اختلال اضطرابی

نوشته‌ها

کلاستروفوبیا چیست؟ راه تشخیص و درمان آن کدام است؟

واژه کلاستروفوبیا (claustrophobia) از واژه لاتین claustrum به معنی “در جای خود محصور شده”، و واژه یونانی phobos به معنای “ترس” گرفته شده است که آن را تنگناترس یا تنگناهراسی هم معنی می‌کنند.

کلاستروفوبیا(تنگنا هراسی) چیست؟

افرا مبتلا به کلاستروفوبیا به مدت طولانی از رفتن به مکان‌های کوچک و موقعیت‌هایی که موجب وحشت و اضطراب آن‌ها می‌شود، خودداری می‌کنند. آن‌ها ممکن است از رفتن به مکان‌هایی همچون مترو اجتناب کنند و ترجیح دهند به جای استفاده از آسانسور، از پله استفاده کنند، حتی اگر قصد بالا رفتن از چندین طبقه را داشته باشند. تا بیش از ۵ درصد مردم جهان، ممکن است دچار کلاستروفوبیا شوند. علائم این بیماری، ممکن است شدید باشد، اما بسیاری از افراد، به دنبال درمان آن نیستند.

راه‌های تشخیص کلاستروفوبیا

یک روانشناس یا روانپزشک از بیمار درباره علائم آن خواهد پرسید. تشخیص کلاستروفوبیا ممکن است در طول یک مشاوره درباره مسئله مرتبط با اضطراب دیگری، مشخص شود. روانشناس سوالات زیر را برای تشخیص صحیح کلاستروفوبیا خواهد پرسید:

*او از توصیف نشانه‌ها و علل به وجود آمدن آن خواهد پرسید.
*سعی می‌کند میزان شدت علائم را تشخیص دهد.
*از به وجود آمدن دیگر انواع اختلالات اضطراب جلوگیری به عمل می‌آورد.

برای تعیین برخی از جزئیات، پزشک ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:

*یک پرسش نامه کلاستروفوبیا برای کمک به شناسایی علت اضطراب؛
*یک مقیاس claustrophobia برای کمک به تعیین سطح اضطراب؛

برای تشخیص یک فوبیای خاص، معیارهای مشخصی باید در نظر گرفته شود. این معیارها شامل موارد زیر هستند:

*یک ترس مزمن نامعقول یا بیش از حد، ناشی از وجود یا پیش‌بینی یک وضعیت خاص؛
*پاسخ به اضطراب در زمان قرار گرفتن در معرض محرک‌ها موجب یک حمله اضطرابی در بزرگسالان، یا بهانه‌گیری و خشم، چسبیدن به بزرگترها، گریه کردن یا سرد شدن بدن کودکان می‌شود.
*شناسایی توسط بیماران بزرگسال که ترس آن‌ها نسبت به تهدید یا خطر دریافت شده بیشتر است.
*به کارگیری اندازه‌گیری‌هایی برای دوری از اشیاء یا موقعیت‌های رعب‌آور، یا تمایل به تجربه آن‌ها اما با پریشانی و اضطراب.
*واکنش، پیش‌بینی یا اجتناب همیشگی فرد در زندگی روزمره و روابطش یا ایجاد پریشانی خیلی زیاد؛
*فوبیا برای مدتی، معمولا ۶ ماه یا بیشتر ادامه داشته باشد
*نشانه‌ها را نتوان به دیگر حالت‌های روانی همچون اختلال وسواس فکری- عملی (OCD) یا اختلال تنش‌زای پس از رویداد (PTSD) مرتبط ساخت.

