور کرد.

به این معنا که احسان مرتبه دوم پرستش است و اگر پرستشی به غیر خدا جایز بوده حکم به آن می‌شد و چون امکان پذیر نیست مرتبه دوم آن مورد تأکید قرار گرفته است. امور دیگری که جایز است انسان هم نسبت به خدا و هم غیر خدا به جا آورد، خداوند در آیات قرآنی به آنها فرمان داده و از مردمان خواسته است تا آنها را انجام دهند. از این رو در آیه ۱۴ سوره لقمان فرمان می‌دهد:

ان اشکر لی و لوالدیک؛ از من و پدر و مادرتان تشکر کنید.

امام رضا(علیه السلام) در این باره می‌فرماید:«خدا امر فرموده به شکرگذاری از خودش و برای والدین، پس اگر کسی والدین را شکر نکند، خدا را هم شکر نمی‌کند.

برخی از مفسران باتوجه به نکره بودن احسان در آیه ۲۳ سوره اسراء بر این باورند که نکره آوردن به معنای آن است که فرزندان می‌بایست در همه امور در حق آنان مراعات احسان را بکنند و چیزی را فروگذار نکنند. این حکم قرآنی اختصاصی به مؤمنان نداشته و همه انسان‌ها را دربرمی گیرد. قرآن به این شیوه دیگرانی را که ایمان به قرآن و خدا ندارند تشویق می‌کند که حداقل در حق پدر و مادر خویش به حکم وظیفه انسانی، احسان و احترام بگذارند.

امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند: مو سی بن عمران(علیه السلام) در مناجات خود به خدا وند متعال عرض کرد: «مرا سفارش و مو عظه کن» خداوند متعال سه بار به او فرموند: «اوصیک بی؛ تو را به(رابطه و یاد) خودم سفارش می‌کنم».

مو سی(علیه السلام) عرض کرد: باز مرا مو عظه کن، خداوند متعال دو بار به او فرمود:

«اوصیک بامّک» تو را به نیکی به مادرت سفارش می‌کنم» و یک بار فرمود: «تو را به نیکی به پدرت سفارش می‌نمایم». بعضی از دانشمندان ازاین عبارت چنین استفاده کرده اند، که اگر نیکی به پدر و مادر را سه بخش کنیم، دو بخش آن از آن مادر است.

روشهای احسان و تکریم والدین

احسان و احترام به پدر و مادر با توجه به سنت‌ها و فرهنگ‌ها متفاوت است ولی اصولی انسانی است که می‌توان در همه جا آن را یافت و بدان پای بند بود، که عبارتند از:

۱-  برخورد پسندیده بر اساس عرف هر جامعه و به کارگیری واژگان زیبا و شیوا

۲-  تواضع و فروتنی

۳-  مهربانی و محبت

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در بیان عظمت و شأن این دو موجود گرانقدر می‌فرماید: نگاه محبت آمیز فرزند به پدر و مادرش، عبادت است.

۴-  دعای خیر کردن برای ایشان

۵-  تشکر و سپاسگزاری از زحمات ایشان

۶-  آنان را به اسم صدا نزند و جلوتر از آنان راه نرود.

مردی از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) سؤال کرد، حق پدر بر فرزندش چیست؟

حضرت فرمودند: «پدرش را با اسم صدا نزند و جلو او راه نرود و قبل از او ننشیند و باعث دشنام او نشود».

روزی امام صادق(علیه السلام) در حال گذر از مسیری بودند، که ناگهان دیدند، فرزندی با غرور و تکبّر به فاصله سه قدم از پدر خود جلوتر می‌رود، حضرت که این صحنه را دیدند خود را به سرعت به جوان رساندند و فرمودند:

