بلوغ دختران

نوشته‌ها

مفهوم بلوغ در دختران

نوجوانى دوره اى بحرانى به شمار مى آید که طى آن مرحله «بلوغ» اتفاق مى افتد. «بلوغ» در فرهنگ فارسى به معنى «رسیدن»، «رسیدن به سن رشد»، «مرد شدن»، «زن شدن»، «رسیدگى و پختگى و به حد کمال رسیدن» آمده است. سازمان جهانى بهداشت، نوجوانى را به سنین ۱۰ تا ۱۹ اطلاق مى کند. این دوره منشاء تغییرات زیادى در وجود شخص است و موجب مى شود که شخص به گونه اى متفاوت، رفتار و احساس کند. در این دوران، نگاه نوجوان نسبت به جهان تغییر مى کند و گاهى دچار تشویش و نگرانى مى شود. گاه تصمیم گیرى برایش مشکل مى شود و مجموعه این عوامل موجب بروز مشکلاتى در برخورد وى با خانواده و جامعه مى شود. بلوغ دوره بحرانى انتقال از مرحله کودکى به بزرگسالى و زمان اکتساب قدرت بارورى است. دوره اى که تغییرات تکاملى در مغز و غدد بدن باعث تغییرات «جسمانى»، «روانى»، «روحى» و «رفتارى» مى شود.

اهمیت شناخت بلوغ در دختران و مسائل آنان

«بلوغ» یکى از حیاتى ترین مراحل زندگى انسان است. دوره ى بلوغ ویژه براى دختران دوره ى بسیار مهم و حساسى در زندگى به شمار مى رود. آنان با ورود به سن بلوغ شاهد تغییرات زیادى در وضعیت «ظاهرى»، «روانى» و «رفتارهاى اجتماعى» خود مى باشند. این دوره با پیدایش صفات ثانویه جنسى شروع مى شود و تا تکمیل بلوغ جسمانى ادامه مى یابد. در این دوره تغییرات فیزیکى مهمى در بدن دخترها رخ مى دهد که منجر به ایجاد «تغییرات بافت چربى در بدن»، «رشد سریع استخوان ها»، «بلند شدن قد» و «بروز تغییرات جنسى جسمى» خواهد شد.

بلوغ به چهار مرحله تقسیم مى شود:

مرحله قبل از بلوغ که بین ۱۰ تا ۱۲ سالگى قرار دارد. البته این امکان وجود دارد که «بلوغ جسمى» در این مرحله نیز اتفاق افتد.

مرحله ۱۳ تا ۱۴ سالگى که معمولا مرحله بلوغ جسمى است.

مرحله بعد از بلوغ یا مرحله اواسط نوجوانى که مرحله ۱۵ تا ۱۶ سالگى است.

مرحله ۱۷ تا ۱۹ سالگى که اواخر بلوغ و مرحله تکامل رشد جسمى است.

تغییرات جسمى بلوغ در دختران

«بلوغ» عبارتست از یک سرى تغییرات جسمى و روانى که سلسله وار به دنبال هم اتفاق مى افتد و نهایتا در پایان این دوره، «دختران نوجوان» زمینه و آگاهى کافى جسمى و روانى را براى «زن شدن» پیدا مى کند. علامت هاى جسمى بلوغ به دنبال یک سرى تغییرات هورمونى بدن که از طریق مغز (سیستم هیپوفیز و هیپوتالاموس) کنترل مى شود و ارتباط مستقیمى با تخمدان (در دختران) دارد، ظاهر مى شود. سن بروز تغییرات بدنى در دوره بلوغ بسیار متغیر است. اکثر دختران در سنین ۹ تا ۱۳ سالگى نخستین تحولات دوره بلوغ را از خود نشان مى دهند. یک تا دو درصد جمعیت، شروع تغییرات بلوغ را در خارج از این محدوده سنى تجربه مى کنند که این افراد از نظر «بلوغ زودرس» و یا «بلوغ دیررس» ارزیابى مى شوند.

علائم جسمى بلوغ در دختران

بطور کلى علائم جسمانى دوران بلوغ در دختران عبارتند از: «رشد جسمى و قدى»، «جوانه زدن نوک پستان ها و رشد آنها»، «پیدایش موهاى ناحیه تناسلى و زیر بغل» و «قاعدگى».

رشد قد

جهش رشد معمولا در دختران حداقل ۲ سال زودتر از پسران اتفاق مى افتد و بسیار چشمگیر است. به طورى که در مدت یک سال میزان رشد ۲ برابر مى شود و قد حدود ۶ تا ۱۱ سانتى متر بیشتر مى شود. جهش چشمگیر رشد و حداکثر افزایش آن، معمولا دو سال بعد از جوانه زدن پستان ها و یک سال قبل از شروع عادت ماهانه اتفاق مى افتد.

سرعت رشد در دختران به میزان هورمون رشد و هورمون جنسى (استروژن) مربوط مى شود. هورمون رشد باعث افزایش رشد بخصوص در استخوانها و غضروف مى شود. ولى هورمون جنسى (استروژن) سبب بسته شدن مرکز رشد استخوانى و کاهش و کند شدن رشد استخوان مى شود. به همین دلیل است که بعد از شروع قاعدگى، سرعت رشد قد کندتر مى شود و معمولا بیش از ۶ سانتى متر افزایش نمى یابد.

رشد پستان ها

مرحله بعدى، رشد پستان هاست که معمولا در سنین بین ۹ تا ۱۳ روى مى دهد. به طور متوسط در ۵ / ۹ سالگى پستان ها آغاز به رشد مى کنند. جوانه زدن پستان ها از نوک پستان شروع مى شود و به طور معمول دردناک، حساس و در دو طرف همزمان است. در پایان دوره بلوغ، رشد پستان کامل مى شود و به صورت پستان بالغ در مى آید.

