آیین همسرداری

نوشته‌ها

«دوستت دارم» نوشته می‌شود، خوانده نمی‌شود!

چرا بعضی از زوج‌ها توصیه‌های دین درباره ی اظهار محبت کلامی را جدی نمی‌گیرند؟
برای داشتن زندگی آرام و شاد، مهارت‌های مختلفی لازم است که یکی از مهمترین آنها، مهارت کلامی است. روانشناسان از این مهارت زندگی زناشویی، به عنوان قوانین طلایی زندگی نام می‌برند و معتقدند رعایت این قوانین، زندگی را آن قدر به کامتان شیرین می‌کند که به راحتی می‌توانید خیلی از سختی‌ها را تحمل کنید. در دین اسلام، توصیه‌های زیادی درباره ی مهارت سخن گفتن زن و شوهر وجود دارد که شاید خیلی از زن و شوهرها، درباره ی این مهارت دینی، کمتر بدانند، در حالی که رعایت توصیه‌ها و سیره ی عملی ائمه معصوم(علیهم السلام) در این زمینه، خیلی از اختلافات زناشویی را حل و فصل می‌کند.

۱- چگونه باید از شوهر استقبال کرد؟

یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها برای دلگرم کردن همسر، این است که وقتی مرد از محل کار به خانه برمی‌گردد، خانم خانه با نام خداوند متعال به استقبالش برود و در سلام کردن از او سبقت بگیرد. چون کلمه «سلام»، یکی از اسامی خداست. همان طور که خدا در آیه ی ۲۳ سوره حشر در ضمن شمردن اسماء الهی می‌فرماید: «السلام المؤمن»؛ بدین معنا که خداوند متعال آفریننده و ایجاد کننده سلامت و ایمنی بخش است. از سوی دیگر، حتی اگر کسی معنای کلمه «سلام» را نداند، ‌به خودی خود، متوجه آرامش‌بخشی آن می‌شود. پس خانمی که برای استقبال از همسرش که تازه به خانه برگشته به او سلام می‌کند، با این رفتار خود، همسرش را دلگرم و آرام می‌کند چرا که کلمه «سلام» آهنگی ملایم و آرام و لطافت و نرمش خاصی دارد که گوش شنونده را می‌نوازد و او را آرام می‌کند. در همین خصوص در کتاب «حلیه المتقین» روایتی از امام صادق(علیه السلام) وجود دارد که مردی خدمت پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) رفت و عرض کرد: «‌من همسری دارم که وقتی وارد منزل می‌شوم به استقبالم می‌آید، وقتی از خانه بیرون می‌آیم بدرقه ام می‌کند، وقتی غمگینم دلیل غمم را می‌پرسد و می‌گوید اگر غمت برای روزی است، نگران نباش چون خدا، روزی انسان‌ها را تکفل کرده. اگر غمت برای آخرت است، نگران نباش. تلاش کن که خداوند پاداشت را می‌دهد». پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در پاسخ به او می‌فرمایند: «خداوند متعال، کارگزاران ویژه‌ای دارد که به بندگان کمک می‌کنند. همسر تو، یکی از این کارگزاران و بندگان خاص خداست که خدا برای او، اجر جهاد در راه خدا و شهادت را می‌نویسد».

۲- به نرمی و آرامی صحبت کنید

شیوه ی سخن گفتن ائمه ی معصوم(علیهم السلام) هم متفاوت بوده است. در کتاب «بحارالانوار» از امام علی(علیه السلام) روایتی نقل شده که حضرت می‌فرمایند: «نرمش در سخن و با صدای رسا سلام کردن، یکی از عبادتهاست». بنابراین آهسته و نرم صحبت کردن، یکی از مهارت‌هایی است که همسران باید در زمان صحبت کردن با یکدیگر، آن را مورد توجه قرار دهند. مشخص است که زبان تند و خشن، نه تنها آرامش خانواده را تهدید می‌کند بلکه گوینده را هم به عذاب دچار می‌کند. در این خصوص حدیثی از امام صادق(علیه السلام) در کتاب «تحف العقول» نقل شده که می‌فرمایند: «در رابطه میان زن و شوهر، مرد از سه چیز بی‌نیاز نیست و زن هم از سه چیز بی‌نیاز نیست. مرد باید با زن خوشرفتاری و مدارا داشته باشد تا بتواند محبت و علاقه او را جلب کند، ظاهرش را در برابر او آراسته کند و گشاده دست و بخشنده باشد. زن هم باید خودش را از پلیدی دور نگه دارد و تمیز و مرتب باشد، اظهار محبت کند و به نحوی رفتار کند که شوهر را نسبت به خودش بددل نکند.» بنابراین نرمش و مدارا در سخن گفتن، باید هم از طرف خانم رعایت شود و هم از طرف آقا. چون اگر قرار باشد یکی از همسران مدام رعایت محبت و احترام را بکند اما دیگری ذره‌ای محبت از خود نشان ندهد، در خانواده صمیمیت ایجاد نخواهد شد.

۳- آرام و با محبت صدایش کن

شیوه صدا زدن همسر، یکی از مهارت‌های کلامی است که باعث برقراری محبت بین زوجین می‌شود. در واقع کسی که همسر خود را با لحنی آرام و محبت‌آمیز صدا می‌زند، ‌او را به آرامش دعوت می‌کند اما صدا زدن با لحن تند و با کلمات توهین‌آمیز، باعث تنش و مشاجره در خانواده می‌شود. به همین دلیل گفته می‌شود با نوع صدا زدن همسرتان، مشخص می‌شود که چه حسی نسبت به او دارید و در ادامه صحبت‌هایتان می‌خواهید با او به نرمی سخن بگویید یا دنبال دعوا هستید. البته در خصوص شیوه صدا زدن همسر، چند نکته نباید فراموش شود:

اول این که بدون گفتن اسم همسرتان یا جایگزین مناسبی به جای اسم، با او شروع به صحبت نکنید. البته این جایگزین اسم می‌تواند برحسب سلیقه زن و شوهر انتخاب شود.

دوم این که در صدا زدن، از پسوند یا پیشوند توهین‌آمیز و بی‌ادبانه خودداری کنید. زمانی که مرد یا زنی همسر خود را با اسم و لحن مورد علاقه‌اش صدا می‌زند، علاوه بر اینکه خستگی و ناراحتی را از او دور می‌کند، این پیام را می‌رساند که نسبت به او، علاقمند است.

۴-«دوستت دارم» یادتان نرود

ابراز محبت، یعنی نشان دادن محبت قلبی نسبت به دیگری. این شیوه، یکی از بهترین راه‌های جلب محبت همسر است که می‌تواند در قالب کلمات هم ادا شود. در جلد پنجم کتاب «کافی» به نقل از پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نوشته شده: «این گفتار مرد به همسرش که «من تو را دوست دارم»، هرگز از قلب زن بیرون نمی‌رود». در واقع این جمله، چنان معجزه‌ای می‌کند که زن با شنیدن آن، حاضر می‌شود تمام زندگی و داشته خودش را برای آرامش و رفاه همسر و فرزندانش فدا کند و در عین حال، هیچ وقت این ابراز محبت شوهرش را از یاد نخواهد برد. حواسمان باشد که داشتن محبت قلبی نسبت به همسر، برای یک زندگی آرام و شیرین کفایت نمی‌کند. در واقع لازم است که محبت‌ها به زبان بیاید تا طرف مقابل با شنیدن آن، دلش آرام بگیرد. این محبت و قدردانی می‌تواند در قالب جملاتی ادا شود، مانند: «چه غذای خوشمزه‌ای آماده کرده‌ای»، «دست شما درد نکند»، «خسته نباشید»، «چقدر با این لباس زیبا شده‌ای» و… در عین حال آقایان باید توجه داشته باشند که خانم‌ها به طور ذاتی، نازک دل و حساسند. به همین دلیل بیشتر از مردان، به مهر و محبت نیاز دارند. هنگامی که زنی با مهر شوهرش مواجه شود، محبت خود را بیشتر از قبل به او ابراز می‌کند و انگیزه‌اش برای خدمت به همسر و خانواده بیشتر می‌شود. اظهار محبت از طرف زن نیز یکی از راه‌های جلب محبت شوهر است. در کتاب «مستدرک الوسائل» به نقل از امام رضا(علیه السلام) نوشته شده: «بعضی از زن‌ها برای شوهرانشان بهترین غنیمت هستند؛ زنانی که برای شوهرانشان اظهار عشق و محبت کنند». به همین دلیل لازم است که زن در برابر شوهرش، غرور بی‌جا و حجب و حیا را کنار گذاشته و از ابراز محبت نسبت به او دریغ نکند. بدین ترتیب اظهار محبت بین همسران، نه تنها بسیاری از سوءتفاهمات و مشکلات را حل می‌کند بلکه باعث می‌شود که فضای خانه و خانواده، برای آنها لبریز از نشاط و آرامش باشد.

۵-با هم شوخی کنید

شوخی کردن و گفتن جملات آرام‌بخش، از نکاتی است که می‌تواند فضای خانواده را آرام کند. در همین خصوص روایتی در کتاب «بحارالانوار» نوشته شده؛ روزی امام صادق(علیه السلام) از شخصی پرسیدند: «چقدر با همسرت شوخی می‌کنی؟» مرد در جواب عرض کرد: «خیلی کم!» سپس امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «این طور نباشید. با یکدیگر شوخی کنید. چون شوخی، از خوش اخلاقی پدید می‌آید». وقتی زن و شوهری این صفت را در زندگی خود داشته باشند و هر روز در حد چند کلمه با هم شوخی کنند، با این کار خود، بار زندگی را سبک می‌کنند. البته در خصوص شوخی کردن نکاتی وجود دارد که رعایت کردن آنها ضروری است. یکی از موارد، دوری کردن از توهین و ناسزاست. در جلد دوم کتاب «کافی» به نقل از امام باقر(علیه السلام) نوشته شده: «خداوند عزوجل کسی را که در میان جمع شوخی کند، دوست دارد به شرط آن که توهین نکند.» در واقع توهین کردن هنگام شوخی، نه تنها موجب شاد شدن دل همسر نمی‌شود بلکه او را آزار می‌دهد و زمینه‌ساز کینه در قلب او می‌شود. به همین دلیل باید از شوخی‌هایی که دل همسر را می‌رنجاند دوری کرد. از سوی دیگر لازم است که شوخی کردن، با تحقیر کردن شخصیت دیگری همراه نباشد. در غیر این صورت، همین شوخی موجب از بین رفتن محبت و آغاز کننده دعوا و مشاجره بین زوجین می‌شود.

۶- برای هم دعا کنید

وقتی زن و شوهری برای یکدیگر دعا می‌کنند، زمینه ارتباط مسالمت آمیزی را فراهم می‌کنند. زنی که بشنود همسرش هنگام دعا کردن، او را از یاد نمی‌برد، دلش گرم می‌شود که مورد محبت او قرار گرفته. این احساس در مورد مردان نیز وجود دارد. خداوند متعال در قرآن کریم این نوع دعاها را به مردم آموزش داده تا به صورت فردی و جمعی یکدیگر را دعا کرده و برای خودشان طلب خیر کنند تا علاوه بر بهره‌مند شدن از لطف خدا، در دل همسر و خانواده خود ایجاد محبت و صمیمیت کنند. یکی از نمونه‌های این دعا در آیه ۷۴ سوره فرقان آمده است؛ «پروردگارا! به ما از همسران و فرزندانمان آن ده که مایه روشنی چشمان ما باشد و ما را پیشوای پرهیزکاران قرار ده». هم چنین در آیه ۲۸ سوره مبارکه نوح می‌فرماید: «پروردگارا! من و پدر و مادرم و هر مؤمنی را که به سرای من داخل شود، بیامرز».

۷-چه کلام‌هایی نگوییم؟ زبان سرخ و سر سبز!

می‌دانید اولین خطری که زندگی زناشویی شما را تهدید می‌کند چیست؟ در جلد دوم کتاب «کافی» به نقل از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) نوشته شده است: «به مردم ناسزا نگویید که با این کار، در میان آنها دشمن پیدا می‌کنید.» تندزبانی، بدخویی و پرخاشگری، خصلت‌هایی است که خوشی‌های زندگی را از ناحیه زبان تهدید می‌کنند. اگر زنی در برابر شوهرش بدزبان شد و به او توهین کرد، همان اول، یک ضربه محکم به احساس او می‌زند. در مقابل، اگر مردی بدزبان و تندخو باشد، محبت او را خدشه‌دار می‌کند. وقتی این بدزبانی‌ها در خانواده ادامه پیدا کند نه تنها مهر و محبت میان زن و شوهر از بین می‌رود بلکه امکان دارد که کینه و نفرت جایگزین محبت آنها شود. بدتر از همه این که سنگدلی و قساوتی که در نتیجه این بدزبانی‌ها و به خصوص زخم زبان‌ها ایجاد می‌شود، به آسانی از بین نمی‌رود و مهم‌ترین آسیبی است که در کمین زندگی‌های زناشویی قرار گرفته چرا که زخم زبان و مقایسه همسر با دیگران، چیزی نیست که به سادگی از ذهن زن یا مرد پاک شود.
بدترین شکل آسیب زبان، این است که زنی، شوهرش را با مردان دیگر مقایسه کند و مثلاً بگوید «ببین فلانی چقدر مرد خوبی است و چه زندگی خوبی برای همسرش فراهم کرده» یا این که مردی در مقایسه همسرش با زنان دیگر بگوید «ببین فلانی چه زن خوبی است». این جملات که معمولاً بدون فکر و اندیشه منطقی و عاقلانه بر زبان بعضی از خانم‌ها و آقایان جاری می‌شوند، مانند سیل نابودکننده‌ای هستند که محبت را از ریشه می‌کند و از بین می‌برد.