ای فرزند ؛ به اندازه سه قدم که با غرور جلوتر از پدر خود گام بر داشتی، بدان که خداوند سی سال از عمرت را کوتاه کرد.
حضرت مولای متقیان علی(علیه السلام)می فرمایند: «به احترام پدر و معلمت از جای برخیز، اگر چه پادشاه باشی».
حجت الاسلام والمسلمین جمّی امام جمعه ی آبادان نقل می‌کرد:
«یکبار محضر حضرت امام خمینی(ره) در جماران رسیدیم، یکی از مسؤولین مملکتی برای انجام کارهای جاری به خدمت امام رسید، پدر سالخورده اش نیز همراهش بود، وقتی که می‌خواست حضور امام(ره)برسد، خودش جلوتر از پدر حرکت کرد، پس از تشرف به خدمت امام، پدرش را معرفی کرد، امام نگاهی به آن مسئول نمود و فرمود: «این آقا پدر شما هستند؟» عرض کرد: آری، امام فرمودند: «پس چرا جلو وی راه افتاده ای و وارد شدی؟»
به این ترتیب مقام ارجمند پدری را گوشزد کرده و درس بزرگ احترام به پدر را به ما آموخت».

۷-  پرهیز از اذیت و آزار والدین

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:
«نفرین و نفرین شده است کسی که پدر و مادرش را بزند، نفرین و نفرین شده است کسی که پدر و مادرش را آزار دهد».
و در جای دیگر می‌فرمایند:
«بزرگترین گناهان شرک به خدا و آزار دادن پدر و مادر است»
و در همین رابطه امام باقر(علیه السلام) می فرمایند:
«آزار‌دهنده ی پدر و مادر وارد بهشت نمی‌شود».

۸-  دوری از درشت گویی حتی به کار نبردن واژه«اف»

امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:
اگر چیزی کمتر از ” اف ” وجود داشت، خدا از آن نهی می‌کرد و این حداقل مخالفت و بی‌احترامی نسبت به پدر و مادر است، و منظور از این جمله نظر تند و غضب آلود به پدر و مادر کردن می‌باشد.

اطاعت کامل از پدر و مادر امری است که قرآن بدان فرمان داده و تنها موردی که استثنا شده و شخص می‌تواند از دستور پدر و مادر اطاعت نکند و با حفظ احترام ایشان از آن سرپیچی کند، دستور آنها به کفر خداست که در این مورد می‌توان از حکم و فرمانشان اطاعت نکرد. امّا در همه موارد دیگر می‌بایست، از ایشان اطاعت کرد و فرمان برد.
در روایت اهل بیت(علیهم السلام) احترام به پدر و مادر و احسان به ایشان به معنای برخورد نیکو و رسیدگی به نیازهای آنان پیش از درخواست، و ابراز قول کریم به معنای طلب مغفرت آمده است.
تعبیر جناح الذل نیز نگاه با رأفت و رحمت و دوری از نگاه‌های تیز و تند و بلند نکردن صدا و بالا نبردن دست و پیش نیفتادن از آنان معنا شده است. بر جای بلند و برتر نشاندن از دیگر روش‌های تکریم و احسان به پدر و مادر و احترام نهادن به آنان است که از آیه ۱۰ سوره یوسف می‌توان آن را به دست آورد.

جایگاه و مقام والدین در کلام پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)

می‌فرماید: خداوند با خشنودی والدین خشنود می‌شود و با خشمگین شدن والدین خشمگین می‌گردد و این نشان‌دهنده توجه و عنایت ویژه پروردگار نسبت به مقام و منزلت والدین می‌باشد.
همچنین پیامبر عظیم الشأن(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره رفتار خداپسندانه با والدین می‌فرماید:
هر که روز را آغاز کند و در کار پدر و مادر خویش مطیع خدا باشد[و چنان که خدا می‌پسندد با ایشان رفتار کند]، دو در بهشت بر او گشوده باشد.
و نیز رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره پی آمد ناسپاسی پدر و مادر فرموده است:

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) مهر و رحمت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) در رابطه با جایگاه و مقام پدر و مادر چنین می‌فرمایند:

چهار کس را خداوند به بهشت در نیاورد و از نعیم آن به وی نچشاند: شراب خوار، رباخوار، آن کس که مال یتیم به ناحق خورد،آن کس که پدر و مادر از او ناخشنود باشند.
ایشان در حدیثی دیگر«دو چیز را خداوند در این جهان کیفر می‌دهد: تعدی [ستم به دیگری] و ناسپاسی با پدر و مادر» و باز پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) رأفت و رحمت، از عشق به مادر چنین می‌فرماید:

«هر که پیشانی مادر خویش را ببوسد، از آتش جهنم مصون شود».