علائم کلاستروفوبیا کدامند؟

کلاستروفوبیا، یک اختلال اضطرابی است و علائم آن معمولا در دوران کودکی یا نوجوانی ظاهر می‌شوند. حضور داشتن یا تصور قرار گرفتن در یک محیط محدود می‌تواند باعث ایجاد ترس از ناتوانی در تنفس، نبود اکسیژن و ترس از محصور شدن گردد. زمانی که سطوح اضطراب به سطح معینی برسد، فرد ممکن است شروع به تجربه موارد زیر کند:

عرق کردن و لرزیدن
افزایش ضربان قلب و بالا رفتن فشار خون
سرگیجه، ضعف و حواس‌پرتی
خشک شدن دهان
نفس نفس زدن یا “پرنفسی”
گر گرفتگی
لرزیدن یا رعشه گرفتن و حس وجود پروانه در شکم
حالت تهوع
سردرد
بی‌حسی
احساس خفگی
تنگی قفسه سینه، درد قفسه سینه و دشواری در تنفس
تمایل به حمام کردن
سردرگمی و حواس‌پرتی
ترس از آسیب یا بیماری

لزوما فضاهای کوچک، موجب ایجاد حس اضطراب نمی‌شوند، اما ترس از آنچه می‌تواند در صورت محبوس شدن افراد در این فضاها اتفاق بیفتد وجود دارد. به همین دلیل است که فرد از نبود اکسیژن می‌ترسد.

نمونه‌هایی از فضاهای کوچک که دربیماری claustrophobia می‌توانند باعث اضطراب شوند عبارتند از:

آسانسورها یا اتاق‌های پرو لباس در فروشگاه‌ها
تونل‌ها، زیرزمین‌ها، یا انباری‌ها
قطارها با قطارهای زیرزمینی
درهای چرخان
هواپیما
توالت عمومی
اتومبیل‌ها، به ویژه اتومبیل‌هایی که قفل مرکزی دارند
مناطق شلوغ
شست و شوی اتوماتیک خودرو
برخی امکانات پزشکی همچون اسکنرهای MRI
اتاق‌های کوچک، اتاق‌های قفل شده یا اتاق‌هایی که پنجره‌های آن‌ها باز نمی‌شوند.

راه‌های مقابله با احتمال بروز کلاستروفوبیا عبارتند از:

چک کردن خروجی‌ها و ماندن در نزدیکی آن‌ها هنگام وارد شدن به اتاق؛
ماندن در نزدیکی درها در یک مهمانی یا جمع شلوغ؛
اجتناب از رانندگی یا سفر به عنوان یک مسافر، هنگامی که احتمال سنگین شدن ترافیک وجود دارد.
استفاده از پله به جای آسانسور، حتی اگر استفاده از پله دشوار و ناراحت‌کننده باشد.

کلاستروفوبیا شامل ترس از محدود شدن یا محبوس شدن در یک محیط است، بنابراین مجبور بودن به انتظار کشیدن در یک صف بازرسی هم می‌تواند باعث بروز این اختلال در برخی از افراد شود.

راه درمان کلاستروفوبیا چیست؟

پس از تشخیص، روانشناس ممکن است یک یا چند مورد از گزینه‌های زیر را توصیه کند:

۱-رفتار درمانی شناختی(CBT)

هدف این است که ذهن بیمار را دوباره‌نویسی کنیم تا دیگر از مکان‌هایی که از آن‌ها هراس دارد، نترسد. این درمان می‌تواند شامل آرام آرام قرار دادن بیماران در فضاهای کوچک و کمک به آن‌ها برای مقابله با ترس و اضطرابشان باشد. نیاز به مواجه شدن با وضعیتی که موجب ترس می‌شود، ممکن است افراد را از اقدام به درمان باز دارد.

۲-مشاهده دیگران برای درمان claustrophobia

دیدن دیگران در واکنش به منبع ترس می‌تواند باعث قوت قلب بیمار شود.

۳-درمان دارویی بیماری کلاستروفوبیا

داروهای ضد افسردگی و آرامبخش می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند، اما مشکل اصلی را برطرف نمی‌کنند.

۴-تمرینات تمدد اعصاب و تجسم

نفس عمیق کشیدن، مراقبه کردن و انجام تمرینات استراحت ماهیچه‌ها می‌تواند به مقابله با افکار منفی و اضطراب کمک کند.