قاعدگی

آخرین مرحله بلوغ، قاعدگى است که در سنین ۱۰ تا ۱۶ سالگى و به طور متوسط در ۱۳ سالگى اتفاق مى افتد. «عامل وراثت» و «عوامل محیطى» از قبیل «محل جغرافیایى و تماس با نور»، «وضعیت سلامت»، «وزن»، «تغذیه» و «شرایط روانى» در شروع سن بلوغ دخالت دارند. معمولا کودکانى که در مناطق گرم و کم ارتفاع و یا نقاط شهرى زندگى مى کنند و یا چاق هستند زودتر بالغ مى شوند.

در پایان دوره بلوغ، تغییر فرم بدن و پیدایش هیکل زنانه رخ مى دهد. به طورى که چربى به شکل زنانه در بدن توزیع مى شود. یعنى لگن پهن و رانها کلفت مى شود. پستان ها کاملا رشد مى کند. هم چنین علاوه بر قاعدگى، رحم، مهبل و اعضاى تناسلى زن نیز به اندازه کافى رشد مى کنند. این مراحل معمولا در ۱۸ سالگى کامل مى شوند. بر اثر ترشحات هورمونى، فعالیت غدد چربى و عرق نیز در دختران افزایش پیدا مى کند و ممکن است باعث پیدایش جوش در صورت و یا سایر اعضا بدن شود. این جوش ها نباید دستکارى شوند؛ زیرا در این صورت عفونى مى شوند و پس از بهبودى اثرات آنها روى پوست باقى مى ماند. در صورتى که میزان عرق کردن زیاد باشد، بهتر است دختران علاوه بر استحمام، از اسپرى زیر بغل و یا لوسیونهاى ضد عرق نیز استفاده کنند.

بهداشت جسمى بلوغ در دختران

توجه به نظافت پوست موجب «زیبایى»، «شادابى»، «تنفس پوستى» و از «بین رفتن بوى بدن» مى شود. شست و شو با آب ولرم و صابون سبب پاکیزگى پوست مى شود. در این دوره غدد عرق، ماده چربى با بوى بد ترشح مى کنند که سبب بد بو شدن بدن مى شود. شست و شوى بدن و استحمام علاوه بر تمیزى و نشاط و شادابى نوجوان، سبب از بین رفتن بوى بد بدن نیز مى شود. بنابراین بهترین و مهمترین وسیله نظافت پوست «حمام کردن» و شستن تمام بدن بوسیله آب گرم و صابون است.

استحمام مرتب براى سلامتى دختران نوجوان لازم است. استحمام روزانه در دوران عادت ماهانه نیز ضرورى است. البته توصیه مى شود از حمام کردن در وان خوددارى شود. دردهاى دوران عادت ماهانه اغلب به دلیل انقباضات عضلانى رحم بوجود مى آیند که مى توان آن را از طریق استحمام با آب گرم و یا استفاده از کیسه آب گرم به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه تسکین داد.

در دوران عادت ماهانه، شست و شو و گرفتن طهارت ضرورى است و بر خلاف برخى تصورات رایج، این اقدام باعث نازایى و هیچ نوع بیمارى دیگرى نخواهد شد. با شست و شوى خون، بوى بد از بین مى رود و از مساعد شدن محیط براى رشد انواع میکروب ها جلوگیرى مى شود.

استفاده از حوله و وسایل بهداشتى شخصى و هم چنین زدودن موهاى زائد بدن به روش صحیح، از دیگر نکات ضروى است که حتما باید رعایت شود.

ناهنجارى هاى بلوغ از قبیل:

بلوغ زودرس

گاهى اوقات علامت هاى بلوغ و حتى قاعدگى زودتر از ۸ سالگى شروع مى شود که به آن «بلوغ زودرس» مى گویند. «بلوغ زودرس» در دخترها ۵ برابر شایع تر از پسرها است و در اغلب موارد، علت آن ناشناخته است. ابتلا به برخى بیماری ها نظیر بیمارى هاى تخمدان و مصرف بعضى از داروها ممکن است موجب «بلوغ زودرس» شوند که در صورت بروز آن باید به پزشک مراجعه کرد.

بلوغ دیررس

تغییرات زیادى در محدوده سنى «بلوغ دیررس» وجود دارد، ولى معمولا اغلب دختران در ۱۳ سالگى وارد مرحله بلوغ شده اند. «بلوغ دیررس» بسیار نادر است. در صورت عدم ظهور علائم بلوغ تا پایان ۱۶ سالگى باید به پزشک مراجعه کرد. علل مختلفى از قبیل «مشکل ژنتیکى» و «ناهنجارى هاى مختلف «دستگاه تناسلى» ممکن است موجب بروز «بلوغ دیررس» شوند.

دختران در دوران بلوغ علاوه بر تغییرات جسمى، دستخوش یکسرى تغییرات و علائم روانى مى شود که شناخت این علائم به والدین و مربیان براى درک بهتر نوجوان و برخورد صحیح و منطقى با وى و رفتار مناسب با شرایط روانى و رفتارى آنان کمک زیادى مى کند.

ویژگى هاى روانى و رفتارى بلوغ در دختران ۱۴-۱۰ ساله

این ویژگى ها عبارتند از:

«میل به گوشه گیرى، حساسیت بسیار نسبت به انتقاد دیگران، بى قرارى، بى ثباتى، تحریک پذیرى، نوسان در خلق و خو، مخالفت با خانواده و دوستان و به طور کلى جامعه، در رویا فرو رفتن، شرم و حیاى مربوط به تغییرات ناشى از بلوغ جنسى، تنبلى و سستى، نافرمانى از بزرگترها، خیره سرى و خودرأیى، نداشتن احساس امنیت و اعتماد به نفس، مقاومت در برابر پند و اندرز والدین، تمایل شدید به ارتباط نزدیک با دوستان و گفت و گوهاى پنهانى و طولانى با آنها، حساسیت نسبت به آراستگى ظاهر خود و صرف وقت جلوى آینه».

این علائم که حدود یک سال پیش از بلوغ آغاز مى شود، در مرحله جنسى رو به شدت مى گذارد و در مراحل پایانى بلوغ بتدریج کاهش مى یابد. باید به تفاوتهاى فردى بین نوجوانان توجه داشت، یعنى اینکه ممکن است این علائم به صورت یکسان در همه نوجوانان ظاهر نشود، ضمن آنکه اغلب نوجوانان احساسات و عواطف خود را در این مرحله از رشد بروز نمى دهند.