رسول اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره قطع رابطه با پدر می‌گوید:

«دوستی پدر خویش را حفظ کن و رشته آن را مَبُر ؛ زیرا ‍[در این صورت] خداوند نور تو را خاموش می‌کند».
همچنین می‌فرماید: «هر که از روی مهربانی به چهره پدر و مادر خویش نگاه کند، خدا به پاداش آن، برای وی حج مقبول نیکویی رقم می‌زند».

رفتار فرزندان در آخر الزمان

قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):

«یأتی علی النّاس زمانٌ، یجفوُا الرّجلُ والدیه و یبرُّ صدیقه»

برای مردم روزگاری می‌رسد که، فرزند‌(انسان ) به پدر و مادرش جفا می‌کند.، ولی با دوستانش از راه وفا و صفا وارد می‌شود.

البته این افراد بدانند، که امام زمان(عجل الله الفرجه) از ایشان راضی نیست.

آیا تقابل با والدین جایز است؟

یکی از مسائل روز جامعه و سئوالات جوانان، در مورد نوع رفتار با والدین می‌باشد، اعم از اینکه والدین خوب، بداخلاق، معتاد و غیره باشند، در این صورت وظیفه ما چیست؟

رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

سه چیز است که احدی حق تخلف و سر پیچی از آن را ندارد.

۱- نیکی به پدر و مادر خواه مسلمان باشند یا غیر مسلمان

۲- وفاء به عهد خواه طرف پیمان مسلمان باشد یا غیر مسلمان

۳- اداء امانت خواه صاحب امانت مسلمان باشد یا غیر مسلمان

یکی از مهمترین عوامل موفقیت در زندگی و سلوک الی الله رضایت پدر و مادر از فرزند است. که سهل انگاری در این مسئله باعث بی‌برکتی و تنزل انسان در دنیا و آخرت خواهد شد. و در این مسئله هیچ فرقی بین والدین خوب و بد نیست. ایشان در مقابل اشتباهات خود در زندگی و ظلم به فرزندان در هر مرتبه که باشد، به خداوند متعال پاسخگو خواهند بود ولی فرزندان اجازه محاکمه، برخورد، بی‌احترامی و غیره را ندارند چرا که درنزاع بین فرزند و والدین قطعاً متضرر فرزند خواهد بود و این مسئله، یک مسئله عقلایی است.

اگر قرار باشد، فرزندان در مقابل والدین خود بایستند، اولین پیامد این تقابل بوجود آمدن باب بی‌احترامی در خانواده خواهد است و دومین پیامد آن ایجاد یک نوع تسلسل حرمت شکنی در نسل‌های بعدی است یعنی فتح البابی می‌شود برای اینکه نوه و نتیجه هم در این گردونه قرار گیرند لذا اسلام، برای مقابله با این ساختارشکنی اجازه هیچگونه بی‌احترامی را به فرزندان نمی‌دهد.

اتفاقاً یکی از مهمترین علل رشد و عدم رشد انسان در مسیر زندگی در تمام ابعاد اعم از مالی، خانوادگی و تحصیلی و غیره به همین قضیه یعنی نوع رفتار با پدر و مادر و رضایت و عدم رضایت ایشان بر می‌گردد.نیکی به والدین فرزند را از فرش به عرش می‌برد و مقابله با آنان، انسان را از بالا به پایین می‌آورد.

به هر حال تکریم و احترام به پدر و مادر امری است که بیش از هر کار دیگری بدان تأکید شده و نمی‌توان از آن چشم پوشید. نادیده گرفتن و بی‌احترامی به ایشان در این دنیا موجب می‌شود، تا شخص گرفتار مصیبت‌ها و بلایا گردد و خیر و برکت از زندگی او برود و در آخرت نیز خوار و ذلیل شود.