منبع مقاله: نشریه همشهری آیه؛ شماره۱۴؛ مریم مرتضوی

احساستان را برای هم خرج کنید(مقاله دوم)

در مقاله ی پیش به ۶ مورد که شامل ” نظم و ترتیب “، ” اعتماد و خوش گمانى”، ” پاکیزگى و زیبایی”، ” گذشت و تفاهم”، “ با یکدیگر زیبا صحبت کنید ” و ” دیگران چگونه‌اند” می‌شود را مورد بررسی قرار دادیم. حال چهار دستور و سفارش مهم دیگر را برای شما کاربران عزیز تبیان ارائه می‌دهیم:

۱- احساسات، راه ایجاد محبت است، استفاده کنید

سخن زیبا و شیرین، احترام و تعارف، زیبایی و تمیزى در بدن و لباس و زندگى و مسائلى از این قبیل، مى‌تواند، نشاط‌آفرین و جذاب باشند. نگوئید محبت باید در دل باشد؟ آرى محبت در دل است، اما ایجاد آن بستگى به کارهایی دارد که شما انجام مى‌دهید، و تظاهر به دوستى، نشان دادن و برخورد زیبا و خلاصه آنچه دیگرى از آن لذت مى‌برد، یک راه ایجاد محبت و تداوم آن است.

۲- احساس همدردى و غم خوارگى

زن شوهرى که به حقیقت ازدواج و برنامه سعادت و موفقیت آن آگاهى دارند و مى‌دانند که باید این بنا را با محبت استوار گردانند توجه دارند که یکى از عوامل محبت که موجب گرمى و صفاى زندگى است احساس ‍ همدردى و غمخوارگى با یکدیگر است.

در خوشی‌ها و تلخی‌هاى زندگى، یکدیگر را سهیم بدانید، آن وقت احساس ‍ مى‌کنید که چه زندگى شیرین و هماهنگى خواهید داشت، اینکه شوهر هر غذایی دوست داشت بخورد و هر وقت که خواست مسافرت کند و هر شرائطى که خود مى‌خواهد تحمیل کند بدون در نظر گرفتن خواسته همسر خود، کارى عاقلانه نیست.

این که بعضى از زنها در برخورد با مسائل زندگى مى‌گویند وظیفه شوهر است که فلان چیز را بخرد، باید فلان چیز را تهیه کند، یا باید چنین و چنان کند، و یا شوهر بگوید وظیفه زن است که بشوید، بروبد و پخت و پز کند و اینگونه مسائل، جز ایجاد سردى چیز دیگرى نیست.

۳- هرگز ناامید نباشید، عاقل باشید

انسان، موجودى است انعطاف‌پذیر، که مى‌تواند در اثر تکرار و عادت، روحیات و عواطف خود را تغییر دهد، و به همین جهت است که انقلاب‌هاى درونى و یا جهش‌هاى روحى را در برخى مشاهده مى‌کنیم، توضیح کامل این حالت محتاج به بحث بسیار است توجه شما را به یک مثال جلب مى‌کنم.

آیا مصیبت زده‌اى را دیده اید که عزیزى را از دست داده است ؟ حالات او را در سه روز بعد در نظر بگیرید، آیا اضطراب و هیجان او همان اندازه است ؟ حالا یکماه بعد او را در نظر بگیرید، و بالاخره یک سال بعد را، مى‌بینید که او بعد از مدتى، هرگز آن نگرانى و تشویش اولیه را ندارد چرا؟ آیا مصیبت بر طرف شده یا کم شده است ؟ خیر، مصیبت هم چنان پابرخاست، آنچه تغییر کرده مصیبت زده است نه مصیبت، او در اثر مرور زمان به آن عادت کرده است، در حقیقت تنهاخود مصیبت سنگین نبود، بلکه چون تازه بود سنگین بود و چون از تازگى افتاد. دیگر سنگین نیست، به همین جهت است که گفته اند، هنگام مصیبت شخص دانا کارى مى‌کند که جاهل چند روز بعد خواهد کرد، البته نویسنده خود معترف است که استقامت در مقابل مصیبت مثل نوشتن آن ساده نیست ! ولى نتیجه درخشانى در پى دارد. برای مقابله یا سختی‌ها بهتر است دنیا را آنطور که هست بپذیرید.

کسى که در این جهان زندگى مى‌کند، اگر توقع مشکلات و حوادث را نداشته باشد، خود را فریب داده است، آن دنیایی که مشکلات و سختى در آن نباشد، بهشت است نه جهان ما.

این حقیقت را در زندگى درک کنید و بپذیرید تا نه تنها از بروز حوادث غافلگیر نشوید، بلکه کم و بیش منتظر آن هم بوده و خود را هنگام حادثه نبازید، حادثه در دنیاى ما مساله عادى و رایج است. پس سعی کنید همیشه روحیه ی خود را حفظ کنید

صبر و استقامت در قرآن و حدیث

صبر و استقامت، یکى از ابزار مهم موفقیت در زندگى هر فردى است، مخصوصا براى افراد مؤ من و پایبند به اصول اخلاقى و دین.

ارزش صبر در راه سعادت انسان، آنقدر زیاد است که خداوند متعال در قرآن مجید ده‌ها بار از آن سخن گفته است، به این آیه مبارکه توجه فرمائید:

ما قطعا شماها را به امورى مانند ترس و گرسنگى و کمبود و خسارت در اموال و جان‌ها و میوه‌ها، امتحان مى‌کنیم، و مژده باد استقامت کننده‌ها را، آنها که وقتى مصیبتى به آنان وارد مى‌شود مى‌گویند، ما از خدائیم و به سوى او باز میگردیم، بر اینان باد درود و رحمت پروردگارشان، و ایشانند هدایت شد گان(۱)

گاهى مى‌فرماید: خداوند با صبرکنندگان است(۲)

و مى‌فرماید: همدیگر را به صبر توصیه کنید،(۳)

و مى‌فرماید: با سختى آسانى است.(۴)

اینها همه نشانده این حقیقت هستند که صبر و استقامت، در سعادت انسان چقدر حساس و مهم است.

امام صادق(علیه السلام) فرمود: نقش صبر در ایمان، همانند سر به بدن است، هم چنان که بدون سر، بدن نمى‌ماند، بدون صبر هم ایمان نمى‌ماند.(۵)

و در حدیث دیگر حضرت امام صادق(علیه السلام) فرمود: انسان آزاده، در همه حال آزاده است اگر سختى ببیند، استقامت مى‌کند، مصیبت هر چه بر او زیاد شود او را نمى‌شکند، گرچه اسیر و مقهور شود، و از گشایش به سختى بیفتد، هم چنانکه یوسف صدیق امین، وقتى برده شد و مغلوب و اسیر گردید به آزاده گى او لطمه نخورد، تاریکى و وحشت چاه و آنچه کشید به او صدمه نزد تا اینکه خداوند بر او منت نهاد و همان ستمگر متجاوز به او را، عبد او قرار داد و او را پیامبر مرسل نمود و امتى را به وسیله او مورد رحمت قرار داد.آرى چنین است نتیجه صبر که نیکى به دنبال دارد، پس صبر کنید و صبر را به خود تلقین کنید تا پاداش ببرید.(۶)

و در روایت دیگرى حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: هر مؤمنى که به بلایی مبتلا شود و صبر کند، همانند پاداش هزار شهید براى او خواهد بود.(۷)

۴- سعادت دنیا و آخرت در گرو خوش اخلاقى است

(احسن الناس ایمانا احسنهم خلقا و الطفهم باهله انا اطفکم باهلى)

پیامبر اکرم(صلى الله علیه و آله و سلم) فرمود: بهترین ایمان را کسى دارد که بهترین اخلاق را دارد و نسبت به خانواده‌اش مهربانتر است و من از همه ی شما به خانواده‌ام مهربانترم.

امام باقر(علیه السلام) فرمود: هر مؤمنى که اخلاق بهترى دارد، ایمانش از همه کامل‌تر است.(۸)

و پیامبر اکرم(صلى الله علیه و آله و سلم) فرمود: در کفه هیچ کس در روز قیامت، چیزى بهتر از اخلاق خوب قرار داده نمى‌شود.(۹)

و فرمود: آن که اخلاق خوب دارد، همانند پاداش روزه‌دار در حال عبادت اجر مى‌برد.(۱۰)

و فرمود: بیشترین چیزى که امت مرا بهشتى مى‌کند، تقواى الهى و اخلاق خوب است.(۱۱)

اینها نمونه‌اى از دهها روایت است که در اهمیت و فضیلت خوش اخلاقى آورده شده است و هر کس که به سعادت دنیوى و اخروى خود علاقمند باشد، باید بر اعصاب خویش مسلط باشد، و خوش اخلاق باشد، مشکلات و سختی‌ها براى هر کس کم و بیش رخ مى‌دهد، اما با برخوردى زیبا و اخلاق خوب، مى‌توان از آنها به خوبى عبور کرد.

شما با بداخلاقى، فقط به سعادت خود لطمه مى‌زنید، زندگى خود و دیگران را خراب مى‌کنید، اگر سلامتى مى‌خواهید، اگر شادى مى‌خواهید خوش اخلاق باشید، که بداخلاق نه دین دارد و نه دنیا.

(لا عیش اهنا من حسن الخلق).

امام صادق(علیه السلام) در ضمن سفارش و نصیحت‌هاى خویش به یکى از اصحاب خود فرمود: هیچ زندگى گواراتر از خوش اخلاقى نیست.(۱۲)

پی‌نوشت‌ها 

۱- -سوره بقره، آیه ۱۵۵؛

۲- -سوره انفال، آیه ۴۶؛

۳-سوره والعصر.

۴-سوره الم نشرح.

۵-اصول کافى، ج ۴، ص ۱۴۰، ۱۴۲؛

۶-اصول کافى، ج ۴، ص ۱۴۰، ۱۴۲؛

۷-اصول کافى ج ۴ ص ۱۴۶؛

۸-بحار ج ۶۸؛

۹-بحار ج ۶۸؛

۱۰-بحار ج ۶۸؛

۱۱-بحار، ج ۶۸؛

۱۲-بحار، ج ۶۶، ص ۴۰۰؛

منبع: برگرفته از کتاب” اخلاق در خانواده و تربیت فرزند؛ نویسنده: سید محمد نجفى یزدى ”

با تغییر و تلخیص تنظیم برای تبیان: داوودی

بهترین همسران دنیا

آشنایی با برخی مهارت‌های همسرداری

۱– شاد باشیم؛ شاد بودن همیشه ارزشمند است، پس سعی کنیم خود را خوشحال و سرحال نشان دهیم تا خستگی را از تن شریک زندگی خود دور کنیم.

۲- صبور باشیم؛ اگر رفتار همسرمان را خوشایند نمی‌دانیم بهتر است با حوصله و تأمل و در شرایط مناسب او را از چگونگی رفتارش آگاه کنیم.

۳– منطقی رفتار کنیم؛ مسایل را منطقی و درست بررسی کنیم و به جای منافع شخصی، مصالح زندگی مشترک را در نظر بگیریم و بی‌طرفانه قضاوت کنیم.

۴- کم توقع باشیم؛ از همسرمان آن‌قدر انتظار داشته باشیم که بتواند به انتظارات پاسخ دهد.

۵- مثبت‌نگر باشیم؛ با بیاد آوردن لحظات شیرین زندگی بدبینی را از خود دور کنیم، به رفتارهای خوب همسرمان بیشتر بیندیشیم و جنبه‌های خوب زندگی را فراموش نکنیم.

۶- خوش‌بین باشیم؛ داشتن نگاه خوش‌بینانه به زندگی و اطرافیان باعث ایجاد آرامش و بذل محبت و عاطفه می‌شود.

۷– یک‌دل باشیم؛ درک متقابل موجب ایجاد تفاهم می‌شود و یکدلی به وجود می‌آورد.

۸- شنونده ی خوبی باشیم؛ هنگامی که همسرمان با ما صحبت می‌کند حتی‌الامکان به چشمان او نگاه کنیم و یا با اشاره و سرتکان دادن نشان دهیم که به حرف‌های او توجه داریم.

۹- مشوق همسر خود باشیم؛ برای رفتارها و صحبت‌های همسرمان ارزش قائل شویم و با یادآوری موقعیت‌های موفق گذشته ، او را تشویق کنیم تا آینده ی بهتری داشته باشد.

۱۰- به پیشرفت یکدیگر اهمیت دهیم؛ آن قدر صمیمی باشیم که پیشرفت و ترقی همسرمان یکی از آرزوهای ما باشد، در حقیقت اولین کسی که از این پیشرفت سود می‌برد ما هستیم.

۱۱– خوش قول باشیم؛ برای حرف‌ها و قول‌های خود ارزش قائل شویم و خود را در مقابل آنها مسوول بدانیم خوش‌قولی نشانه ی احترام به خود و همسر است.

۱۲- به شخصیت همسرمان احترام بگذاریم و حرمت یکدیگر را نزد خانواده و دوستان و … حفظ کنیم.

۱۳- ارتباط کلامی و عاطفی خود را حفظ کنیم؛ سعی کنیم با همسر خود درباره ی مسائل مختلف گفتگو کنیم. صحبت کردن بهترین راه آگاهی از افکار و احساسات همسر می‌باشد.
۱۴- با یکدیگر مهربان باشیم؛ همسرمان را جزئی از وجود خود بدانیم، محسناتش را بازگو کنیم، برایش خوبی بخواهیم و در راه کمک به همسرمان تمام تلاش خود را به کار ببریم. با مهربانی می‌توانیم مالک قلب‌های یکدیگر باشیم و رابطه ی گرم و صمیمی بر قرار کنیم.

۱۵- محبت‌پذیر و قهر گریز باشیم؛ منش توأم با مهربانی و دوری از قهر و کینه صفت همسران فداکاراست. تلاش کنیم که آیینه ی زندگیمان شفاف و بدون غبار کدروت باشد.

۱۶- راستگو باشیم؛ صداقت و راستی از بهترین سرمایه‌های زندگی مشترک است. هرگز نباید به دروغ و نیرنگ متوسل شویم حتی اگر حقیقت به نفع ما نباشد. فراموش نکنیم که دروغ پایه‌های زندگی را سست می‌کند.

۱۷- محیط خانواده را با صفا کنیم؛ فضای عاطفی خانواده باید چنان مطلوب و دوست داشتنی باشد که همسرمان در آن احساس رضایت خاطر کند و از امنیت روانی برخوردار باشد.