منبع: ماهنامه دنیاى سلامت شماره ۳۳

بلوغ

در دوران زندگى انسان، نوجوانى از اهمیت خاصى برخوردار است و شاید مهم ترین دلیل آن پیدایش «بلوغ» در این مرحله باشد. در این دوره از زندگى، استعدادهاى مهمى که در سرشت انسان به ودیعه نهاده شده شکفته مى شود و تحولات بسیارى در جسم و روان و افکار و اندیشه فرد ایجاد شده و زمینه کمالات و انجام مسئولیت هاى فردى و اجتماعى فراهم مى گردد. نوجوانى برزخى میان کودکى و بزرگسالى است. آغاز دوران نوجوانى و بخصوص بلوغ براى فرد غرورآفرین و در عین حال دلهره آور است. «بلوغ» کمال طبیعى انسان و دوره شور و شوق و تجدد و تشخص است و در یک جامعه مى توان گفت: بلوغ تولدى دیگر است.

این مرحله از یک سو، به علت شرایط خاص فیزیولوژى و زیستى که تحول عظیمى را در جسم و روح و روان فرد ایجاد مى کند، حایز اهمیت است. و از سوى دیگر به علت این که، وظایف و تکالیفى از طرف شرع و اجتماع بر عهده او گذاشته مى شود، اهمیت آن دو چندان مى کند.

در این عرصه چون نوجوان و جوان هنوز بى تجربه است و آگاهى لازم از شرایط و ویژگى هاى این دوران ندارد. موجب مى شود که آن ها دچار مشکلات و لغزش هایى بشوند؛ که جبران کردن آن ها خیلى مشکل است.

از این رو آن ها باید در گام اول آگاهى هاى خود را در این زمینه بالا ببرند و در گام بعدى به شکوفایى استعدادهاى خود پرداخته و از بروز مشکلات پیشگیرى و مقابله کنند.

تعریف بلوغ

بلوغ، مرحله اى از رشد انسان است که در اثر بیدارى غدد غریزى و فعال شدن آن دگرگونى هاى ویژه اى در شخص پدید مى آید که با یک سرى علائم و تظاهرات جسمانى و روانى توأم است.[۱]

انواع بلوغ

ـ بلوغ بدنى: شامل نهایت رشد بدنى مى باشد، که اوج کمال رشد اندام حدود (۲۵ـ ۲۳) سالگى است.

ـ بلوغ جنسى: رسیدن فرد به مرحله اى که قادر به ایفاى نقش جنسى شده و قادر به تولید مثل نیز باشد. این بلوغ در دختران با بروز اولین عادت ماهیانه (حدود ۱۶ـ ۱۰سالگى) و در پسران با احتلام (حدود ۱۸ ـ ۱۱ سالگى).

ـ بلوغ اجتماعى: مرحله اى که شخص قدرت تدبیر امور خانواده را پیدا کرده و در برابر قانون پاسخگو است. همچنین بلوغى که در مورد نظام وظیفه، واحد گواهینامه و … در جامعه مطرح است.

ـ بلوغ اقتصادى: شخص قدرت برنامه ریزى تدبیر امور اقتصادى و کسب در آمد پیدا میکند و مى تواند در اموال خود تصرف کند و خرج خانواده اش را بپردازد.

ـ بلوغ عاطفى: خروج کودک از انگیزه هاى کودکانه و نشان دادن عواطف خود به شکل بزرگترها، مخصوصاً محبت و دوستى با دیگران را.

ـ بلوغ سیاسى: شخص قدرت کافى براى بررسى مسایل سیاسى و حکومتى را پیدا مى کند. حق رأى دادن پیدا مى کند.

ـ بلوغ روانى: پخته شدن از نظر روانى ـ روحى که انسان قدرت تشخیص مسایل و تمیز مصلحت زندگى پیدا مى کند و قادر به قبول مسئولیت هاى اجتماعى شده و قدرت رویارویى با مشکلات پیچیده زندگى را بدست مى آورد.

ـ بلوغ ذهنى و فکرى: رسیدن به کمال در هوش، عقل، حافظه، تصور و تخیل و توان برهان پذیرى و برهان آورى.

ـ بلوغ شرعى: مرحله اى از رشد که شخص بالغ و مکلّف مى شود، و انجام واجبات مثل نماز و روزه و رعایت تکالیف دینى بر او واجب مى شود. خداوند متعال با او به عنوان یک زن و مرد کامل معامله مى کند و اعمال خوب و بد او ثبت و ضبط مى شود. و تقلید از یک مجتهد اعلم و جامع الشرایط براى انجام صحیح احکام و قبولى اعمالش واجب است.

نشانه هاى بلوغ شرعى

بلوغ شرعى با نشانه هایى دانسته مى شود که بعضى از آن ها طبیعى و ذاتى هستند و برخى قراردادى و شرعى و وجود یکى از این علایم کافى است:

الف ـ نشانه هاى طبیعى و ذاتى: (قول مشهور فقهاء)

۱ـ بروز حالت احتلام و بیرون آمدن منى (انزال)؛

۲ـ روئیدن موى درشت و زبر در زهار (زیر شکم، بالاى عورت)؛

ب ـ نشانه قراردادى و شرعى

اتمام ۱۵ سال قمرى در پسران و نه سال قمرى در دختران

مساله ۲۲۵۳ـ روییدن موى درشت در صورت و پشت لب و در سینه و زیر بغل و درشت شدن صدا و مانند این ها نشانه بالغ شدن نیست*، مگر انسان به واسطه این ها به بالغ شدن یقین کند.

* آیت الله بهجت: بعید نیست که نشانه بلوغ باشد. [۲]

* آیت الله سیستانى: بعید نیست که روییدن موى درشت در صورت و پشت لب، علامت بلوغ باشد، ولى روییدن مو در سینه و زیر بغل و درشت شدن صدا و مانند این ها نشانه بالغ شدن نیست.