۵-داروهای جایگزین یا مکمل

برخی مکمل‌ها یا محصولات طبیعی مثل اسطخودوس یا یک “درمان نجات”، می‌تواند در کنترل هراس و اضطراب به بیماران کمک کند. درمان معمولا حدود ۱۰ هفته، با جلسات دو بار در هفته طول می‌کشد. با استفاده از درمان مناسب، غلبه بر کلاستروفوبیا امکان‌پذیر است.

منبع: ویکی روان

وسواس، زندگی را فلج می‌کند

اختلال وسواس فکری یا عملی، نوعی اختلال اضطرابی است که با اشتغال ذهنی مفرط درباره نظم و ترتیب و امور جزیی همراه است به شکلی که فرد، رفتارهای تکراری و وسواس‌گونه‌ای را که تا حدی نیز ارادی است، برای کاهش افکار وسواسی و اضطراب‌آور خود انجام می‌دهد. ریشه این بیماری، اضطراب است و چنانچه بیمار در انجام عمل وسواسی مقاومت کند، اضطرابش بیشتر می‌شود. وسواس به صورت‌های مختلفی بروز می‌کند، از جمله اجتناب، ترس، شک و تردید، تکرار، نظم و دقت افراطی، لجاجت، اجبار و الزام یا احساس بن بست. در برخی موارد نیز افکار وسواسی، می‌تواند به بهانه‌گیری، بی‌اشتهایی، بی‌خوابی و بی‌قراری منجر شود.

انواع مختلف وسواس

۱- آداب تمیز کردن و ترس از آلودگی

در برخی از بیماران، ترس از آلودگی ممکن است منجر به آداب شستشو شود که این آداب می‌تواند ده‌ها سال و بیش از دوازده ساعت در روز به طول بینجامد. این افراد اغلب برای پیشگیری از تماس با آلودگی، از تمامی قسمت‌های منزل و حتی محله اجتناب می‌کنند.

۲- آداب وارسی کردن

اگر شما به آداب وارسی کردن دچار باشید، نمی‌توانید مطمئن شوید که مرتکب خطایی بزرگ نشده‌اید. بنابراین برای حصول اطمینان به وارسی کردن می‌پردازید. معمولا می‌ترسید که در اثر خطایی که از شما سرزده است، به خودتان و دیگران آسیبی برسانید.

۳- آداب تکرار و اجبارهای شمارش

افراد مبتلا به این نوع وسواس احساس می‌کنند که باید حرکات ساده‌ای را چندین بار انجام دهند، مانند وارد شدن به اتاق و یا شستن بخشی از بدن خود و… . ممکن است تا زمانی که این حرکات را به همان تعداد انجام ندهد، احساس راحتی نکند.

۴- کندی اجبارگونه

شخص مبتلا به علائم اختلال وسواس، ممکن است دچار کندی در کار باشد، زیرا زمان زیادی را انجام آداب خاص خود می‌کند. برای درمان وسواس، گاهی می‌شود به بیمار توصیه کرد افکار خود را بنویسد یا ضبط کند و بعد دوباره آن را بخواند یا بشنود، این کار بی‌معنی بودن بسیاری از افکار یا رفتارهای وسواسی را برای وی، دوباره سازی می‌کند.

۵- وسواس اجبارهای خرافی

ممکن است خرافات بر زندگی همه مبتلایان به اختلال وسواس سایه بیندازد. به طور معمول وسواس‌های خرافی بر ترس از مرگ و نمادهای آن متمرکزند. اگر شما به این نوع وسواس مبتلا باشید، میان اشیاء ارتباط برقرار می‌کنید، یعنی چیزهایی را با بدشانسی مرتبط می‌دانید و سپس از فعالیت‌ها و مکان‌های خاصی که گمان می‌کنید، موجب بدشانسی می‌شوند اجتناب می‌کنید.