۱۸- به ارزش‌های دینی، اخلاقی و خانوادگی پایبند باشیم؛ ارزش‌ها از ارکان و ستون‌های اصلی خانواده محسوب می‌شوند و مقید بودن به ارزش‌ها موجب دوام و استحکام خانواده می‌شود و اصالت آن را حفظ می‌کند.

۱۹- به نیازهای همسر توجه کنیم؛ رفتار دلنشین و توأم با متانت موجب می‌شود خواسته‌های خود را به راحتی بیان کند.

۲۰- بهداشت روانی همسر را تأمین کنیم؛ در سایه ی سلامت جسمی و روانی می‌توانیم به هدف‌های خود برسیم، بنابراین باید به رفتار او توجه نماییم و از افسردگی و خمودیش جلوگیری کنیم.

۲۱- با یکدیگر مشورت کنیم؛ هر یک از همسران باید حق داشته باشند نظر و پیشنهاد خود را بیان کنند. با مشورت کردن، راه رسیدن به زندگی سالم کوتاه تر می‌شود.

۲۲- قدرشناس باشیم؛ از همسرمان به خاطر انجام وظایف، مسوولیت‌ها و همکاری‌هایش قدردانی کنیم برای ابراز سپاسگزاری و تشکر به کلمه‌های خاصی نیازمند نیستیم!

۲۳- احساس مسوولیت داشته باشیم؛ هر یک از همسران باید خود را در مقابل کاری که برعهده گرفته‌اند متعهد بدانند و از انجام دادن آن شانه خالی نکنند.

۲۴– برنامه‌ریزی کنیم؛ در حقیقت برنامه‌ریزی به زندگی خانوادگی نظم و سامان می‌بخشد.

۲۵- الگوی خوبی باشیم؛ طوری رفتار کنیم که الگوی رفتاری مناسبی برای همسر و فرزندان خود باشیم.

۲۶- خود را به جای همسرمان بگذاریم؛ دنیا را از دریچه ی نگاه او ببینیم و از خود بپرسیم : «اگر من جای او بودم چه می‌کردم؟»

۲۷- به خواسته‌ها و افکار یکدیگر احترام بگذاریم؛ فراموش نکنیم که ازدواج پیمان همکاری و تشریک مساعی است.

۲۸- میانه رو و متعادل باشیم؛ حضرت علی(ع) فرموده‌اند «خیرالامور اوسط‌ها»، پس اگر در تمام امور زندگی(خوردن، خوابیدن، مسافرت و حتی محبت کردن و…) اعتدال را رعایت کنیم کمتر دچار مشکل می‌شویم.

۲۹– با جملات زیبا از همسر خود دلجویی کنیم؛ یک جمله ی شورانگیز می‌تواند طوفانی از خشم وغضب و نفرت را خاموش کند و بنای زندگی را از خطرات گوناگون دور سازد.

۳۰- روابط زناشویی را بسیار مهم بدانیم؛ عدم توجه به این روابط موجب ایجاد مشکلات مختلف خانوادگی، روحی و روانی برای هر یک از طرفین می‌شود و زندگی را با خطرهای جدی روبرو می‌کند.

۳۱- به همسر خود بگوییم که من به خاطر عشق به تو همه ی سختی‌های زندگی‌مان را می‌پذیرم چنین جملاتی باعث دلگرمی او می‌شود.

۳۲- همسر خود را راضی کنیم؛ باید طوری رضایت همسرمان را جلب نماییم که مطمئن باشیم هیچ وقت ما را ترک نمی‌کند و یا در هیچ مشکلی ما را تنها نمی‌گذارد.

۳۳- با متانت و صداقت قبول کنیم که در بعضی از کارها همسرمان شایسته‌تر است.

۳۴- برای سخن و پیشنهاد همسرمان احترام قائل شویم و خود را عقل کل ندانیم. باور داشته باشیم که همیشه همه چیز را همگان دانند.

۳۵- سختی‌ها و مشکلات محیط کار را در حد ضرورت با همسرمان در میان بگذاریم؛ هم فکری بار مشکلات را سبک‌تر می‌نماید.

۳۶- فرمان ندهیم؛ نباید خانه را به پادگان تبدیل کنیم، متوجه باشیم که خانه کانون عشق و محبت است نه محل یکه تازی و خشونت.

۳۷- تعصبات غلط و افکار مزاحم را از خود دور کنیم؛ افکار مزاحم مانند خوره، سلامت روانی انسان را از میان می‌برند. بهتر است به جای اعمال تعصبات دست و پاگیر انرژی خود را صرف توجه به همسر و خانواده نماییم.

۳۸- از ازدواج خود اظهار پشیمانی نکنیم؛ زندگی و روابط خود را با دیگران مقایسه نکنیم و از یاد نبریم که زندگی هر کسی مطابق سلیقه و عقل و درایت او اداره می‌شود.

۳۹– روی نقاط ضعف همسر خود انگشت نگذاریم؛ هر فردی ممکن است در موارد مختلف دچار ضعف باشد آشکار کردن و بزرگ جلوه‌دادن این نقاط ضعف موجب ایجاد کدورت می‌شود. هرگز نباید از نقطه ضعف‌ها به عنوان اسلحه‌ای برای سکوت یا شکست دادن همسر استفاده کنیم.

۴۰- مقابله به مثل نکنیم؛ از رفتارهای تلافی جویانه بپرهیزیم و سعی کنیم به جای مقابله به مثل، رفتار مناسب را به او یادآوری نماییم.

منبع: انجمن علمی آموزشی مدرسین؛ با تغییر؛ تبیان

آیین همسرداری

عنوان: آیین همسرداری
مولف: ابراهیم امینی
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات بوستان کتاب
سال نشر: ۱۳۸۷
نوبت نشر: بیست‌و ششم
محل نشر:قم

مبانی اخلاقی رفتارهای دوجانبه همسران در کتابی با عنوان «همسرداری» به قلم آیت‌الله ابراهیم امینی به چاپ رسیده است. نویسنده این اثر توجه به ضرورت اجتماعی، مشکلات و مسایل زناشویی را با استناد به آیات و روایات اسلامی بررسی و راه‌کارهایی را برای سلامت خانواده ارائه کرده است.

اثر حاضر با توجه به مسایل مختلف درونی یا خارج از خانواده ـ که در ایجاد اختلاف‌های خانوادگی نقش دارند ـ وظایف و نقش‌های متقابل همسران را در مواجهه با این مشکلات عنوان می‌کند.

به عقیده نگارنده، مهمترین عامل ناسازگاری و اختلافات داخلی، عدم آشنایی زن و شوهر به وظایف زناشویی خود و عدم آمادگی برای ایجاد زندگی مشترک است.

این اثر از موضوعات گوناگونی چون وظیفه مرد در تکامل همسر، نخستین وظیفه زن و شوهر، پرستاری از همسر، سرپرست خانواده، تربیت فرزند، تغذیه و بهداشت کودک، کمک مرد در کارهای خانه، نظافت در خانه، خودخواهی؛ بزرگ‌ترین عامل اختلاف، تهیه غذا، خشم و عصبانیت همسر تشکیل شده است.

این کتاب در سال‌های مختلف با عنوان آیین همسرداری یا اخلاق در خانواده از سوی انتشارات اسلامی منتشر شده است. کتاب‌های وسایل‌الشیعه، مکارم‌ الاخلاق، مستدرک‌الوسایل، آیین تربیت، مجمع‌الزواید، راز آفرینش انسان، آیین شوهرداری، کافی و کتاب بانوی نمونه اسلام، از منابع مورد استناد در تدوین این اثر به شمار می‌روند.

استقبال خوانندگان از درون‌مایه‌های این اثر را می‌‌توان دلیلی بر رسیدن چاپ بیست ‌و ششم این کتاب دانست. کتاب «همسرداری» به دلیل این که ترکیبی از مسایل فقه، احکام، اخلاق و تربیت اسلامی است، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.  در این کتاب تمامی آثاری که شیوه‌های صحیح زندگی را به مردم آموزش می‌دهد، مورد توجه‌ قرار گرفته اند، اظهار داشت: نگارش این اثر با تجربه نویسنده همراه بوده و با رویکردی اعتدال‌گرایانه به قضایا توجه شده است.

در این کتاب به دو شکل، مباحث اخلاقی و احکام رفتارهای خانوادگی بیان شده‌اند. احکام مرزها را تعیین می‌کنند که چه کاری باید صورت بگیرد، در حالی که اخلاق فراتر از احکام است. ممکن است خیلی از کارها در بحث احکام بر ما واجب نباشد اما هنگامی که بحث‌های خانوادگی مطرح می‌شود و صحبت از شرایط به میان می‌آید، در زمره وظایف یک فرد به حساب می‌آیند.

خطاهاى شوهرت را ببخش

به غیر از معصوم، همه کس خطا و لغزش دارد. دو نفر که با هم زندگى می‌کنند و از جهتى تشریک مساعى و همکارى دارند، باید لغزش‌هاى یکدیگر را ببخشند تا زندگى آنها ادامه پیدا کند. اگر بخواهند در این باره سختگیرى کنند، ادامه همکارى غیر ممکن می‌شود. دو نفر شریک، دو نفر همسایه، دو نفر رفیق، دو نفر همکار، دو نفر زن و شوهر، باید در زندگى اجتماعى داراى گذشت باشند. هیچ زندگى اجتماعى به مقدار زندگى خانوادگى، احتیاج به گذشت ندارد. اگر اعضاء یک خانواده بخواهند سخت‌گیرى بعمل آورند و خطا‌هاى یکدیگر را تعقیب کنند، یا زندگى آنها ازهم مى‌پاشد یا بدترین زندگى را خواهند داشت.
خانم محترم! ممکن است از شوهر شما خطا یا خطاهایى صادر شود. ممکن است از روى خشم و غضب به شما اهانت کند. ممکن است ناسزایی از دهانش بیرون آید. ممکن است از خود، بی‌خود شده، شما رابزند، ممکن است یک مرتبه به شما دروغ بگوید، ممکن است کارى را انجام دهد که مورد پسند شما نباشد، از این قبیل خطاها براى هر مردى امکان دارد، اگر بعدا احساس کردى که از کردار خویش پشیمان شده، او را ببخش و موضوع را تعقیب نکن. اگر عذرخواهى کرد فورا قبول کن. اگر پشیمان شده لیکن زیر بار عذرخواهى نمى‌رود، در صدد نباش مجرمیت وى را به اثبات رسانى، زیرا به شخصیت او لطمه وارد می‌شود، ممکن است در صدد تلافى برآید، خطا‌هاى شما را تعقیب کند، ممکن است کارتان به نزاع و جدال و حتى جدایی بکشد اما اگر سکوت کردى و خطایش رانادیده گرفتى، در شکنجه وجدان قرار مى‌گیرد و به طور مسلم از کردار خویش، پشیمان خواهد شد، آنگاه شما را یک زن با گذشت، فهمیده، فداکار و عاقل خواهد شناخت، مى‌فهمد که به زندگى و خانواده و شوهر، علاقمند هستى، قدر تو را مى‌شناسد و محبتش چند برابر خواهد شد.
رسول خدا(صلى الله علیه و آله و سلم) فرمود: «زن بد، عذر شوهرش را نمى‌پذیرد و خطاهایش را نمى‌بخشد(۱)».
حیف نباشد زن آن قدر کم گذشت باشد که یک خطاى جزیی شوهرش را نتواند تحمل کند و بدان علت، پیمان مقدس زناشویى را بر هم بزند؟!
«زنى به رئیس دادگاه حمایت خانواده گفت: شوهرم قبل از ازدواج، به من نگفت که خدمت سربازى را انجام نداده و این موضوع را از من مخفى کرده بود. چند روز پیش متوجه شدم که به همین زودى باید به خدمت برود. و من نمى‌توانم با مردى که به من دروغ گفته زندگى کنم (۲) ».

پی‌نوشت‌ها

۱-بحار جلد ۱۰۳ ص ۲۳۵٫
۲-اطلاعات ۱۰ آبان ۱۳۵۴٫
منبع: امینی، ابراهیم؛ (۱۳۶۷)، آئین همسرداری یا اخلاق خانواده، تهران: اسلامی، چاپ پانزدهم.

همسران در قرآن کریم و روایات، زندگى شیرین مى‌شود

قرآن کریم به خانواده، اهمیت بسیارى داده است. بنیاد جامعه قرآنى، بر خانواده و نقش آن نهاده شده است. از این رو، به خانواده به عنوان مرکز توجه احکام، حقوق و آداب اهتمام ویژه اى مبذول داشته و نقش و جایگاه آن را با گزاره ها، آموزه‌ها و دستورهاى متعدد تحکیم بخشیده است.
خانواده از ارکان سه گانه مرد، زن و فرزند تشکیل شده و به زن به جهاتى نظرى خاص و ویژه شده تا جایگاه و نقش واقعى خود را در این شاکله به خوبى پیدا کند؛ به همین دلیل قرآن کریم آیاتى را به مسائل زن اختصاص داده و از بیان کوچک ترین چیز خوددارى نورزیده است، یکى از مسائلى که مورد توجه قرآن کریم است آداب معاشرت با همسر و زن است.

جمله کوتاه اما گویاى: «و عاشروهن بالمعروف»(نساء۱۹) بیان گر این مطلب است که هر گونه ارتباط، برخورد و رفتار شوهر باید به گونه اى باشد که عرف و شرع و رفتار جوانمردانه با آن موافق باشد. پس اعمالى چون سخت گیرى در نفقه، آزار و اذیت یا بدخلقى و مانند آنها، مخالف با معاشرت به معروفى است که قرآن کریم بدان سفارش نموده است.(۱)
گفته شده که معاشرت به معروف به معناى رفتار و اعمالى است که خداوند بدان امر کرده است؛ و نیز مراد از معاشرت به معروف، ادا کردن حقوق زن، چون قسم، نفقه و داشتن رفتار و گفتارى مناسب با اوست.(۲)
معاشرت به معروف از یک سو باعث دوام و قوام یافتن زندگى مشترک و شیرین شدن آن، براى هر یک از زن و شوهر خواهد شد. از سوى دیگر موجب شکوفا شدن استعدادهاى زن مسلمان مى شود و عاملى براى پیشرفت او در زندگى مى گردد.
معاشرت به معروف مصادیق فراوانى دارد و شامل بسیارى از امور اخلاقى مى گردد که در این جا مجال بحث در مورد همه آنها نیست و تنها به برخى از مصادیق مهم اشاره شده و توضیح مختصرى در رابطه با آن داده خواهد شد.