نشانه ها و تحولات دوره بلوغ جنسى

۱- بروز احتلام (جنابت در خواب) و انزال در پسران؛

۲- شروع قاعدگى در دختران

۳- تغییر محسوس در صدا؛ (به علت ضخیم شدن و طولانى شدن تارهاى صوتى که به بم شدن صدا مى انجامد).

۴- رویش مو در قسمت زهار و زیر بغل: و در پسران علاوه بر آن ها رویش موهاى نرم در پشت لب و دو طرف صورت جلوى گوش ها؛

۵- رشد سریع بیضه و آلت تناسلى و نعوظ آن در برابر محرک ها در پسران؛

۶- رشد سینه و برآمدگى آن ها در دختران؛

۷- تغییرات پوستى و زبر شدن پوست و فعالیت غدد چربى؛

۸- بالا رفتن فشار خون، ضربان قلب، ازدیاد چربى و پیدایش جوش صورت؛

۹- ناموزون شدن بعضى از اعضاء بدن بخصوص بینى؛

۱۰- افزایش ناگهانى قد و وزن.

عوامل مؤثر در زودرسى بلوغ

۱ـ عوامل وراثتى و نژادى: تحقیقات حکایت از آن دارد که جنبه هاى ارثى و ژنتیک و نژادى، نقش اساسى دارند. به عنوان مثال، سیاه پوستان و افراد کوتاه قد در بلوغ پیشرسترند.

۲ـ عوامل جغرافیایى: آب و هوا در بلوغ تأثیر دارد. مثلاً در مناطق گرمسیر سن بلوغ زودتر واقع مى شود.

۳ـ عوامل اقتصادى: وضع اقتصادى خوب، زندگى مرفّه و تغذیه خوب و کامل.

۴ـ عوامل اجتماعى و فرهنگى

الف) مذهب و فرهنگ جامعه: وضعیت اعتقادى جامعه ها، که پیرو کدام دین و مذهب و چه فرهنگى باشند. مثلاًَ، در جامعه هاى پر آشوب که فرهنگ غربى و لائیکى حاکم است، سن بلوغ زودتر اتفاق مى افتد.

ب) چگونگى ساختار و مظاهر جامعه: رایج بودن فسادو فحشاء و مکان هاى مربوط به آن، بد حجابى و بى حجابى دختران و زنان، نوع روابط بین دختر و پسر و غیره.

ج) وسایل ارتباط جمعى: از جمله، ماهواره، اینترنت، بازى هاى کامپیوترى، مجلات، فیلم و نوارهاى غیر مجاز.

۵ـ اختلال در ترشح غدد هیپوفیزى: که زودتر از موعد معین، ترشح هورمون هاى جنسى را باعث مى شود.

خصوصیات این دوره از دیدگاه روان شناسان

۱ـ دوره انتقال: به دلیل این که از مرحله کودکى و وابستگى، به مرحله استقلال و به دنیاى بزرگترها، وارد مى شود؛

۲ـ دوره اضطراب: به دلیل شرایط خاص دنیاى بلوغ و بیدارى غددهاى جنسى و مواجه با تکالیف و مسئولیت ها؛

۳ـ دوره عصیان و نافرمانى: چون احساس بزرگى و استقلال مى کند؛ و در جستجوى «خویشتن سازى» است و مى خواهد به تنهایى براى خود شخصیت والا و برتر بسازد؛

۴ـ دوره غرور و مستى: به دلیل رویاها، احتلام ها و آینده بینى هاى شیرین؛

۵ـ دوره آشفتگى و فشار: به علت احساس تحمیلات روانى و عاطفى برخود؛

۶ـ دوره تولّد جدید: به نظر استنلى هال: تکامل یافته ترین خصایص انسانى در این مرحله ظاهر مى شود؛

۷ـ دوره بحران (crise): به ویژه که براى او بحران انطباق با شرایط جدید، محیط جدید و خواسته هاى جدید پیش مى آید؛ و او در این اندیشه است که با هوس هاى خویش چگونه کنار آید.[۳]

تذکر مهم

واقعیت این است که منظور از ذکر این واژه ها در توصیف این دوره، معانى و جنبه هاى ظاهرى و خارجى آن نیست؛ و این تصور که نوجوان و جوان، فردى سرکش و آشوبگر و داراى روحیه اى مضطرب و آشفته که در یک منجلاب و بحرانى گیر کرده باشد. بلکه نظر روان شناسان در این مورد به انقلاب درونى دوران بلوغ متوجه است. چرا که بخش عمده اى از شخصیت، تفکر، معیارهاى اخلاقى و رفتارى در این دوره شکل مى گیرد.

در این دوره، به دلیل بروز تغییرات سریع و وسیع در ساختار بدنى و ظهور علائم بلوغ جنسى، که به یکباره اتفاق مى افتد؛ و همزمان با آن حالات روحى و روانى او نیز دگرگون مى شود، داراى حسّاسیت هاى ویژه اى است.

در این عرصه، نوجوان و جوان در درون خود تحوّلات عظیم و کشش ها و گرایش هاى متفاوتى را احساس مى کند و در مقابل آن ها واکنش هایى را نشان مى دهد، که این واکنش ها به آمادگى قبلى و آگاهى او بستگى دارد. در صورتى که آمادگى لازم را نداشته باشد و نسبت به تغییرات و تحوّلات، اثرات نامطلوبى داشته باشد و باعث واکنش هاى منفى شود. و این واکنش هاى منفى در نوع افراطى خود، منجر به بحران و بیمارى هاى روانى مى شود؛ که بارزترین آن ها عبارتند از: اضطراب، افسردگى، انزوا طلبى، عقده حقارت، نافرمانى و عصیان با والدین، بى ثباتى و عدم تعادل، اختلال شخصیت، عدم اعتماد به نفس، سستى و بى اشتهایى و ….