فرزند در هر موقعیتی که هست، باید فروتن باشد و کمالات و پیروزی‌های خود را به رخ والدین نکشد، بلکه قدردان زحمت‌های آنها باشد و از روی معرفت بداند که همه آنها را مرهون گذشت و فداکاری پدر ومادر خویش است.
تواضع در برابر والدین باید عاشقانه و از روی مهر و محبت باشد، نه ظاهری و ساختگی یا برای دستیابی به امکانات مادی آنها.
فرزند باید از خداوند متعال برای پدر و مادرش رحمت بخواهد.

آثار نیکی و احترام به والدین

نیکی و احترام به پدر و مادر و راضی و خشنود نمودن آنان، آثار و فواید بسیار مهم و ارزنده و سعادت دنیوی و اخروی را در پی خواهد داشت. در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

۱-  خشنودی خداوند و غفران الهی

خشنودی خداوند یکی از مهمترین نتایج نیکی و احترام به والدین است چنان که امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «حسن سلوک و نیکی به والدین از حسن شناخت و معرفت عبد به خداوند تعالی است، زیرا هیچ عبادتی انسان را به سرعت نیکی به پدر و مادر به خشنودی خداوند تعالی نمی‌رساند آن هم احسانی که محض تحصیل رضای پروردگار باشد».
بدین جهت خداوند در سوره اسراء بعد از آنکه انسان را به نیکی کردن و احترام به پدر و مادر دستور می‌دهد، می‌فرماید: «پروردگارتان به آنچه در درون شماست، آگاه تر [از خودتان]است. اگر صالح باشید، قطعاً او آمرزنده توبه کنندگان است».(اسراء/۲۵)
بنا بر این از آنجا که گاهی در باره حفظ حقوق پدر و مادر و احترام آنها و تواضعی که بر فرزند لازم است ممکن است لغزش‌هایی پیش بیاید که انسان آگاهانه یا ناآگاه به سوی آن کشیده شود. چنانچه بلافاصله پشیمان شود و در مقام جبران برآید، مسلماً مشمول عفو خدا خواهد شد.

۲-  طول عمر

یکی دیگر از آثار احترام به والدین، طولانی شدن عمر انسان است. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره می‌فرماید: «ای فرزند آدم! به پدر و مادرت نیکی کن و صله رحم داشته باش تا خداوند، کارت را آسان و عمرت را طولانی بگرداند، پروردگارت را فرمان ببر تا خردمند به شمار آیی و از او نافرمانی نکن که نادان شمرده می‌شوی». همچنین می‌فرماید: «در آنچه خدای متعال در«الواح» به موسی(علیه السلام) داد، از جمله چنین بود:… مرا و پدر و مادرت را سپاسگزاری کن، تا تو را از نابود شدن‌ها حفاظت کنم و اجلت را به تأخیر بیندازم و به تو زندگی ای پاک ببخشم و تو را از این زندگی به سوی بهتر از آن، ببرم».
امام باقر(علیه السلام) نیز با تحسین کسانی که والدین خود را مورد احترام و نیکی قرار می‌دهند می‌فرماید: «خوشا به حال کسی که به پدر و مادر خود نیکی کند، زیرا خداوند بر عمر او می‌افزاید».

۳-  فراوانی روزی

خداوند متعال «رزاق» است؛ تمامی موجودات بر سفره لطف و احسان او حضور دارند و از نعمت‌های او چه مادی و چه معنوی بهره مند می‌شوند. وظیفه ما در قبال این همه نعمتی که خداوند به ما عطا کرده این است که همیشه و در همه حال سپاسگزار او باشیم. در حقیقت شکر نعمت عامل بسیار مؤثری در افزایش نعمت‌ها و الطاف الهی است که خداوند با صراحت بدان اشاره فرموده است: «و پروردگارتان اعلام کرد که اگر مرا سپاس گویید، بر نعمت شما می‌افزایم و اگر کفران کنید، بدانید که عذاب من سخت است».
پدر و مادر نیز از جمله بزرگترین نعمت‌هایی هستند که خداوند به بندگانش ارزانی داشته است و باید خدا را به خاطر وجود این نعمت‌های گرانقدر شاکر بود.