حسن خلق

حسن خلق، صفتى پسندیده و نیکو است که اسلام، بسیار به آن سفارش نموده است، تا آن جا که در روایات، حسن خلق به عنوان اولین، سنگین ترین، بهترین و با ارزش ترین چیزى بیان شده است که در روز قیامت مورد محاسبه قرار مى گیرد: «قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم): اول مایوضع فى المیزان العبد یوم القیامه حسن خلقه ما من شىء اثقل من المیزان من خلق حسن ما من شىء فى المیزان احسن فى حسن الخلق، ما یوضع فى میزان امرء یوم القیامه أفضل من حسن الخلق »؛(۳)
معناى حسن خلق خنده رو بودن و گشاده رو بودن نیست، اگر چه این رفتارها را نیز شامل مى شود؛ بلکه معناى فراتر از خنده رویى دارد. «حسن خلق به معناى تحمل و سعه صدر است؛ حسن خلق به معناى رها نکردن حق و ترک باطل است».(۴)
حسن خلق در روابط خانوادگى و خصوصاً بین زوجین جایگاه ویژه اى دارد؛ تا آن جا که بر سایر اعمال انسان نیز تأثیر مى گذارد. در این مورد روایتى از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است که ذکر آن، باعث روشن شدن اهمیت خلق و خوى نیک در خانواده خواهد شد.
به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) خبر دادند که سعدبن معاذ درگذشت. با شیندن این خبر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) با اصحاب خویش به خانه سعد رفتند. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به چار چوب در خانه تکیه داده بود. دستور داد که او را غسل دهند. چون او را خوشبو ساختند و کفن کردند و بر تابوت نهادند؛ پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) با پاى برهنه و بدون عبا در پى جنازه روان گشت، گاه از راست جنازه را مى گرفت و گاه از چپ. تا جنازه به گورستان رسید.

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) نزدیک قبر آمد و خود سنگ بر آن نهاد و آجر بر آن چید؛ (در هنگام ساختن گور) پیاپى مى گفت: آجر بدهید، گِل بدهید و با گِل‌ها (که در میان آجرها مى نهاد) آجرها را محکم مى کرد. چون (کار ساختن گور) پایان یافت و خاک بر آن پاشید و قبر را هموار ساخت؛ فرمود: مى دانم که این گور فرسوده مى گردد و مى پوسد؛ لیکن خداوند بنده اى را دوست دارد که چون کارى انجام دهد، آن را درست و استوار به انجام برساند.زمانى که خاک روى قبر را صاف کرد، مادر سعد گفت: سعد! بهشت گوارایت باد.

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) گفت: مادر سعد ساکت باش، درباره کار خدا این گونه، حتمى میندیش؛ زیرا که گور، سعد را بفشرد.

سپس پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) بازگشت و مردم نیز بازگشتند ( در راه بازگشت)، به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفتند: یا رسول الله دیدیم که با سعد رفتارى کردى که با هیچ کس نکردى، تشییع کردى در حالى که پا برهنه بودى و عبا بر دوش نداشتى؛ رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: ملائکه هم پا برهنه و بدون عبا بودند، و من به آنها تأسى کردم.

گفتند: یک بار طرف راست جنازه را مى گرفتى و یکبار طرف چپ آن را. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: دست من در دست جبرئیل بود؛ من آن جایى را مى گرفتم که او مى گفت. گفتند: به غسل او فرمان دادى و بر جنازه اش نماز گزاردى و او را در گور نهادى! سپس فرمودى که قبر او را بفشرد پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: آرى (چنین است که گفتم)؛ زیرا که سعد با خانواده اش بد اخلاق بود.»(۵)

از نوع برخورد پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) با سعد به خوبى روشن مى شود که سعدبن معاذ، فردى درستکار و با ایمان بوده و نیز فرمان بردار و تابع قوانین الهى؛ مسلماً حق و حقوق زن را رعایت مى کرد؛ که اگر چنین نمى بود پیامبر نیز با او این گونه با احترام رفتار نمى کرد.

پس این همه احترام پیامبر نسبت به او به دلیل این است که او فردى بوده که حقوق افراد و خانواده و جامعه را کاملاً رعایت مى کرده و در این مورد هیچ گونه ظلمى بر کسى روا نمى داشته است؛ اما پیامبر مطلبى بالاتر از حق و حقوق زن و شوهرى را مطرح مى کند و آن رعایت اصول و ارزش هاى اخلاقى است که حسن خلق یکى از این موارد است و لزوم وجود آن در خانواده مورد تأکید است.

اکرام و احترام به زن

اسلام دو جنس زن و مرد را در گوهر انسانى و شرافت، یکى مى داند و از این لحاظ تفاوتى بین ایشان قائل نیست. قرآن کریم تمام انسان‌ها را بدون در نظر گرفتن جنسیت و نژاد و … داراى کرامت مى داند «ولقد کرمنابنى ءادم»(۶) اشاره به این اصل مهم و اساسى است، اما در این میان، اکرام و احترام نسبت به زن جایگاه خاص و ممتازى دارد.

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در این مورد فرموده اند: «ما اکرم النساء الا کریم ولا اهانهن الا لئیم»؛(۷) جز کسى که بهره اى از کرامت برده باشد، زنان را احترام و اکرام نمى کند و به زنان، اهانت نمى کند مگر انسان پست.» و نیز امام صادق(علیه السلام) به نقل از پدر بزرگوارشان مى فرمایند:
«من اتخذ امرأه فلیکرمها فانما المرأه لعبه فمن اتخذها فلا یضیعها»؛(۸) هر کس زنى بگیرد، باید احترامش کند. زن شما لعبت و دلبر است؛ هر کسى لعبتى به دست آورد، نباید آن را ضایع سازد.»
از دیدگاه اسلام، زن میهمان محترمى است، که اکرام و احترام نسبت به او لازم و ضرورى است. چه زمانى که او دخترى در خانه پدر است و چه زمانى که همسرى در کنار شوهر و یا مادرى مهربان براى فرزندان باشد؛ در همه حالات فوق توصیه هاى فراوانى در روایات یافت مى شود که دلیل بر لزوم احترام و اکرام نسبت به اوست.

در حدیث دیگرى وارد شده که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
«الاخیرکم خیرکم لنسائه و انا خیر کم لنسائى»؛(۹) بهترین شما مردى است که با زنش خوش رفتارتر باشد و من از همه شما نسبت به زنانم خوش رفتارترم.»
در حقیقت سیره عملى نبى مکرم اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نیز به خوبى نشان مى دهد که ایشان در نهایت احترام با زنان، خصوصاً دختر گرامیشان حضرت فاطمه(سلام الله علیها) و همسرانشان، رفتار مى کردند. که رفتار و گفتار ایشان در حقیقت ترسیم کننده نگاه اسلام به زن است، که زن را از موجودى پست و فاقد روح انسانى در عصر جاهلیت به انسانى صاحب کرامت، تبدیل کرد.

محبت و اظهار آن

اصل مهر و محبت و علاقه همسران نسبت به هم را خداوند متعال، در وجود زوجین قرار داده است. (۱۰) این محبت و علاقه با شروع زندگى مشترک تولد مى یابد و با ادامه زندگى، استحکام پیدا مى کند و تثبیت مى شود.

امام صادق(علیه السلام) در رابطه با اهمیت محبت به زن مى فرماید:
«من اخلاق الأنبیاء حب النساء»؛(۱۱) از اخلاق پیامبران دوست داشتن زنان است.»

و نیزدر جایى دیگر فرمودند:
«کل من اشتدلنا حبا اشتد للنساء حباً…»؛ (۱۲) هر کس ما را بیشتر دوست بدارد، زنان را بیشتر دوست خواهد داشت.»

البته بدیهى است که مهر و محبتى این چنین داراى ارزش است که در مسیر الهى و مطابق با دستورات شرع باشد و گرنه، چه بسا مهر و محبتى که هیچ ثمره معنوى نداشته باشد و حتى باعث سقوط فرد به ورطه نابودى شود.
در فرهنگ غنى اسلام اظهار محبت، یکى از لوازم دوست داشتن است. اما در روابط بین زوجین که مظهر کامل عشق و علاقه است، این اظهار محبت، جایگاه ویژه اى دارد تا آن جا که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده اند: «قول الرجل للمراه انى احبک لایذهب من قلبها ابدا»؛(۱۳) گفتار مرد به همسرش: همانا من تو را دوست دارم، هرگز از قلب همسرش محو نمى گردد.»

قوانین و توصیه هاى اسلام براساس فطرت و خصوصیات کلى انسان‌ها ست. این حدیث، با توجه به خصوصیات خاص زن که داراى احساسات و عواطفى بیش از مرد است، توصیه به اظهار محبت مرد نسبت به همسرش مى نماید؛ چرا که زن از نظر روحى، نیاز به دوست داشتن و محبوب بودن دارد، و با این جمله همسر، نیاز روحى و روانى او تأمین و به زندگى دلگرم مى شود؛ و مى تواند همسرى مهربان براى شوهر و مادرى دلسوز و با عاطفه براى فرزندان باشد.

پوشاندن عیوب همسر

زن و مرد در ارتباط و معاشرت با هم باید عیوب یکدیگر را بپوشانند و یکدیگر را از گناه و خطا و اشتباه حفظ نمایند. چنان که قرآن کریم در این رابطه مى فرماید: «هن لباس لکم و انتم لباس لهن…»(۱۴)
از آن جا که لباس انسان را مى پوشاند و حفظ مى کند، زن و مرد به لباس تشبیه شده اند.(۱۵) یعنى زن و مرد، هر یک طرف مقابل را از رفتن به دنبال فسق و فجور و اشاعه دادن آن در بین دیگران، حفظ مى کنند.(۱۶)
در تشبیه همسر به لباس نکات جالبى وجود دارد: به عنوان مثال، لباس متناسب با فصل و زمان تغییر پیدا مى کند، پس هر یک از دو همسر باید اخلاق و رفتار خود را متناسب با نیاز روحى و روانى همسر خود تنظیم نماید و یا این که لباس باید در رنگ، دوخت و جنس مناسب شأن انسان باشد، و یا این که لباس هم موجب حفظ بدن است و هم زینت به حساب مى آید و انسان همیشه به آن نیازمند مى باشد.

البته بین انسان و لباس رابطه اى متقابل وجود دارد. همان گونه که لباس انسان را حفظ مى کند در مقابل، هر فردى موظف به حفظ لباس خویش است.(۱۷)
پس زن و مرد باید همانند لباس هم باشند، هم یکدیگر را از خطا و اشتباه حفظ کنند و هم هر یک زینت دیگرى به حساب آید و به او افتخار کند. این رابطه تنگاتنگ و متقابل، در یک تشبیه خیلى ساده و کوتاه بیان شده است و نشان دهنده ارتباط صمیمانه و پر از صدق و دوستى دو همسر نسبت به هم است.

عفو و گذشت

انسان مختار آفریده شده است و حق انتخاب دارد و ممکن است در برخى از انتخاب‌ها دچار اشتباه شده و از مسیر اصلى خارج گردد و این مسأله براى زن و مرد، هر دو یکسان است. به طور معمول امور مربوط به خانه، برعهده زن گذارده مى شود و او باید امور خانه را مدیریت نماید؛ ممکن است در این راه دچار اشتباه شود، حتى ممکن است در برخورد و رفتار و گفتارش نسبت به همسر خویش خطا و اشتباه کند. در این مواقع بسیار سفارش شده است که مردان خطاهاى همسر خویش را ببخشند و آنها را به این دلیل مورد آزار و اذیت قرار ندهند.

از امام صادق(علیه السلام) پرسیده شد:
«ما حق المراه على زوجها الذى اذا فعله کان محسنا قال … و ان جهلت عفو لها »؛(۱۸) حق زن بر شوهرش چیست که اگر مرد آن را انجام دهد نیکو کار است فرمودند… اگر زن از روى جهل خطایى کرد، مرد او را ببخشد.»
عفو و گذشت تا آن جا اهمیت دارد، که قرآن کریم عفو و گذشت را از موارد احسان مى داند؛ و فردى که داراى احسان باشد محبوب خداوند متعال است.
«والعافین عن الناس والله یحب المحسنین؛(۱۹) و از خطاى مردم در مى گذرند؛ و خدا نیکو کاران را دوست دارد.»
زن و مرد، هر دو در مسیر زندگى مشترک دچار اشتباه مى شوند و هر یک باید با گذشت از خطاهاى طرف مقابل فضاى گرم و صمیمى خانواده را حفظ نماید، و از طرف دیگر با عفو و گذشت، محبوب خداوند متعال خواهند شد.

مدارا کردن

ممکن است در طول زندگى مشترک به دلیل برخى از مسائل از میزان مهر و محبت زن و شوهر نسبت به هم کاسته شود و یا ممکن است وجود برخى از خصوصیات اخلاقى در زن و یا شوهر، کدورت و دلسردى در بین ایشان ایجاد کند و زوجین تصور کنند که مى توانند از طریق جدایى، زندگى بهترى را براى خود فراهم آورند؛ قرآن کریم با توجه به اهمیت لزوم حفظ نظام خانواده و نیز با توجه به این که حق طلاق در دست مردان است،

خطاب به ایشان مى فرماید:
«فان کرهتموهن فعسى ان تکرهواشیا ویجعل الله فیه خیراً کثیرا»؛(۲۰) و اگر از آنها (به جهتى) کراهت داشتید، (فوراً تصمیم به جدایى نگیرید؛) چه بسا چیزى خوشایند شما نباشد و خداوند خیر فراوانى در آن قرار مى دهد.»
در این آیه به مردان توصیه شده است که نسبت به همسران خود مدارا نمایند هرچند که مورد پسند و رضاى آنها نباشند و در مقابل براى کسانى که چنین رفتار نمایند، مژده «خیر کثیر» مى دهد، زیرا انسان به جهت محدودیت علم و دانش، از بسیارى از مطالب بى اطلاع است.