راه درست کدام است؟

۱ـ این حقّ مسلم نوجوان و جوان است که استقلال طلب و آزادى خواه باشد؛ چرا که استقلال طلبى، تمایل طبیعى آماده شدن براى زندگى مستقل بزرگسالى است. و درست است که والدین و بزرگتران هم باید روحیات شما را درک کنند، ولى آن به این معنى نیست که لجام کج خلقى و خونسردى را به دست گرفته و با آن ها به نافرمانى و بى احترامى رفتار کنید؛ بلکه صبر و شکیبایى پیشه کنید و در ارضاء این تمایلات تندروى نکنید.

۲ـ نوجوان و جوان، چون شیفته مهر و محبّت است و تمایل به مشارکت در اجتماع به صورت انتخاب دوست و عضویت در گروهى دارد. و با توجه به این که دوستان خوب در کنار خانواده نقش مهمى در زندگى او ایفا مى کنند؛ لذا دقّت در انتخاب دوست بسیار مهم است و نباید این گرایش فطرى به همزیستى مفرط با گروه همسالان منجر شود و مواظب باشید در دام گروه هاى انحرافى نیافتید.

۳ـ به دلیل این که غریزه جنسى با فرا رسیدن بلوغ، رشد کرده و در درون احساس گرایش به جنس مخالف پیدا مى شود؛ و از طرفى هم باید معیارهاى اخلاقى و دینى را در نظر داشت و با مسئله با خویشتن دارى برخورد کرد، لذا مواظب باشید تا این نگرانى طبیعى شما به اضطراب و اختلالات رفتارى دیگر تبدیل نشود و همچنین مراقب باشید تا خداى نکرده دچار لغزش و انحراف جنسى نشوید.

۴ـ چون این دوره، دوره تخیل و در رؤیا فرو رفتن ها است و امکان دارد به دلیل تغییرات محسوس در جسم و بلوغ جنسى، گاه این تخیلات کانال هاى خاصى پیدا کند؛ لذا سعى کنید وقت هاى بیکارى و تنهایى خود را با فعالیت هاى متنوع ورزشى، هنرى، فرهنگى و … پرکنید و نگذارید افسردگى و گوشه نشینى گریبانگیر شما شود؛ و بدانید که با یاد خدا دل ها آرام مى گیرد.

۵ـ در صورتى که در درون خود احساس بى ثباتى کردید و یا با یک مشکل هیجانى یا اختلال رفتارى و یا یک مسئله شرعى روبرو شدید، اعتماد به نفس خود را حفظ کنید و سعى داشته باشید با والدین یا فردى مورد اعتماد و آگاه، مشاوره داشته باشید.

بلوغ و گرایشات فطرى و الهى

به طور کلى، پایه گذارى هاى مهم در حیات، سعادت و شقاوت، بهشتى شدن و جهنمى شدن ها، اغلب مربوط به این دوره است. دوران بلوغ و جوانى، دوران بروز احساسات مذهبى و تمایلات ایمانى و اخلاقى است؛ و او دوست دارد خدا را بشناسد و عاشقانه پرستش کند. بطورکلى، روان شناسان دوران بلوغ را دوران ماوراء الطبیعه یا متافیزیک مى نامند. و این امر حتى در مورد افرادى که در خانواده هاى مذهبى نبوده و در چنان محیطى رشد نیافته اند، صادق است. به عقیده آرنولدگزل (روان شناس معروف آمریکا)؛ «بلوغ سن شکوفایى هاست و نوجوان متوجه امور عقلانى، مذهبى و هنرى مى گردد».

«در این دوره فطرت او همچنان بیدار و ذهن و عاطفه و روانش متوجّه خداوند است. اما شرایط خاص زیستى و بیدارى غدد او سبب مى شود که او در اندیشه دیگرى باشد و بین خیر و سعادت دینى و انحراف دست و پا بزند که برخى در فرجام این تلاش غالب و برخى مغلوب هستند.»[۴] و کسى که داراى تربیت صحیح و ایمانى پایدار باشد، مى تواند این دوره را به راحتى پشت سر گذاشته و پیروز باشد. پس سعى کنید از این فطرت پاک استفاده کنید و به انحرافات جنسى آلوده نشوید.

احتلام (جنابت در خواب) پسران

احتلام عبارت است از: دست دادن حالت خاصى به انسان و انزال (خروج منى) از او، در حالت خواب که غالباً با یک لذت جنسى همراه است، چه بر اثر دیدن خواب هاى آشفته و جنسى باشد و چه به خودى خود آمده باشد، و معمولاً بدن بعد از این اتفاق حالت سستى پیدا مى کند.

در افراد عادى و سالم از پسران، احتلام بین (۱۰ـ۱۲) روز اتفاق افتاده، و گاهى تا دو ماه در بین دو احتلام فاصله مى افتد. جز در احتلام هاى مکرّر که ناشى از هوس هاى جنسى بسیار است و معمولا در افرادى بروز و ظهور دارد که در محیطى نامساعد و داراى نقایض تربیتى، رشد کرده اند. و گاهى علت آن جنبه پاتالوژیک[۵] دارد که شخص مریض است و باید به پزشک مراجعه کند.

توجه ـ احساس گناه چرا؟!

متأسفانه برخى از نوجوانان و جوانان با بروز احتلام شبانه و واکنش هیجانى در مقابل محرّک هاى جنسى، دچار اضطراب و نوعى احساس گناه مى شوند. اما باید بدانند که، احتلام یک امر طبیعى است و از نظر اسلام، گناهى متوجه او نیست. فقط باید رطوبتى که در آن حالت از بدن خارج شده و بدن و لباس ها را آلوده کرده، تطهیر نموده و سپس غسل جنابت را انجام دهد. و در این مورد هم نباید از اطرافیان و خانواده خود خجالت بکشد. و این نکته را همیشه در ذهن داشته باشدکه، آن ها هم روزى جوان بوده اند و به مسائلش آگاهند.