۴-  آسان شدن مرگ

مرگ یک رخداد طبیعی در زندگی انسان است و در روایتی از امام رضا(علیه السلام) به عنوان یکی از وحشتناک ترین مراحل زندگی انسان معرفی شده است. در حالی که مرگ برای انسان مؤمن و صالح آسان و بنا به سخن امام علی(علیه السلام) ارزشمندترین هدیه برای او می‌باشد آن جا که فرمود: «أفضل تحفه المومن الموت»
خداوند در قرآن کریم در وصف مرگ پرهیزگاران می‌فرماید: «همان‌ها که فرشتگان [مرگ] روحشان را می‌گیرند در حالی که پاک و پاکیزه اند به آنها می‌گویند: «سلام بر شما! وارد بهشت شوید به خاطر اعمالی که انجام می‌دادید!»(نحل/۳۲)
امام صادق(علیه السلام) راحتی در هنگام مرگ و آسان شدن سکرات موت را از دیگر آثار احترام و نیکی به والدین برشمرده و می‌فرماید: «کسی که دوست دارد خدای متعال سختی‌های مرگ را بر او آسان سازد، نسبت به خویشان و نزدیکان و پدر و مادرش نیکوکار باشد و اگر چنین کند خدای متعال سختی‌های مرگ را بر او آسان می‌کند»

۵-  ورود به بهشت و برخورداری از درجات بالای بهشتی

از جمله آثار اخروی که در نتیجه احترام به پدر و مادر برای انسان حاصل می‌شود،رسیدن به بهشت و بهره مندی از نعمتهای فراوان آن است.
خداوند در قرآن سعادت و شقاوت انسان را بسته به اعمال او می‌داند و برای هر یک از اعمال انسان درجه و مرتبه ای قرار داده است: «برای هر یک برابر اعمالی که انجام داده اند درجاتی است، که پروردگار تو از آنچه می‌کنند غافل نیست».(انعام/۱۳۲)
اگر احترام به پدر و مادر در نزد خدا در مرتبه ای بسیار بالا قرار دارد، پس چه پاداشی بهتر و ارزشمندتر از بهره مندی از بهشت و درجات بالای آن برای انسان می‌تواند وجود داشته باشد؟
امام باقر(علیه السلام) در مورد مؤمنان برخوردار از جایگاه والای بهشتی می‌فرماید: «اگر مؤمنی چهار ویژگی در خود داشته باشد خداوند او را در بالاترین و شریف ترین جایگاه قرار خواهد داد: کسی که یتیمی را پناه داده و بر او پدرانه نظر افکند، کسی که ضعیفی را مورد ترحم قرار دهد و در حد کفایت به او کمک کند، کسی که به والدین خود انفاق و با آنان مدارا کند، و [آن که] به ایشان نیکی کرده واز نگران ساختن آنها اجتناب نماید».

 ۶-  همنشینی با نیکان

یکی از پیامدهای نیک احترام به والدین، همنشینی با نیکان در آخرت است. بزرگترین آرزو و خواسته اهل ایمان، همنشینی با«ابرار» چه در دنیا و چه در آخرت است. آنان از خدا می‌خواهند که با نیکان بمیرند و با ایشان محشور شوند: «پروردگارا! گناهان ما را بیامرز و زشتی‌های ما را بپوشان و ما را با نیکان بمیران».
کسی که به خدا ایمان داشته باشد، برای جلب رضایت خدای متعال و برخورداری از فضل و رحمت الهی تمام سعی و تلاش خود را به کار می‌گیرد و با اعمال شایسته،راه رسیدن به رستگاری را می‌پیماید. یکی از آن اعمال نیک، احترام به پدر و مادر است که سعادت آخرت و همنشینی با نیکان را به دنبال خواهد داشت.
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در بیان نیکی به پدر و مادر و نتیجه آن در آخرت و روز قیامت می‌فرماید:«کسی که برای پدر و مادرش حج انجام دهد و یا بدهکاری آنها را بپردازد، خداوند او را در روز قیامت با نیکان بر می‌انگیزد».