امام على(علیه السلام) در رابطه با مدارا کردن به مردان چنین مى گوید:
«فدارها على کل حال و احسن الصحبه لها لیصفوا عیشک»؛(۲۱) در هر حال با همسرت مدارا کن و با او به نیکى معاشرت نما، تا زندگیت با صفا شود.»

مرد باید بداند که غرائز و احساسات او با غرائز و احساسات همسرش متفاوت است و هر یک براى مقصودى خاص خلق شده اند. هر یک از زن و شوهر باید وظایف و تکالیف خود را انجام دهد و براى دیگرى ایجاد مزاحمت ننماید، مرد هیچ گاه نباید از همسرش انتظار داشته باشد که مطابق او فکر کند، یا مثل او عمل کند. بلکه باید در مقابل گفتار و رفتار او مدارا پیشه کند تا زندگى براى هر دو ایشان شیرین و لذت بخش گردد.

مشورت و تبادل نظر

در قسمت هاى قبل بیان شد که هر یک از زن و مرد داراى خلق و خوى خاص خود هستند. و هر یک وظایف و تکالیف خاصى در خانه دارند. در برخى از مسائل که ، ارتباط زیادى با زن دارد و تصمیم گیرى مرد به تنهایى، نمى تواند، کاملاً صحیح و بى عیب و نقص باشد، مشورت و تبادل نظر، بهترین راه براى رسیدن به نتیجه مطلوب مى باشد.

در قرآن کریم نمونه اى از مشورت بین همسران بیان گردیده است:
«فان ارادا فصالاً عن تراض منهما و تشاور فلا جناح علیهما و ان اردتم ان تسترضعوا اولادکم فلا جناح علیکم اذا سلمتم ماءاتیتم بالمعروف»؛(۲۲) پس هر گاه والدین خواستند با رضایت و مشورت، فرزند خود را از شیر بگیرند، این کار ایرادى ندارد و اگر خواستید براى فرزندتان دایه بگیرید، در صورتى که حقوقى به حد متعارف به او دهید، اشکالى ندارد.»

در جایى دیگر قرآن کریم با تعبیر دیگرى به زوجین توصیه مى کند که با هم مشورت نمایند:
«وأتمروا بینکم بمعروف و ان تعاسرتم فسترضع له اخرى»؛(۲۳) و (درباره فرزندان، کاررا) با مشاوره شایسته انجام دهید؛ و اگر به توافق نرسیدید زن دیگرى شیر دادن آن بچه را برعهده مى گیرد.»

از فوائد مشورت در امور خانواده این است که طرف مقابل خود را در فکر و تصمیمى که گرفته شده سهیم مى داند و دیگر احساس نمى کند که این کار بر او تحمیل شده است.(۲۴)
البته بدیهى است که آن چه مطلوب و مفید است، مشورت با همسر در امور مربوط به خانه و خانواده است؛ و یا امورى که زن در آن صاحب نظراست؛ و در امورى که به او ارتباطى ندارد مشورت، توصیه نمى شود. پس به وسیله مشورت با همسر، علاوه بر حل مشکلات، راه صحیح نیز انتخاب مى شود و امور به احسن وجه اداره مى گردد.

پى‌نوشت‌ها
۱- تفسیر المنار، محمدرشید رضا، ج،۴ص۴۵۶؛ التفسیر المنیر، وهبه الزحیلى، ج۳-،۴ ص۳۰۲.
۲- مجمع البیان، ابوعلى الفضل بن الحسن الطبرسى،ج۳-،۴ ص۳۵.
۳- محمدى رى شهرى، میزان الحکمه، ج،۳ پیشین، ص۱۴۰.
۴- عبدالله جوادى آملى، مبادى اخلاق در قرآن، چاپ دوم، قم مرکز نشر اسراء، ۱۳۷۸ ه ش، ص۱۵۸.
۵- ابوجعفر محمدبن على بن الحسن ابن بابویه القمى، علل الشرایع، ج،۱ پیشین، ص،۳۶۰ محمدباقرالمجلسى، بحارالانوار، ج،۶ پیشین، ص،۲۲ باب،۸ روایت۱۴.
۶- سوره اسراء، (۱۷)، آیه ۷۰.
۷- علاءالدین على بن حسام الدین المتقى الهندى، کنزالعمال فى سنن الاقوال و الافعال، ج،۱۶ بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۰۹ ه ق، ص،۳۷۱ حدیث ۴۴۹۴۳؛ جلال الدین عبدالرحمن بن ابى بکر السیوطى، الجامع الصغیر، ج،۱ بیروت، دارالفکر، بى تا، ص،۶۳۲ حدیث ۴۱۰۲.
۸- محمدباقر المجلسى، بحارالانوار، ج،۱۰۰ پیشین، باب ،۲ ص،۲۲۴ حدیث ۵.
۹- محمدبن حسن الحرالعاملى، وسائل الشیعه، ج ،۲۰ پیشین، باب استحباب الاحسان الى الزوجه، ص ،۱۷۱ حدیث ۱۱؛ محمدبن على بن الحسن ابن بابویه القمى، من لاحضره الفقیه، ج ،۳ پیشین، باب حق المراه على الزوج،ص ،۳۲۰ حدیث ۱۴.
۱۰- ومن آیاته أن خلق لکم من أنفسکم أزواجاً لتسکنوا الیها و جعل بینکم موده و رحمه؛ سوره روم(۳۰)، آیه ۲۱.
۱۱- محمدبن حسن الحر العالملى، وسائل الشیعه، ج،۲۰ پیشین، باب استحباب حب النساء… ص،۲۲ حدیث۲.
۱۲- همان ص،۲۴ حدیق۱۲.
۱۳- همان، ص ،۲۳ حدیث۹.
۱۴- سوره بقره (۲)، آیاه ۱۸۷.
۱۵- جارالله محمود بن عمر الزمخشرى، الکشاف، ج،۱ چاپ اول، قم، مکتب الاعلام الاسلام، ،۱۴۱۴ ه ق ص۲۳۰.
۱۶- سید محمد حسین طباطبایى، المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوى همدانى، ج،۲ پیشین، ص۶۴.
۱۷- ناصر مکارم شیرازى و همکاران، تفسیر نمونه، ج،۱ پیشین، ص،۶۵۰ محسن قرائتى، تفسیر نور، ج،۱ پیشین، ص۳۸۲.
۱۸- محمدبن حسن الحرالعالملى، وسائل الشیعه، ج،۲۰ پیشین، باب استحباب الاحسان الى الزوجه…، ص ،۱۶۹ حدیث ،۱ ابوجعفر محمد یعقوب، الکلینى، فروع الکافى، ج،۵ پیشین، ص۵۱۰.
۱۹- سوره آل عمران، (۳)، آیه ۱۳۴.
۲۰- سوره، نساء(۴)، آیه ۱۹.
۲۱- محمدبن حسن الحرالعاملى، وسائل الشیعه، ج،۲۰ پیشین، باب جمله من آداب عشره النساء، ص،۱۶۹ حدیث۳.
۲۲- سوره بقره (۲)، آیه ۲۳۳.
۲۳- سوره طلاق(۶۵)، آیه ۶.
۲۴- محمدتقى مصباح یزدى، اخلاق در قرآن، ج،۳ چاپ اول، قم، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره)، ۱۳۷۸ ه ش، ص۷۸.

منبع: سایت مرکز فرهنگ و معارف قرآن

به ترقى شوهرت کمک کن

بشر، بالذات قابلیت ترقى دارد، عشق به کمال در نهادش نهفته و براى تکامل آفریده شده است، هر کس، در هر مقام و با هر شرائط و در هر سنى باشد، مى‌تواند به ترقیات خویش ادامه داده کاملتر گردد، انسان که براى هر گونه کمالى آماده است نباید هیچگاه به موجودیت خویش قناعت نموده هدف آفرینش را از دست بدهد، تا زنده است باید بکوشد تا کامل و کاملتر گردد.
هر انسانى خواهان ترقى است لیکن همه کس موفق نمى‌گردد. همت بلند و کوشش فراوان لازم دارد، باید زمینه کار را فراهم ساخت و موانع را بر طرف نمود آنگاه کوشید تا به مقصد رسید، شخصیت مرد تا حدود زیادى به خواسته‌هاى همسرش بستگى دارد، زن مى‌تواند به پیشرفت و ترقى شوهرش کمک نموده او را در مسیر ترقى قرار دهد چنان که مى‌تواند مانع ترقیاتش واقع گردد، هر چه بخواهد بدون شک همان است.
خانم محترم! در حدود شرائط و امکاناتى که برایتان موجود است، شخصیت بزرگتر و عالیترى را براى شوهرت در نظر بگیر و براى رسیدن به آن تشویقش کن، اگر میل دارد به تحصیلات خویش ادامه دهد یا به وسیله مطالعه و خواندن کتاب به معلوماتش بیفزاید، نه تنها مخالفت نکن بلکه تشویق و تحسینش کن، برنامه زندگى را طورى مرتب کن که با کارهاى او منافات نداشته باشد، سعى کن اسباب آسایش و راحتى او را فراهم سازى تا با فکر آزاد به ترقیات خویش ادامه دهد.
اگر سواد ندارد، با خواهش و تمنا وادارش کن در کلاسهاى شبانه یا در خارج مدرسه به تحصیلات خویش ادامه دهد، اگر تحصیل کرده است، تشویقش کن رشته علمى خودش را تعقیب کند، به وسیله مطالعه و خواندن کتابهاى مربوط به آن فن به معلومات خویش بیفزاید، اگر طبیب است، وادارش کن در هر روز، مقدارى از اوقاتش را به خواندن مجلات و کتابهاى پزشکى اختصاص بدهد، اگر دبیر یا آموزگار یا قاضى یا استاد یا مهندس است، از وى بخواه اوقات فراغت خویش را بخواندن کتابهاى مربوط به فن خودش یا کتابهاى علمى و اخلاقى و تاریخى بگذراند، و به طور خلاصه شوهر شما هر کس و در هر مقامى باشد، حتى کارگر و کاسب، براى ترقى و تکامل، آمادگى دارد.
نگذارید از مسیرى که دستگاه آفرینش برایش پیش بینى کرده، منحرف شود و از مطالعه و تکامل دست بردارد، به تحقیقات علمى و خواندن کتاب عادتش بدهید، نگذارید شخصیت او در یک حد معین متوقف بماند. اگر فرصت تهیه کتاب را ندارد شما مى‌توانید با مشورت او و سایردوستان این کار را بر عهده بگیرید، کتابهاى سودمند علمى و اخلاقى وتاریخى و دینى و بهداشتى و اقتصادى و ادبى را که بر طبق صلاح و سلیقه‌اش باشد تهیه نموده در اختیارش بگذارید، و بخواندن تشویقش کنید، خودتان نیز کتاب و مجله‌هاى سودمند را بخوانید. و در ضمن خواندن اگر به مطالبى برخورد کردید که براى شوهرتان نیز مفید است عین آن را یادداشت نموده در اختیارش قرار دهید. این کار فوائد بیشمارى در بر دارد:

اولاً اگر مدتى بدین برنامه ادامه بدهد، شخص دانشمند و فاضلى خواهد شد که خودش سر بلند و تو به وجودش، مفتخر خواهى شد. به علاوه، در رشته خودش، یک نفر متخصص خواهد شد که هم خودش استفاده مى‌کند و هم منافع بی‌شمارى به اجتماع مى‌رساند.

ثانیاً چون به نداى آفرینش لبیک گفته، سرگرم مطالعه و تحقیق است، کمتر اتفاق مى‌افتد که به ضعف اعصاب و بیمارى‌هاى روانى مبتلا گردد.

ثالثاً چون در طریق ترقى قرار گرفته و به خواندن کتاب علاقمند شود، به خانه و زندگى دلبستگى پیدا مى‌کند، دنبال ولگردى نمى‌رود، به مراکز فساد و شب نشینى‌هاى زیان بخش قدم نمى‌گذارد، به دام تبهکاران و اعتیادات خطرناک گرفتار نمى‌شود.

منبع: امینی، ابراهیم؛ (۱۳۶۷؟)، آئین همسرداری یا اخلاق خانواده، تهران: اسلامی، چاپ پانزدهم.

رفاقت و ملایمت در خانواده

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: کامل‌ترین مردم از جهت ایمان، خوش‌اخلاق‌ترین آنها می‌باشد. بهترین شما کسی است که نسبت به خانواده‌اش احسان کند. (بحارلانوار، ج۱۰۳، ص ۲۲۶) پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموند: هرگاه خداوند بخواهد به خانواده‌ای خیر برساند، گذر زندگی را بر آنان آسان کرده و اخلاق نیکو به آنها می‌دهد. (بحارالانوار، ج۷۱، ص ۳۹۴) رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر کس از شما اخلاقش نیک‌تر، ایمانش بهتر. (نهج الفصاحه، ح۴۲۰، ص ۷۹). نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)می‌فرمایند: لبخندهای زن و شوهر به روی هم، به هنگام برخورد با یکدیگر و یا هنگام خداحافظی صدقه است و به اندازه انفاق فی سبیل الله ارزش دارد. کافی، ج۵، ص ۵۶۹

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند: خوب‌ترین شما آن کسی است که با همسر خود نیکو رفتار کند. (مستدرک الوسائل، ج۱۴، ص ۲۵۵) امام صادق (علیه السلام) فرمودند: هر که با خانواده خود نیکوکار باشد، روزی‌اش زیاد می‌شود. (بحارالانوار، ج۶۶، ص ۴۰۷) امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید:… هر کس با خانواده‌اش به نیکی رفتار کند، عمرش طولانی می‌گردد. (بحارالانوار، ج۶۹، ص ۳۸۵) امام سجاد (علیه السلام) فرمودند: چهار خصلت اگر در فردی باشد دین او کامل شده، گناهانش پاک می‌شود و خداوند عزّوجلّ را در حالی که از او راضی است ملاقات می‌کند:

۱- کسی که وظیفه الهی‌اش را در مورد مردم انجام دهد.