[۱] . قائمى، على، دنیاى بلوغ، سازمان ملى جوانان، نشر اسپید، ۱۳۸۰، ص ۲۱، با کمى تغییر.
[۲] . بنى هاشمى، سید محمد حسن، توضیح المسائل مراجع، قم، اسلامى، ۱۳۷۸، ج۲، ص ۳۲۴ و ۳۲۵٫
[۳] . دنیاى بلوغ، ص ۱۷۱٫
[۴] . دنیاى بلوغ، ص ۱۷۲٫
[۵] . آسیب شناسى، علم به اسباب و علل امراض (فرهنگ عمید)
منبع: مسعود نور علیزاده؛ مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه

نقش پدران در دوران بلوغ دختران

 نرگس عزیزی

همه می‌دانیم که دوره بلوغ، بسیار حساس است. یک سری نگرش‌ها در همین سن می‌تواند مشخص شود و حتی آینده کودکان از همین سن رقم بخورد اما معمولاً در زمانی که بخواهیم عمل کنیم، نمی‌دانیم چه طور می‌توانیم از این دوره حساس، بهترین استفاده را بکنیم. این موضوع شاید برای پدران حیاتی‌تر باشد.

هرچه می‌گذرد، پژوهش‌های بیشتری در رابطه با تاثیرات مثبت تقویت رابطه پدر و دختر انجام می‌شود. در یکی از این پژوهش‌ها که در سوئد صورت گرفته، از مرور پژوهش‌های ۲۰ سال گذشته، حدفاصل سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۷، مشخص شد هر چه رابطه پدر با دختر بهتر و صمیمانه‌تر باشد، دختران احتمال کمتری دارد که سیگار بکشند یا مرتکب خلاف شوند، نمرات درسی بهتری می‌گیرند و می‌توانند دوستی‌های بهتری با دیگران برقرار کنند اما این رابطه علاوه بر این تاثیرات در کوتاه مدت، تاثیرات طولانی‌مدت دیگری نیز دربردارد. خانم‌هایی که روابط بهتری با همسرانشان دارند و از نظر روانی و جسمی از سلامت بهتری در حدود سن ۳۳ سالگی برخوردارند، در سن ۱۶ سالگی رفتار بهتری با پدرانشان داشته‌اند.

در تحقیق دیگری که سال ۱۹۹۹ صورت گرفته و در مجله‌ روان‌شناسی اجتماعی و شخصیت چاپ شد، محققان به این نتیجه رسیدند که هر چه رابطه‌ پدر با دخترش صمیمانه‌تر و نزدیک‌تر باشد، دختر در سن بالاتری به سن بلوغ می‌رسد. اگر در مورد عوارض بلوغ زودرس دختران اطلاعات داشته باشید، به ارزش بیش از پیش پدر پی می‌برید.

اما پدران برای این که بخواهند رابطه‌ خوب و موثری با دخترانشان داشته باشند، باید به چه نکاتی توجه کنند؟

رابطه‌ای هدفمند و در چارچوب

در دوره‌ بلوغ، به دخترتان توضیح دهید که ممکن است در این سن، در اجتماع کم‌کم، توجه‌هایی را از جنس مخالف دریافت کند اما این توجه‌ها لزوماً نشان‌دهنده علاقه فرد مقابل به او نیست پس بهتر است که خیلی روی این موارد حساب باز نکند. در عین حال این توجه‌ها گاهی به مزاحمت‌هایی منجر می‌شوند که هر دختری باید راه‌های مقابله با آن را فرا بگیرد. در درجه‌ اول راه‌های پیشگیری از این موارد را به او یاد دهید. مواردی چون مشخص ساختن حد رابطه خود با پسرها از همان اولین برخورد. در مرحله بعدی راه‌هایی را معرفی کنید که اگر مزاحمتی برایش ایجاد شد، چگونه از خودش دفاع کند و یا مزاحمت را به حداقل برساند و این اطمینان را در او ایجاد کنید که اگر هر مشکلی برایش پیش آمد شما و مادرش پشتیبان او خواهید بود. اهمیت این نکته زمانی مشخص می‌شود که دخترها مشکلات کوچک را از ترس برخوردهای خشن، از خانواده مخفی می‌کنند و خود این پنهان‌کاری، باعث سوء‌استفاده از جانب دیگران و بروز مشکلات شدیدتر می‌گردد. با توجه به پایین آمدن سن بلوغ روانی در طی سال‌های اخیر بهتر است این مسایل را در شروع دوره راهنمایی با دخترتان در میان بگذارید یعنی قبل از این که تجارب ناخوشایندی برایش روی داده باشد.

با توجه به رشد دخترتان درباره مسایل مربوط به دوستی بین دختر و پسر در این سن و مشکلات و خطرات دوستی‌های ناسالم و به دور از اطلاع خانواده، برایش توضیح دهید، اما توجه داشته باشید که نباید میل به جنس مخالف را آن‌قدر طبیعی جلوه دهید که دختر شما اگر هم تا به امروز توجه زیادی را صرف این موضوع نمی‌کرده از فردا درگیری ذهنی زیادی پیدا کند. در مورد عقیده خودتان و همسرتان با او، در این رابطه صحبت کنید. از عبارت‌های باید و نباید استفاده نکنید چرا که در این مرحله هدف، آگاه کردن او از عقاید شماست. این توضیحات باعث می‌شود دخترتان متوجه شود که شما در مورد او و تغییراتی که برایش رخ داده، بی‌اطلاع نیستید. این بر اعتبار شما نزد دخترتان افزوده و به او این امکان را می‌دهد که در زمان لازم با شما یا همسرتان صحبت کند.

در سال‌های پایانی دبیرستان و یا دوران دانشجویی، توضیح دهید هدف از رابطه با جنس مخالف پیدا کردن، همسری مناسب است و نه خوش‌گذرانی‌های موقت. در این دوره کم‌کم با او وارد صحبت درباره ملاک‌های انتخاب همسر شوید و نظر او را جویا شوید. بیشتر به حرف‌های او گوش دهید نه این که برایش سخنرانی کنید و مطمئن باشید خود این گوش کردن بهتر از هر روش دیگری او را به تفکر وادار کرده، نظرات او را اصلاح کرده و او را با واقعیت‌های زندگی آشنا می‌سازد.