۷-  اجابت دعای والدین در حق فرزندان

انسان موجودی است که همیشه به خداوند محتاج است و همواره در تمام کارها باید به او متوسل شود و از او کمک بخواهد. دعا بهترین وسیله ارتباط بین خدا و انسان است. خداوند بزرگ بندگان خود را به دعا کردن سفارش نموده و وعده استجابت به آنان داده است. چنانکه درسوره بقره می‌فرماید: «دعای دعا کننده را، به هنگامی که مرا می‌خواند، پاسخ می‌گویم».
البته خداوند متعال برای دعا و استجابت آن و همچنین برای درخواست کنندگان آن شرایطی قرار داده است که باید به آن شرایط عمل نمود. در این خصوص پدر و مادر از جمله کسانی هستند که دعایشان در حق فرزندان خوش رفتار مستجاب می‌شود.
در اهمیت دعا برای فرزندان همین بس که حضرت امام سجاد(علیه السلام) در صحیفه سجادیه، دعای ۲۵ را به فرزندان خود اختصاص می‌دهد و از خداوند نیک بختی آنها را می‌خواهد.
امام صادق(علیه السلام) در اهمیت دعای والدین در حق فرزندان می‌فرماید: «خداوند دعای سه کس را رد نخواهد کرد: دعای پدر در حق فرزند در هنگام نیکی به او، دعای پدر بر ضد فرزند(نفرین) هنگامی که مورد عاق او واقع شود و دعای مظلوم بر ظالم».

۸-  موجب نیکی فرزندان

والدین از نظر اخلاقی و تربیتی بر فرزندان خود تأثیر زیادی دارند. پدر و مادر اولین کسانی هستند که فرزندان در تمام مراحل زندگی،آنها را به عنوان الگوی خود قرار می‌دهند.
بنابراین کسی که انتظار ادب و معرفت و حق شناسی از فرزندانش دارد، باید همین حالت را نسبت به پدر و مادر خودش و بزرگترها نشان دهد، تا کوچکترها هم از او بیاموزند. اگر کسی پدر و مادرش را احترام کرد نتیجه آن را در احترام فرزندانش به خود خواهد دید. اگر فرزند ببیند که پدر و مادرشان نیکی به والدین را سرلوحه زندگی خود قرار داده اند و به آن اهتمام می‌ورزند، او هم نسبت به آنان چنین خواهد کرد.
امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «به پدرانتان نیکی کنید تا فرزندانتان به شما نیکی کنند».

نویسنده: مصطفی حاجی امیری

منابع:

۱- قرآن کریم

۲- اصول کافی ج۲ ص۷۱۵ تا ۳۱۶

۳- روزگار رهایی – ص ۷۱۰

۴- کتاب مقام پدر و مادر در اسلام – تالیف زین‌العابدین احمدی و حسنعلی احمدی از سوی انتشارات میثم تمار

۵- گفتار فلسفی – کودک ص ۱۳

۶- همان، ج۱۵، ص۱۷۸، ح۲۱٫

۷- شعب الایمان، ج۴، ص۳۹۷، ح۵۵۳۰٫

۸- کنز العمال، ج۱۶، ص۴۴۵، ح۴۵۳۵۰

۹- همان، ص ۴۶۷، ح۴۵۴۸

۱۰- همان،ص۴۶۴، ح۴۵۴۵

۱۱- همان، ص۴۶۲، ح۴۵۴۴۲٫

۱۲- طبری المعجم الاوسط، ج۸، ص۲۷۹، ح۸۶۳۳٫

۱۳- مشکوه الانوار، ص۱۶۲٫

۱۴- تفسیر نمونه/ج۱۲،ص۷۹

۱۵- بحارالانوار/ج۷۱/ص۶۵

۱۶- محدث نوری/ مستدرک الوسائل/ ج۹/ ص۱۵۲

۱۷- بحارالانوار، ج۷۶، ص۳۵۵، ح۲۱

۱۸- مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۱۹۳، ح۱۹٫

۱۹- وسایل الشیعه، ج۶، ص۳۱۷، ح۱۰٫

۲۰- همان، ج۱۵، ص۲۲۰، ح۱٫

۲۱- مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۲۰۳، ح۲۰٫

۲۲- داستان دوستان، ج اول، داستان ۱۰۷، ص۱۶۱

منبع: arzideh.persianblog.ir