۲- با مردم راستگو و صادق باشد.

۳- از انجام هر عملی که نزد خداوند ناخوشایند است، حیا کند.

۴- با خانواده‌اش خوش اخلاق باشد. (بحارالانوار، ج۶۹، ص ۳۸۵)

ظاهری شاد و چهره‌ای بشاش داشته باشید

در احادیث آمده است: “حزن انسان مؤمن، در دل اوست ولی چهره او بشاش است” اگر شما این گونه باشید، چهره‌تان پیام‌آور شادی و شادمانی است که امکان مسرت همسر رافراهم می‌سازد(خانواده شاد و بانشاط، ص ۱۹۸). علی (علیه السلام) فرمودند: با اخلاق خوش است که زندگی خوش و خرم می‌شود.(میزان الحکمه، ج۹، ص ۴۲۴۲) امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید: از هر خانواده‌ای که نرمی و ملایمت دور شد، خیر از آنها دور می‌شود. (کافی، ج۲، ص ۱۱۹) امام سجاد (علیه السلام) فرمود: محبوبترین شما نزد خداوند، نیکوکارترین و بهترینتان در عمل است… و نزدیکترین شما به خداوند، خوش‌خلق‌ترین شما است و آن که بیش از همه خداوند از او خشنود است آن کسی است که بیش از همه رفاه بیشتری برای خانواده‌اش فراهم کند. (بحارالانوار، ج۷۸، ص ۱۳۶).

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: مردی که بر بداخلاقی زنش [به خاطر خدا] صبر کند، خداوند به ازای هر صبری، ثوابی مانند اجر صبر ایوب بربلایی که به او رسید عطا می‌کند. (بحارالانوار، ج۷، ص ۲۱۶). حضرت علی (علیه السلام) در تمام حالات با همسران مدارا کنید. (وسائل الشیعه، ج۲۰، ص ۱۸۰) امام صادق (علیه السلام) فرمود: در ارتباط بین زن و شوهر، مرد نیازمند سه چیز می‌باشد: مدارا، خوش‌رفتاری و خوش اخلاقی با زن، تا محبت و علاقه زن را جلب نماید. به دست آوردن قلب او با پیراستن ظاهرش در مقابل دیدگان او و گشاده دستی با وی. زن نیز در روابط خود با همسرش بی نیاز از سه ویژگی نیست: خود را از هر پلیدی دور نگه دارد تا آنجایی که شوهرش در هر حالتی خوش یا ناخوش، به وی اطمینان کند، متعهد بودن زن تا به هنگام خطا شوهر به او توجه نماید. اظهار عشق و علاقه به همسر، ظاهری جذاب در برابر دیدگان او. (بحارالانوار، ج۲۴، ص ۹۷). حضرت علی (علیه السلام) می‌فرماید: چیزی به اندازه سخاوت و مدارا و خوش خلقی محبت را به وجود نمی‌آورد. (غررالحکم، ص ۲۴۴) امیرالمومنین علی (علیه السلام) می‌فرماید: کسی که رفق و مدارا به کار گیرد، روزی فراوان بدست می‌آورد. (غررالحکم، ص۲۴۴).

اگر دیدید که همسرتان یک نقطه عیبی دارد- هیچ انسانی بی عیب نیست- و مجبورید او را تحمل کنید، تحمل کنید، که او همزمان، دارد یک عیبی از شما را تحمل می‌کند. آدم عیب خودش را که نمی‌فهمد، عیب دیگری را می‌فهمد. پس بنا را بگذارید بر تحمل، اگر چنانچه قابل اصلاح است، او را اصلاح کنید. اگر دیدید کاری نمی‌شود کرد، با او بسازید. (مطلع عشق، ص ۹۱)، خطبه عقد رهبر فرزانه انقلاب، مورخه ۱۳۷۸/۴/۹ از هرچیزی که محیط خانواده را متشنج و دچار افسردگی و هیجانهای بی مورد نماید، اجتناب کنید. هم زن و هم مرد بنا را برسازش و همزیستی و همراهی بگذراند. (مطلع عشق، ص )۳۱، خطبه عقد رهبر فرزانه انقلاب، مورخه ۱۳۷۶/۹/۶٫

وقتی می‌گوییم تفاهم، معنای آن این نیست که هر فهمی ما داشتیم آن را بر زندگی تحمیل کنیم و اسمش را تفاهم بگذاریم. بر اساس اصولی که قرآن کریم و پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه اطهار (علیه السلام) برای ما ترسیم کرده اند، ما باید به یک فهم مشترک و در نتیجه به یک عمل مشترک برسیم و راه آن این است که گاهی ما از خواسته خودمان بگذریم و به خواسته همسرمان تن دهیم و گاهی او از خواسته خود بگذرد و به خواسته ما تن دهد. این معنای سازگاری، رفاقت و تفاهم است. (خانواده ی پویا، ج۶، ص ۴۴). به نقل از حجه السلام حسینی مشکل اشخاص تند خو آن است که به سبب مقصر ندانستن خود به اصلاح خویش نمی‌پردازند. آنها همواره تقصیر را به گردن دیگران می‌اندازند و در برابر نصیحت های خیرخواهانه دیگران نیز گوش شنوا ندارند. دینداری و رضامندی خانوادگی، مجتبی حیدری، ص ۱۲۱ ضعف اعصاب ها، غصه ها، نگرانی‌ها، کینه‌توزی‌ها، و… همه به خاطر آن است که در گفتار، کردار ونیت هایمان، محرک ما خدا نیست. دینداری و رضامندی خانوادگی، (مجتبی حیدری، ص۷۷).

منصف باشیم

چقدر عالی و شیرین است زندگی خانواده‌ای که شوهر نسبت به همسر و زن نسبت به شوهر، پدر و مادر نسبت به فرزند، فرزند نسبت به پدر و مادر انصاف را رعایت کنند و هرکدام در هر برنامه ای، آنچه را برای خود نمی‌پسندد، برای طرف خود هم نپسندد. این طور نباشد، که استراحت و راحتی فقط برای مرد و فرزندان خانه، و تمام زحمات و مشقات بدوش زن باشد، این گونه نباشد که زن و شوهری جان بکنند و بچه ها بخورند و بخوابند و طلبکار هم باشند، همه نسبت به هم اهل انصاف و دادگری و عدالت و خدمت بوده و در تمام کارهای خانه به هم کمک کنند تا بخشی از سعادت آنان تامین شود، از هجوم شقاوت درامان بمانند. (نظام خانواده در اسلام، حجه السلام حسین انصاریان، ص ۵۱۴).

یک راه حل

هر موضوعی را که موجب اوقات تلخی شما می‌شود، روی یک تکه کاغذ یاداشت کنید. در موقع ناراحتی، گله خود را اظهار نکنید. وقتی که شما و همسرتان در آرامش روحی هستید، آن وقت شکایات را بیرون بیاورید و پیش خود بخوانید. بیشتر گله ها و شکایات به قدری در نظر شما کوچک و ناچیز جلوه خواهد کرد که از مطرح کردن آن خجالت می‌کشید و یادداشت را پاره کرده و به دور می‌اندازید؛ امّا وقتی درباره ی گله های عمده با همسرتان صحبت می‌کنید، سعی نماید که عاقل، متین و منطقی باشید. بدون شک شکایات شما با همکاری و علاقه دو جانبه از بین خواهد رفت. (آیین همسرداری؛ دورتی کارنگی ترجمه مهستی شهلایی)

منبع: دفتر دوم؛ همسرداری کلبه ی مهر ص ۱۵۵

راسخون

آیین همسرداری در احادیث اسلامی

به نام آنکه دل کاشانه اوست

چراغ هر کسی در خانه اوست

یکی از موضوعات مهمی که هر مؤمنی خواهان فهم آن از کلام درربار معصومین(علیهم السلام) است، موضوع «آیین همسرداری» است. بدین منظور، بر آن شدیم تا به «آیین همسرداری در احادیث اسلامی» نظری بیفکنیم و «۴۰ حدیث» در این زمینه را برگزینیم و با ترجمه هایی دقیق و روان همراه سازیم و با عنوان هایی زیبا و تفکربرانگیز زمینه تدبر فراهم کنیم و این نکته را نیز خاطرنشان کنیم که ۲۰ حدیث آغازین آن‌ها مربوط به «اخلاق شوهر نسبت به همسر» و ۲۰ حدیث پسین آن‌ها مربوط به «اخلاق زن نسبت به همسر» است.

چشمان امید ما می‌گوید که این «حدیث گزینی» مطبوعتان می‌آید و مقبولتان می‌افتد؛ اما «خواجه شیراز» نیز چه در سفته است که گفته است:

صالح و طالح متاع خویش نمودند

تا که قبول افتد که در نظر آید

یادآوری می‌شود که مبلغان محترم می‌توانند در ماه مبارک رمضان، این موضوع را در قالب سخنرانی کوتاه(۱۰ دقیقه‌ای) بین دو نماز یا بعد از نماز صبح، مطرح کرده و هر روز، یک یا دو مورد از وظایف زن یا مرد را بیان کنند. البته مبلغان هنرمند با طرح مقدمه و ارائه توضیح و سپس نتیجه‌گیری مطلوب از این احادیث، جلسات با برکت و پرفیضی خواهند داشت.

اخلاق شوهر نسبت به همسر

اظهار محبت بیشتر، ایمان بیشتر

۱- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«کلما ازداد العبد ایمانا ازداد حبا للنسآء(۱)؛ هر چه ایمان بنده زیاد شود، محبت [وی] به زن ها نیز زیاد می‌شود.»

دوستدار اهل بیت(علیهم السلام)، دوستدار همسر است

۲- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«کل من اشتد لنا حبا اشتد للنساء حبا(۲)؛ هر کس بیشتر دوستدار ما(خاندان عصمت و طهارت) باشد، به زن‌ها(همسرش) نیز بیشتر دوستی می‌کند.»

صفای زندگی اینجاست، اینجا

۳- حضرت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) می‌فرمایند:

«فدارها علی کل حال و احسن الصحبه لها فیصفو عیشک(۳)؛ همیشه با همسرت مدارا کن، و با او به نیکی همنشینی کن تا زندگیت باصفا شود.»

از تکبر و خشونت بپرهیز

۴- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«خیر الرجال من امتی الذین لایتطاولون علی اهلیهم و یحنون علیهم و لایظلمونهم(۴)؛ بهترین مردان امت من، آن کسانی هستند که نسبت به خانواده خود خشن و متکبر نباشند و بر آنان ترحم و نوازش کنند و به آنان آزار نرسانند.»

سیلی، هرگز!

۵- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«فای رجل لطم امراته لطمه، امر الله عزوجل مالک خازن النیران فیلطمه علی حر وجهه سبعین لطمه فی نار جهنم(۵)؛ هر کس به صورت زنش سیلی بزند، خداوند به آتشبان جهنم دستور می‌دهد تا در آتش جهنم، هفتاد سیلی بر صورت او بزند.»

من تو را دوست دارم

۶- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«قول الرجل للمراه انی احبک لا یذهب من قلبها ابدا(۶)؛ این گفتار مرد به همسرش که «من تو را دوست دارم»، هرگز از قلب زن بیرون نمی‌رود.»

تامین سعادت دینی و دنیایی همسر

۷- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«للمراه علی زوجها ان یشبع بطنها، و یکسو ظهرها، و یعلمها الصلاه و الصوم و الزکاه ان کان فی مالها حق، و لاتخالفه فی ذلک(۷)؛ حق زن بر شوهرش این است که او را سیر کند، لباس بپوشاند، نماز و روزه و زکات را – اگر در مال زن حق زکاتی است – به او یاد دهد، و زن نیز در این کارها با او مخالفت نورزد.»

این هم جهاد در راه خداست

۸- امام رضا(علیه السلام) می‌فرمایند:

«الکآد علی عیاله من حل کالمجاهد فی سبیل الله(۸)؛ کسی که از راه حلال برای تامین رفاه خانواده‌اش تلاش می‌کند، همچون مجاهدی است که در راه خدا جهاد می‌کند.»

آیا هدیه هم می‌خری؟

۹- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«من دخل السوق فاشتری تحفه فحملها الی عیاله کان کحامل صدقه الی قوم محاویج ولیبدا بالاناث قبل الذکور فان من فرح ابنته فکانما اعتق رقبه من ولد اسماعیل ومن اقر بعین ابن فکانما بکی من خشیه الله ومن بکی من خشیه الله ادخله الله جنات النعیم(۹)؛ هر کس به بازار رود و هدیه‌ای برای خانواده‌اش بخرد و ببرد، [پاداش او ] مانند کسی است که برای نیازمندان صدقه می‌برد. [و هنگامی که هدیه را به خانه می‌برد]، باید، قبل از پسران، به دختران بدهد، زیرا کسی که دخترش را شادمان کند، مانند کسی است که یک بنده از فرزندان اسماعیل را آزاد کرده است. و هر کس [با دادن هدیه‌ای ] چشم پسری را روشن کند، گویا از ترس خدا گریسته است و هر کس از ترس خدا بگرید، خداوند او را داخل نعمت‌های بهشت کند.»

بازار و خرید گوشت

۱۰- امام سجاد(علیه السلام) می‌فرمایند:

«لان ادخل السوق و معی درهم ابتاع به لحما لعیالی و قد قرموا الیه احب الی من ان اعتق نسمه(۱۰)؛ برای من به بازار رفتن و خرید یک درهم گوشت برای خانواده‌ام که میل به گوشت دارند، از بنده آزاد کردن دوست داشتنی‌تر است.»

سوغاتی را فراموش نکن

۱۱- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«اذا سافر احدکم فقدم من سفره فلیات اهله بما تیسر(۱۱)؛ هر گاه یکی از شما به مسافرت رود و سپس از سفر برگردد، پس باید برای خانواده خود به اندازه‌ای که توانایی دارد سوغاتی بیاورد.»