مشخص کردن ضوابط خانه

در مورد تمایل دخترتان به خودآرایی، بهتر است قبل از این که اختلاف و یا مشکلی پیش بیاید، محدودیت‌های خانواده را برایش توضیح دهید. محدودیت‌هایی که شما و همسرتان از او انتظار دارید رعایت کند. البته پیشنهاد می‌کنم هر چه قدر هم می‌خواهید دخترتان را در محیطی آزاد بار بیاورید باز محدودیت‌هایی را برایش در نظر بگیرید چرا که این موضوع به ویژه در سنین پایین، در درجه اول باعث حفظ ایمنی او می‌گردد.

زمانی برای تقویت رابطه

هر چند وقت یک بار وقتی را برای دخترتان در نظر بگیرید. مثلاً یک ساعت در ماه و در این زمان با او به صورت دو نفری به پارک بروید و در طی پیاده‌روی از حال و روزش خبردار شوید. البته توجه داشته باشید که افزایش این زمان به شکلی کنترل نشده، خود می‌تواند شما را زمانی که او می‌خواهد ازدواج کند با مشکل روبه‌رو سازد و به نوعی باعث عدم تمایل به ازدواج در او گردد. داشتن رابطه‌ عاطفی مناسب با شما، باعث کاهش توجه زودرس دخترتان به جنس مخالف شده و می‌تواند این میل را تا زمانی که معقولانه‌تر با موضوع برخورد کند، به تعویق بیندازد.

منبع: پایگاه سلامت ایرانیان

یک مسئله زنانه در دختران نوجوان

بلوغ، مرحله‌ای بحرانی از زندگی انسان است و به شهادت تاریخ، حتی جوامع بدوی شروع بلوغ را جشن می‌گرفتند. نوجوانی، که با بلوغ جنسی شروع می‌شود، دوره‌ای است که طی آن نوجوان از مرز بین کودکی و بزرگسالی عبور می‌کند.

با توجه به اینکه بخش عظیمی از جمعیت جهان را نوجوانان تشکیل می‌دهند، پرداختن به مسائل مختلف مربوط به نوجوانان اهمیت خاصی دارد و بررسی‌های جهانی حاکی از توجه خاص کشورها به مقوله بلوغ و نوجوانی است.

در این میان سلامت دختران به دلایل مختلف فرهنگی و اجتماعی در مقایسه با پسران، اهمیت بیشتری دارد، زیرا بلوغ مرحله‌ای است که نه تنها در مراحل بعدی زندگی دختران، بلکه بر زندگی فرزندان آنها نیز موثر است. این درحالیست که متأسفانه عدم آگاهی و ضعف نگرش و نیز رفتار نادرست نوجوانان در مورد سلامت جسمی، روحی و روانی بلوغ، مشکلاتی چون ازدواج‌های ناموفق، نازایی، حاملگی‌های زودرس و پرخطر و بیماری‌های روانی از جمله اضطراب و افسردگی را به دنبال دارد.

یکی از تغییرات بارز دوره بلوغ در دختران، عادت ماهانه است. این اتفاق از دو جنبه کودکان را دچار اضطراب می‌کند. دلیل آن را نیز می‌توان در دو نکته عنوان کرد؛ نخست ناشناخته بودن فرایند این تغییر و احساس ابتلا به بیماری یا مشکلی خاص در نوجوان و دوم ناتوانی در کنترل شرایط در دوره عادت ماهانه است.

در مطالعه‌ای که در سال ۱۹۹۸ بر روی دختران نوجوان انجام شد، مشخص شد دخترانی که قبل از وقوع قاعدگی از آن مطلع و آماده آن بوده‌اند، آن را پدیده‌ای فیزیولوژیک دانسته‌اند، اما کسانی که آگاهی و آمادگی لازم را نداشته‌اند آن را حادثه‌ای وحشت‌آور و ترسناک تلقی کرده‌اند.

برای آنکه فرزند شما با فرآیند این مسئله آشنا شده و هراسش از این اتفاق از بین برود و از طرفی بتواند در این دوره زندگی و فعالیت عادی داشته باشد، باید همه مسائل مربوط به این اتفاق ماهانه و دائمی را برای او توضیح بدهید.

بلوغ دختران را به آنها تبریک بگویید

رفتارهای والدین در لحظه حساس بلوغ برای دختران خاطره‌ای ماندگار خواهد شد. پس چه بهتر است که والدین خاطرات خوشی را برای فرزندانشان رقم بزنند.

بهترین برخورد یک مادر در برخورد با دخترش که دچار اولین قاعدگی شده، این است که به او تبریک بگوید، به این جهت که او هم وارد جامعه بانوان شده و بالاخره مرز کودکی را رد کرده و می‌تواند به واسطه همین بالغ شدن روزی طعم مادری را بچشد.

فرزند خود را از چگونگی بلوغ آگاه کنید

مادران قبل از وقوع بلوغ و شروع اولین قاعدگی از چند وقت قبل، با بیان حالت‌ها‌ و چگونگی این دوران، دخترانشان را از نظر ذهنی آماده کنند تا فرزندانشان به محض رویت قاعدگی گیج و دستپاچه نشوند.

زمان بیان شرایط بلوغ برای هر دختری متفاوت است و تشخیص زمان مناسب بر عهده مادران است. بهتر است این مباحث را در زمانی که دختران در ایام امتحانات و استرس‌ها‌ی درسی نیستند بیان کرد و خوب است با توجه به رشد جسمی دختر این مباحث پیگیری شود؛ به عنوان مثال وقتی که مادر متوجه جوانه زدن نوک پستان‌ها‌ در دخترش شد، بهترین زمان بیان این شرایط و آمادگی دادن برای دوران بلوغ است. هر چند که اولین قاعدگی به اندازه خود برای دختران استرس‌آور است، ولی مادران می‌توانند با توضیحات و آموزش‌ها‌ی لازم قبل از بلوغ، میزان این تنش و استرس را تا حد زیادی پایین آورند.