۶- آداب صرفه‌جویی و اندوختن

همه انسان‌ها، اشیایی را که برایشان بار احساسی دارند یا ممکن است به آن نیاز پیدا کنند، نگه می‌دارند. اما افراد مبتلا به آداب اندوختن نمی‌توانند میان اشیاء محبوب و اشیاء مورد مصرف تمایزی قائل شوند. آنها نمی‌توانند مطمئن شوند که یک تکه کاغذ ممکن است ارزشی نداشته باشد، به همین دلیل برای حل این مسئله هر چیزی را نگه می‌دارند.

درمان وسواس

غیر از درمان‌های دارویی برای اختلالات وسواس فکری ـ عملی، روش‌های درمانی دیگری نیز وجود دارد. روانکاوی و روان‌درمانی، روش بسیار مفیدی است که با ریشه‌یابی این مشکل می‌تواند به حل این اختلال کمک کند. از توصیه‌های واجب و بسیار مفید برای کمک به کاهش مشکلات وسواس می‌توان به این موارد اشاره کرد:

– ترغیب فرد برای شرکت در جلسات و محافل گروهی

– پرهیز از تنهایی و گوشه گیری

– ارتباط مناسب و دوستانه با اطرافیان

– شرکت در ورزش‌ها یا بازی‌های دسته‌جمعی

– اصلاح محیط زندگی

– ایجاد امنیت فکری و شغلی برای فرد

– ایجاد اشتغال

– سرگرمی و تنوع در زندگی روزمره

رفتار درمانی، روش موثری برای کاهش این اختلال است. از جمله تکنیک‌های رفتار درمانی، تکنیک مواجه‌سازی است، مثلا به فرد بیمار بگوییم حوله‌ای که دیروز استفاده کرده بودی، تمیز نبود، ولی دیدی که اتفاقی هم برای تو نیفتاد، با وجود آن که از آن استفاده کردی.

گاهی می‌شود به بیمار توصیه کرد افکار خود را بنویسد یا ضبط کند و بعد دوباره آن را بخواند یا بشنود، این کار بی‌معنی بودن بسیاری از افکار یا رفتارهای وسواسی را برای وی دوباره‌سازی می‌کند. هرگاه از صمیم قلب اعتقاد داشته باشید که افکار وسواسی شما حقیقی هستند و یا آن که اجبارهایتان در پیشگیری از یک پیش‌آمد بد ضروری‌اند، ممکن است به رفتاردرمانی جواب ندهید. بنابراین مهمترین اصل در درمان غیر دارویی وسواس، عدم اعتقاد به افکار وسواسی است.

تای‌چی و یوگا نیز، روش‌های کارآمدی در تقویت ذهن و تمرکز و به دنبال آن، کاهش اضطراب و افکار وسواسی است. هیپنوتیزم‌درمانی نیز از روش‌های موثر در درمان اختلالات وسواسی است. طب سوزنی، روشی موثر در کاهش یا درمان اختلالات وسواسی اجباری است. این روش، ضمن کاهش اضطراب در فرد بیمار، مکانیزم‌های مختلف افکار یا اعمال وسواسی را نیز کاهش می‌دهد. پرهیز از مواد غذایی محرک مانند فلفل یا سرخ‌کردنی‌ها، مصرف بیشتر مواد غذایی با طبیعت سرد مانند غذاهای دریایی یا میوه‌جات نیز از توصیه‌های غذایی مفید به این افراد است. دم کرده مخلوطی از بنفشه، گل ختمی، گل گاو زبان و دارچین نیز مفید است.

امروزه از لحاظ پزشکی، اثبات شده که ضعف جسمانی و کمبود ویتامین‌های مورد نیاز بدن، نقش مهمی در ابتلا به وسواس ایفا می‌کند. بنابراین، تقویت قوای جسمانی (زیر نظر پزشک) در این زمینه مفید خواهد بود.

بخش سلامت تبیان؛ فرآوری: نیره ولدخانی