برای او آرایش می‌کنی؟

۱۲- امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند:

«النسآء یحببن ان یرین الرجل فی مثل ما یحب الرجل ان یری فیه النسآء من الزینه(۱۲)؛ همان گونه که مردان دوست دارند زینت و آرایش را در زنانشان ببینند، زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در مردانشان ببینند.»

خانه را گرم نگه دار

۱۳- امام رضا(علیه السلام) می‌فرمایند:

«بنبغی للمؤمن ان ینقص من قوت عیاله فی الشتآء و یزید فی وقودهم(۱۳)؛ سزاوار است که مؤمن در زمستان از خوراک خانواده‌اش کم کند، و بر [چوب و زغال و] وسیله گرم‌کننده آنان بیفزاید.»

شاد ساختن خانواده در مناسبت‌های فرخنده

۱۴- راوی می‌گوید به امام صادق(علیه السلام) عرض کردم: حق زن بر شوهرش چیست؟ حضرت فرمودند:

«… و لاتکون فاکهه عامه الا اطعم عیاله منها و لایدع ان یکون للعید عندهم فضل فی الطعام و ان یسنی لهم فی ذلک شیء ما لم یسن لهم فی سآئر الایام(۱۴)؛… هر میوه‌ای که همه مردم از آن می‌خورند، باید به خانواده‌اش بخوراند و در روزهای عید، خوراک آنان را افزایش دهد، و چیزهایی برای آنان فراهم کند که در روزهای دیگر فراهم نمی‌کرده است.»

تهمت و سوء ظن هرگز

۱۵- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«لا تقذفوا نسآءکم فان فی قذفهن ندامه طویله و عقوبه شدیده(۱۵)؛ به زنان خود تهمت نزنید [و نسبت ناروا ندهید]، زیرا در این کار، [برای شما] پشیمانی طولانی و کیفر سختی خواهد بود.»

خدا کند تو بیایی

۱۶- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«هلک بذی المروه ان یبیت الرجل عن منزله بالمصر الذی فیه اهله(۱۶)؛ از جوانمردی دور است که [مردی] در شهری که خانواده‌اش هستند باشد، ولی در غیر خانه خود بخوابد.»

آداب ورود به خانه

۱۷- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«یسلم الرجل اذا دخل علی اهله و اذا دخل یضرب بنعلیه و یتنحنح یصنع ذلک حتی یؤذنهم انه قد جآء حتی لا یری شیئا یکرهه(۱۷)؛ هنگامی که مرد با خانواده‌اش برخورد می‌کند، [به آنان] سلام کند و هنگام ورود با صدای کفش و با سرفه کردن، خانواده‌اش را از آمدن خود با خبر کند، تا اینکه چیزی نبیند که او را ناخوش آید.»

در کنار همسر نشستن

۱۸- پیامبر عزیز اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«جلوس المرء عند عیاله احب الی الله تعالی من اعتکاف فی مسجدی هذا(۱۸)؛ نشستن مرد در کنار خانواده اش، نزد خدای بزرگ، دوست داشتنی‌تر از اعتکاف [و نشستن] در این مسجد من است.»

تاکنون لقمه در دهانش گذاشته‌ای؟

۱۹- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«ان الرجل لیؤجر فی رفع اللقمه الی فی امراته(۱۹)؛ مرد در برابر لقمه‌ای که در دهان زنش می‌گذارد، پاداش می‌برد.»

کتک نزن، فریاد نکش!

۲۰- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) به یکی از زنان درباره حق زن بر شوهرش می‌فرمایند:

«حقک علیه ان یطعمک ممایاکل و یکسوک مما یلبس و لا یلطم و لا یصیح فی وجهک(۲۰)؛ حق تو بر شوهرت این است که از آنچه خود می‌خورد به تو غذا دهد، و از آنچه خود می‌پوشد تو را نیز بپوشاند، و به روی تو سیلی نزند و فریاد نکشد.»

اخلاق زن نسبت به همسر

زیور اطاعت به گردن آویز

۲۱- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«ان للرجل حقا علی امراته اذا دعاها ترضیه و اذا امرها(۲۱) لا تعصیه و لا تجاوبه بالخلاف و لا تخالفه(۲۲)؛ مرد حقی بر زنش دارد [و آن حق این است که] چنانچه او را صدا زند پاسخ دهد، و هنگامی که او را دستوری دهد سرپیچی نکند و پاسخ مخالف ندهد و با او مخالفت نورزد.»

باران عشق و محبت

۲۲- امام رضا(علیه السلام) می‌فرمایند:

«اعلم ان النسآء شتی فمنهن الغنیمه و الغرامه و هی المتحببه لزوجها و العاشقه له…(۲۳)؛ بدان که زنان گوناگونند، برخی از آنان دستاوردی گرانبها و تاوان [رنج‌های آدمی] هستند و این زن، کسی است که به شوهرش محبت می‌کند و عاشق اوست.»

رضایت و شفاعت

۲۳- امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند:

«لا شفیع للمراه انجح عند ربها من رضا زوجها(۲۴)؛ برای زن هیچ شفیعی نزد پروردگارش به اندازه رضایت شوهرش سودمندتر نیست.»

عطر مهر و محبت

۲۴- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«للرجل علی المراه ان تلزم بیته و تودده و تحبه و تشفقه و تجتنب سخطه و تتبع مرضاته و توفی بعهده و وعده(۲۵)؛ حق مرد بر زن این است که [زن] ملازم خانه او باشد، و به شوهرش دوستی و محبت و دلسوزی کند، و از خشم وی دوری گزیند، و آنچه را مورد رضایت اوست انجام دهد، و به پیمان و وعده وی وفادار باشد.»

سرانجام ناسپاسی

۲۵- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«ایما امراه قالت لزوجها: ما رایت قط من وجهک خیرا فقد حبط عملها(۲۶)؛ هر زنی به شوهرش بگوید: من از تو هرگز خیری ندیدم، [ثواب] کارش از بین می‌رود.»

لجبازی هرگز

۲۶- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«خیر نسائکم الودود الولود المؤاتیه و شرها اللجوج(۲۷)؛ بهترین زنانتان، زنی است که با محبت، فرزندآور و سازگار باشد و بدترین آنان، زنی است که لجباز باشد.»

خشمگین کردن شوهر هرگز

۲۷- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«طوبی لامراه رضی عنها زوجها(۲۸)؛ خوشا به حال زنی که شوهرش از او راضی باشد.»

اذیت نکن

۲۸- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«من کان له امراه تؤذیه لم یقبل الله صلاتها و لا حسنه من عملها حتی تعینه و ترضیه و ان صامت الدهر و قامت و اعتقت الرقاب و انفقت الاموال فی سبیل الله و کانت اول من ترد النار ثم قال: و علی الرجل مثل ذلک الوزر و العذاب اذا کان لها مؤذیا ظالما(۲۹)؛ کسی که زنی دارد که [آن زن] به او آزار می‌رساند، خداوند نماز و کارهای نیک زن را نمی‌پذیرد تا این که به مرد کمک و او را راضی کند، اگر چه این زن تمام عمر را روزه بگیرد و نماز بخواند و بندگان را آزاد و دارایی [اش] را در راه خدا انفاق کند. و این زن نخستین کسی است که وارد آتش جهنم می‌شود. سپس حضرت فرمودند: مرد نیز چنین گناه و عذابی دارد اگر زنش را آزار رساند و [به او] ستم کند.»

چگونه می‌توانی او را غمگین ببینی؟

۲۹- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«… سعیده سعیده امراه تکرم زوجها و لا تؤذیه و تطیعه فی جمیع احواله(۳۰)؛ خوشا به سعادت و خوشا به سعادت آن زنی باد که شوهرش را بزرگ دارد و به او آزار نرساند و همیشه از شوهرش فرمانبری کند.»

چشمداشت بجا و منطقی

۳۰- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«لا یحل للمراه ان تتکلف زوجها فوق طاقته(۳۱)؛ برای زن جایز نیست که شوهرش را به بیش از توانایی‌اش مجبور کند.»

مهمان، با اجازه شوهر

۳۱- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«ایها الناس ان لنسآءکم علیکم حقا و لکم علیهن حقا حقکم علیهن [… ان ] لا یدخلن احدا تکرهونه بیوتکم الا باذنکم(۳۲)؛ مردم! زن‌های شما بر شما حقی دارند و شما هم بر آنان حقی دارید. حق شما بر آنان این است که کسی را که شما رضایت ندارید، بدون اجازه به منزلتان وارد نکنند.»

هم به استقبالش برو و هم او را بدرقه کن

۳۲- مردی خدمت رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و عرض کرد: همسری دارم که هرگاه وارد خانه می‌شوم، به استقبالم می‌آید، و چون از خانه بیرون می‌روم، بدرقه‌ام می‌کند و زمانی که مرا اندوهگین می‌بیند می‌گوید: اگر برای رزق و روزی [و مخارج زندگی] غصه می‌خوری، بدان که خداوند آن را به عهده گرفته است و اگر برای آخرت خود غصه می‌خوری، خدا اندوهت را زیاد کند [و بیشتر به فکر آخرت باشی. ] رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «ان لله عمالا و هذه من عماله لها نصف اجر الشهید(۳۳)؛ برای خدا کارگزارانی [در روی زمین] است و این زن یکی از کارگزاران خداست که پاداش او برابر با نیمی از پاداش شهید است.»

در این کارها نیز به او کمک کن

۳۳- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«ایما امراه اعانت زوجها علی الحج و الجهاد او طلب العلم اعطاها الله من الثواب ما یعطی امراه ایوب(علیه السلام)(۳۴)؛ هر زنی که در حج و جهاد و دانش‌اندوزی به شوهرش کمک کند، خداوند آن پاداشی را که به زن حضرت ایوب(علیه السلام) داده است، به او می‌دهد.»

شهری در بهشت خدا

۳۴- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«ما من امراه تسقی زوجها شربه من مآء الا کان خیرا لها من عباده سنه صیام نهارها و قیام لیلها و یبنی الله لها بکل شربه تسقی زوجها مدینه فی الجنه و غفر لها ستین خطیئه(۳۵)؛ هر زنی که به شوهرش مقداری آب دهد، برای او بهتر از عبادت یک سال است که روزهایش روزه باشد و شب هایش عبادت کند. و خداوند به جای هر مقدار آبی که به شوهرش بنوشاند، شهری در بهشت برایش می‌سازد و شصت گناهش را می‌آمرزد.»

تامین امنیت روانی همسر

۳۵- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«حق الرجل علی المراه اناره السراج و اصلاح الطعام و ان تستقبله عند باب بیتها فترحب و ان تقدم الیه الطست و المندیل و ان توضئه و ان لاتمنعه نفسهآ الا من عله(۳۶)؛ حق مرد بر زن این است که چراغ خانه را روشن سازد؛ غذای مطبوع فراهم کند؛ و تا در خانه‌اش به پیشواز او برود و به او خوشامد بگوید؛ و تشت آب و حوله را برای او آماده کند و دست‌های او را بشوید؛ و بدون دلیل(عذر شرعی) مانع شوهر نسبت به نفس خودش نشود.»

رحمت خدا از آن کدبانویان است

۳۶- امام صادق(علیه السلام) از پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) روایت می‌کند:

«ایما امراه دفعت من بیت زوجها شیئا من موضع الی موضع ترید به صلاحا نظر الله الیها و من نظر الله الیه لم یعذبه(۳۷)؛ هر زنی که در خانه شوهرش چیزی را برای سامان دادن وضع خانه جابه جا کند، خداوند نظر [رحمت] به او می‌کند. و هر کس مورد نظر [رحمت] خدا قرار گیرد، خدا عذابش نمی‌کند.»
خوشبوترین عطر، زیباترین لباس، نیکوترین زینت

۳۷- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره حق شوهر بر زن می‌فرمایند:

«علیها ان تطیب باطیب طیبها و تلبس احسن ثیابها و تزین باحسن زینتها(۳۸)؛ بر زن است که [برای شوهرش] خوشبوترین عطرهایش را بزند و قشنگترین لباس‌هایش را بپوشد، و از زیباترین زینت‌هایش استفاده کند.»

هنر آشپزی

۳۸- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«خیر نسآءکم الطیبه الریح الطیبه الطبیخ التی اذا انفقت انفقت بمعروف و ان امسکت امسکت بمعروف فتلک عامل من عمال الله و عامل الله لایخیب و لایندم(۳۹)؛ بهترین زنان شما زنی است که دارای بویی خوش و دست‌پختی خوب باشد. هنگامی که خرج می‌کند، بجا خرج کند، و هنگامی که خرج نمی‌کند بجا از خرج کردن خودداری ورزد. چنین زنی، کارگزاری از کارگزاران خداست و کارگزار خدا نه ناامید می‌شود و نه پشیمان.»

آرایش فقط برای شوهر

۳۹- پیامبر عزیز خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:

«ان من خیر نسآءکم… المتبرجه من زوجها الحصان عن غیره(۴۰)؛ بهترین زنان شما آن زنی است که برای شوهرش آرایش و زینت می‌کند، اما از بیگانگان خود را می‌پوشاند.»

از تو سپاسگزارم

۴۰- امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند:

«خیر نسآءکم التی ان اعطیت شکرت و ان منعت رضیت(۴۱)؛ بهترین زنان شما آن زنی است که چون به او چیزی داده شود، سپاسگزاری کند و اگر به او چیزی داده نشود راضی باشد.»

پی‌نوشت‌ها

۱) بحار الانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۲۸٫

۲) همان، ج ۱۰۳، ص ۲۲۷٫

۳) مکارم الاخلاق، ص ۲۱۸٫

۴) همان، ص ۲۱۶٫

۵) مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۵۰٫

۶) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۰٫

۷) مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۴۳٫

۸) بحارالانوار، ج ۱۰۴، ص ۷۲٫

۹) وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۲۲۷٫

۱۰) همان، ج ۱۵، ص ۲۵۱٫

۱۱) همان، ج ۸، ص ۳۳۷٫

۱۲) مکارم الاخلاق، ص ۸۰٫

۱۳) وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۲۴۹٫

۱۴) همان، ج ۱۵، ص ۲۲۷٫

۱۵) بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۴۹٫

۱۶) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۲۲٫

۱۷) بحارالانوار، ج ۷۶، ص ۱۱٫

۱۸) میزان الحکمه، ج ۴، ص ۲۸۷٫

۱۹) المحجه البیضاء، ج ۳، ص ۷۰٫

۲۰) مکارم الاخلاق، ص ۲۱۸٫

۲۱) البته دستورهای شوهر باید مخالف با موازین اسلامی نباشد.