از شنیده‌های او آغاز کنید

در دوران بلوغ، اغلب بچه‌ها درباره موضوع «عادت ماهانه» جسته و گریخته نکته‌هایی را می‌شنوند و درباره آن صحبت می‌کنند؛ بنابراین فرزند شما هم ممکن است درباره این مسئله نکته‌هایی را در مدرسه شنیده باشد. اگر درباره این مسئله یا مسئله بارداری از شما سوال کرد، او را دعوا نکنید. صحبت کردن درباره این مسئله در مدرسه کاملا عادی است. به جای بازخواست او، از فرزندتان بپرسید چه حرف‌هایی درباره این موضوع شنیده است؟

صبر کنید تا کاملا مسئله را برای شما توضیح دهد، سپس در تصحیح شنیده‌های او صحبت کردن درباره عادت ماهانه را شروع کنید اما اگر چیزی نشنیده بود که بعید است چیزی نشنیده باشد، حتما با دیدن نخستین نشانه‌های بلوغ، بتدریج و کم کم خودتان صحبت کردن درباره این مسئله را آغاز کنید.

از تولد شروع کنید

توضیح این مسئله را از اینجا شروع کنید که عادت ماهانه در ادامه روند بزرگ شدن و بالغ شدن اوست؛ بنابراین زمانی بزرگ شدن او کامل می‌شود که عادت ماهانه اتفاق بیفتد. این مسئله برای این است که او بتواند مادر شود. سپس توضیح دهید که در هر بار عادت ماهانه، جسم کوچکی که قرار است در آینده دور به فرزندی تبدیل شود، در حال حاضر چون هنوز خود او (فرزندتان) کوچک است، از بدن او خارج شده و از محل خارج شدن این جسم کوچک، مانند جای زخم، خونریزی ایجاد می‌شود. در سال‌های بعد، زمانی که او بزرگتر شد، یک یا چند عدد از این اجسام کوچک تبدیل به کودک شده و او مادر خواهد شد.
ممکن است فرزند شما احساس کند این مسئله فقط برای او اتفاق افتاده و بنابراین با دیگران تفاوت دارد. به او توضیح بدهید که این مسئله، امری عادی برای همه دختران است و اگر برای دختری این مسئله اتفاق نیفتد، او وضعیت طبیعی ندارد. بنابراین نباید نگران باشد و خودش را فردی غیرعادی بداند.

اتفاقات حواشی را بگویید

برای فرزندتان توضیح دهید که عادت ماهانه، هر ماه یک بار در هر بار در روز مشخصی اتفاق می‌افتد؛ برای مثال اگر او برای اولین بار در روز بیستم ماه عادت شود، ماه بعد نیز در‌‌ همان تاریخ این مسئله تکرار خواهد شد.

به او بگویید پیش از شروع عادت ماهانه، تغییراتی مانند درد زیر شکم، کمردرد، درد در سینه‌ها، سرگیجه، حالت تهوع، سردرد، تب خفیف، حالت افسردگی که گاهی با گریه، بیقراری و عصبانیت همراه است، دیده می‌شود. از طرفی ممکن است اشتهای او نیز زیاد یا کم شود؛ و البته این حالت‌ها طبیعی است.

هراس از شروع درد در مدرسه

پس از آگاهی از مسئله، یکی از دغدغه‌های دختران بروز عادت ماهانه در مدرسه است. برای رفع این نگرانی به او این طور توضیح دهید. اول اینکه اولیای مدرسه محرم راز تو هستند. اگر چنین اتفاقی بروز کرد، حتما نزد ناظم یا مربی بهداشت مدرسه برود. او می‌تواند کمک‌های اولیه لازم را به فرزند شما ارائه کند. دوم اینکه از این زمان به بعد او باید همیشه چند عدد پد بهداشتی و یک عدد لباس زیر اضافی در زیپ مخفی کیفش همراه داشته باشد تا در صورت نیاز از آن‌ها استفاده کند. سوم اینکه او می‌تواند با توضیح شرایطش به ناظم مدرسه، درخواست کند تا با مادر تماس بگیرند و مادر حتما برای کمک به او خواهد آمد.

تو، طبیعی هستی

ممکن است فرزند شما احساس کند این مسئله، فقط برای او اتفاق افتاده و بنابراین با دیگران تفاوت دارد. به او توضیح بدهید که این مسئله، امری عادی برای همه دختران است و اگر برای دختری این مسئله اتفاق نیفتد، او وضعیت طبیعی ندارد. بنابراین نباید نگران باشد و خودش را فردی غیرعادی بداند.

به او آموزش دهید

پیش از شروع عادت ماهانه، باید نحوه صحیح استفاده از پد بهداشتی را به فرزندتان آموزش دهید. به این ترتیب هراس او درباره تجربه اولین عادت ماهانه کم خواهد شد. در ماه‌های نخست شروع عادت ماهیانه معمولا نظم دقیقی وجود ندارد؛ بنابراین آگاهی از این مسئله به فرزند شما آرامش می‌دهد چون می‌داند که می‌تواند همیشه در هر شرایطی به خودش کمک کند.

به او دارو بدهید

برای کنترل عوارض پیش از عادت ماهانه، گاهی نیاز به مصرف داروهای مسکن است؛ بنابراین چند مسکن سبک مانند استامینوفن را داخل کیف فرزندتان بگذارید. علاوه بر این، با مصرف لبنیات کمک کنید تا بدن او، آرامش و توان لازم را کسب کند. بهترین نوع لبنیات، شیر و دوغ است.

نظافت را رعایت کند

یکی از آموزش‌های ضروری این دوره، رعایت نظافت شخصی است. به فرزندتان یاد بدهید که در این دوره باید هر روز حمام کند. هر دو ساعت یک بار، پد بهداشتی را تعویض کند و در صورت ایجاد کوچک‌ترین آلودگی روی لباس زیر یا دیگر لباس‌ها، سریعا آن را تعویض کند. خونی که باقی بماند، بوی نامطلوبی دارد؛ بنابراین باید به نظافت شخصی در این دوره به طور خاص رسیدگی شود.

نسرین صفری

بخش خانواده ایرانی تبیان