۲۲) مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۴۳٫

۲۳) همان، ج ۱۴، ص ۱۶۱٫

۲۴) سفینه البحار، ج ۱، ص ۵۶۱٫

۲۵) مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۴۴٫

۲۶) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۱۵٫

۲۷) مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۱۶۲٫

۲۸) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۵۵٫

۲۹) همان، ج ۱۴، ص ۱۱۶٫

۳۰) بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۵۲٫

۳۱) مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۴۲٫

۳۲) بحارالانوار، ج ۷۶، ص ۳۴۸٫

۳۳) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۷٫

۳۴) همان، ص ۲۰۱٫

۳۵) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۲۳٫

۳۶) مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۵۴٫

۳۷) وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۱۷۵٫

۳۸) الکافی، ج ۵، ص ۵۰۸٫

۳۹) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۵٫

۴۰) بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۳۵٫

۴۱) همان، ج ۱۰۳، ص ۲۳۹٫

منبع: مجله مبلغان؛ آذر ۱۳۸۱؛ شماره ۳۵؛ صفحه۲۷

آیین همسرداری در اسلام(۲)

حقوق شوهر بر زن

اسلام، همچنان که وظایف و مسئولیت‌هایی بر عهده مردان قرار داده، حقوقی نیز برای آنان در نظر گرفته است و به زنان تذکر داده که برای ادامه زندگی زناشویی و دست یافتن به ثمرات شیرین ازدواج این حقوق را رعایت کنند، و اینک مهمترین(حقوق قانونی و اخلاقی) شوهر را بر زن از نظر خواننده گان گرامی می‌گذرانیم:

۱-هرگاه شوهر بخواهد رابطه جنسی برقرار سازد، اگر همسر او عذر موجهی نداشته باشد، باید تمکین نماید. زیرا اصولا یکی از اهداف ازدواج و تشکیل خانواده، تامین نیازمندی جنسی و اشباع این غریزه است، و بی‌گمان روابط زناشویی، نقش موثری در دیگر روابط بین زن و شوهر ایفا می‌کند، و اگر این نیاز طبیعی مرد به طرز صحیحی در خانه اشباع نگردد، ناچار می‌شود یا در خارج از بستر زناشویی در آغوش فساد بیفتد، یا به محرومیت و ناکامی بسازد که غالبا با عواقب وخیمی چون سرخودگی و نگرانی روحی همراه است و ناگفته پیداست که هر کدام از این دو صورت، زیان‌های فردی و اجتماعی به بار می‌آورد و به ضرر خود زن نیز تمام خواهد شد.(۲۶)

۲-بدون رضایت شوهر، کسی را به خانه راه ندهد. فلسفه این حکم، روشن است زیرا اولا خانه، خانه اوست، ثانیا گاهی شوهر تشخیص می‌دهد که رفت و آمد بعضی اشخاص، در روحیه همسر او اثر نامطلوب می‌گذارد. اگر زن بدون رضایت شوهر، به افرادی اجازه دهد وارد خانه او شوند، سوء تفاهم‌هایی پیش می‌آید و منشا بروز اختلاف و از هم پاشیدن خانواده می‌گردد.

۳-در زندگی سعی کند که رضایت خاطر شوهر را جلب نمایید. یعنی معاشرت‌های خود را مطابق میل شوهر انجام دهد، بدون رضایت او به هر جایی نرود و هر کاری انجام ندهد و هرگز درصدد آن نباشد که خواسته‌های خود را بر شوهر تحمیل کرده، او را مطیع خود سازد زیرا همان طوری که عواطف زودرنج زن، نیازمند مهر و نوازش و احسان شوهر است، مرد نیز به جهت دارا بودن نیروی عقلانی و جسمانی بیشتر، غرور خاصی در خود احساس می‌کند و انتظار دارد همسرش او را به دیده احترام بنگرد و خواسته‌های او را بر خواسته‌های خویش مقدم دارد. در اینجا مناسب است عبارت یکی از بانوان به اصطلاح روشنفکر را که سنگ آزادی زن را به سینه می‌زند و در عین حال اصل مذکور را تایید می‌کند نقل نماییم، او می‌نویسد:

«و سایر شرایط زندگی و مقتضیات اخلاقی و خانوادگی نیز زن را موظف می‌کند که از مرد مطیع‌تر و بردبارتر بوده همواره احساسات و تمایلات خود را با اخلاق و افکار مرد موازنه دهد، یعنی توازن زندگی از طرف زن باید بیشتر رعایت شود و اگر زنانی یافت شوند که بخواهند بر شوهران حکومت کنند، گذشته از این که به نظر عادی ناپسند و زننده است، با این گونه زنان پا از دایره لطف زندگانی بیرون گذاشته و طبیعت آنها با خشونت مردانگی بیشتر سازگار است. زیرا لطف طبیعی زن، در آن است که در پرتو حمایت و توجه مرد بوده و مرد در مقابل قدرانی و حمایت که از زن می‌کند، انتظار دارد زن نسبت به او مطیع و باوفا باشد. متابعت و بردباری است که نظر محبت و عطوفت مرد را متوجه زن ساخته، سعی می‌کند که آسایش و رضایت او را فراهم سازد… پس از این تکلیف که در نظر اول دشوار به نظر می‌رسد، در حقیقت، تا اندزه‌ای به نفع زنان و با طبیعت آنان سازگار است»(۲۷)

۴-مال و آبروی شوهر را در غیاب او محفوظ داشته، در اموال او خیانت ننماید و بدون اجازه و رضایت او تصرف نکند.

۵-در مشکلات و سختی‌های زندگی، حتی المقدور با او سازش و مساعدت کند؛ زیرا زندگی، فراز و نشیب فراوانی دارد؛ گاهی انسان در آغوش ناز و نعمت است، گاهی گرفتار مشکلات، گاهی دارا  گاهی فقیر؛ گاهی احساس خوشبختی می‌کند و گاهی بر عکس… همان طوری که مرد موظف است در تمام این حالات، نسبت به همسرش وفادار باشد، زن نیز موظف است بر پیمان خود استوار بوده با گرم و سرد زندگی شوهر سازگار باشد.

(نمونه‌هایی از گفتار پیشوایان اسلام)

۱-امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند: زنی خدمت پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) شرفیاب شد و عرض نمود: یا رسول الله! حق مرد بر زن چیست؟ رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)فرمود: (فرمانش را ببرد و نافرمانی او نکند، چیزی از مال او به عنوان صدقه بدون اجازه او به کسی ندهد؛ بدون رضایتش روزه مستحبی نگیرد؛ خواسته‌هایش را در مورد غریزه جنسی برآورد؛ بدون اجازه شوهر، از خانه بیرون نرود و اگر بدون رضایت او از خانه بیرون رود، فرشتگان آسمان و زمین، ملائکه غضب و ملائکه رحمت، او را لعنت می‌کنند تا به خانه برگردد.(۲۸)

۲-پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: (پس از نعمت اسلام، گرانمایه‌ترین نعمت برای یک مسلمان، داشتن همسر مسلمان است که هر گاه به او نگاه کند، مایه خوشنودی وی گردد، و امر او را اطاعت کند؛ و در غیاب وی مال و ناموسش را حفظ نماید.(۲۹)

۳-پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) برای نشان دادن اهمیت مقام شوهر می‌فرماید: (اگر شایسته بود انسانی برای دیگر انسان سجده کند؛ دستور می‌دادم بانوان برای شوهران خویش سجده نمایند).(۳۰)

۴-خوشرفتاری زن با شوهر و ادای حقوق او برای زن، ثواب و ارزش(جهاد) دارد امام هفتم(علیه السلام) می‌فرمایند: (جهاد المرأه حسن التبعل…) زیرا همان گونه که یک نفر مجاهــد، برای تربیت مردم و گسترش تعالیم اسلام (که هدف ازجهاد، اسلام است) پیکار و فداکاری می‌نماید، یک زن نیز با از خود گذشتگی و خوشرفتاری با شوهر، می‌تواند فرزندان خود را خوب تربیت کند و در چهار دیوار خانه همان هدف جهاد را تعقیب نماید!

زندگی بر اساس همکاری

در گذشته، سیستم‌های غلطی بر زندگی زناشویی حکمفرما بود. زن، بسان برده‌ای بیش نبود، و از این موجود لطیف و عاطفی، گذشته از بهره‌کشی‌های جنسی و شهوی، بیگاری گرفتن نیز رایج بوده. کارهای سنگین را به عهده آنهامی گذاشتند. درعوض، مردها به خوشگذرانی و تن‌پروری پرداخته، از دسترنج همسران خود استفاده می‌کردند؛ تا آنجا که در پاره‌ای از محیط‌ها، زنان به خاطر ناتوانی در کسب غنائم و غارت در جنگها، منفور بودند و دختران را زنده به گور می‌کردند، از آنجایی که قوانین اسلام بر اساس فطرت و عدالت واقعی است و به کانون خانواده به دید مقدسی می‌نگرد، به این وضع نابسامان خاتمه داده و بانوان را از کارهای اجباری معاف داشته است. به مرد حق نمی‌دهد تا همسرش را به کارهای خارج از وظیفه؛ وادارد. خواه در داخل خانه و یا خارج از آن؛ ولی همان طور که گفته شد، اسلام چون می‌خواست این کانون، کانون مهر و دوستی و صفا باشد و طرفین دلسوزانه برای آن فعالیت کنند، تا هر چه بیشتر بتوانند آن را گرم و روشن نگه دارند و فروغی از صفا و صممیت به آن ببخشند، روا نمی‌داند تمام بار مسئولیت زندگی بر دوش مرد باشد. از این رو، به بانوان نیز دستور می‌دهد تا با مردان در کار زندگی شریک گردند و کارها را عادلانه تقسیم کنند، بدین گونه که زن به کارهای داخل خانه بپردازد و مرد به کارهای خارج خانه! پیامبر اکرم اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم)خود، برنامه زندگی دخترش را بین او و همسرش علی بن ابیطالب(علیه السلام) این چنین تقسیم کرد: کارهای داخل منزل را به فاطمه(سلام الله علیها) و کارهای بیرون را به علی(علیه السلام) واگذاشت. و فاطمه از این تقسیم، فوق‌العاده خرسند بود.(۳۱) پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمود: (هر زنی که به منظور تنظیم و اصلاح خانه، اثاثیه را جابجا کند، خداوند به او نظر لطف می‌کند و هر کس مورد لطف و توجه خدا قرار گیرد، معذب نخواهد شد.(۳۲) امام می‌فرماید: (یک زن شایسته، بهتر از هزاران زن ناشایسته است؛ زنی که اقلا هفت روز برای شوهرش خدمت کند، درهای جهمنم به رویش بسته می‌شود و درهای بهشت به روی او باز می‌گردد تا از هر دری که خواست، وارد بهشت گردد.(۳۳)

اسلام تا آنجا به این گونه مسائل به ظاهر کوچک ولی موثر توجه دارد که می‌فرماید: زنی که به شوهرش، ظرف آبی دهد، ثوابی به او داده می‌شود که معادل یک سال عبادتی است که شب‌هایش را به عبادت بگذراند و روزها را روزه‌دار باشد و برای هر بار که شوهرش را سیراب کند، خداوند شهری در بهشت برایش می‌سازد و شصت لغزش او را می‌آمرزد.(۳۴) پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)فرموده: (از جمله حقوق مرد بر زن، آنست که چراغ خانه را روشن کند، غذا را روی اسلوب صحیح آماده نماید، هنگام ورود شوهر تا در خانه به استقبال شوهر برود و خوش آمد گوید. برای نظافت و شتشوی سر و صورت او، آب و ظرف و حوله حاضر کند، و اگر عذر شرعی ندارد، آمادگی خویش را اعلام دارد.(۳۵)

پیشوایان دین، انگشت روی جزییات امور زندگی خانوادگی گذشته و با دقت و بینش خاصی، آنها را تذکر می‌دهد تا بانوان بدانند که به بهانه ی این که کارها و امور خانه برایشان اجباری نیست، شانه از زیر بار مسئولیت اخلاقی و فداکاری در زندگی زناشویی خالی نکنند و تمام مسئولیت‌ها را به گردن مرد نیندازند تا در نتیجه محیط خانه، از صفا و صمیمیت و رونق تهی گردد، برخی می‌پندارند که همکاری زن و مرد در جهان امروز، باید در کارهای اداری و سیاسی و اجتماعی باشد، و نه در امور خانه و خانه‌داری! و زنان در این امور، مسئولیت مستقیم ندارند ولی واقعیت جز این است. ما می‌بینیم حتی در برخی از کشورهای صنعتی و پیشرفته(چون ژاپن)، تا حدودی عملا همان طرح‌هایی پیاده شده است که اسلام قرنها پیش، آن را عملی ساخته است. در کتاب(با خاور دور، سرزمین شگفتی‌ها آشنا شوید) ص۳۷ تحت عنوان(زن در مقام بالا راه ندارد) می‌نویسد: هر چند زنان ژاپن، نفوذ بیشتری به خاطر حسن خلق، رفتار شایسته و نیکو، تواضع و فروتنی، تنظیم و آماده کردن خانه و سروسامان دادن به وضع خانه و زندگی است، که توانستند توجه و علاقه مردها را هر چه بیشتر جلب کنند، ولی مطلقاً در امور سیاسی مداخله نمی‌کنند. در این گونه امورها وارد نشده و در مقامات بالاتر راه ندارند. با آن که گردش چرخ‌های اقتصادی و صنعتی کشور، همه جا به دست آنان سپرده شده، هیچ کس کلفت ندارد و تمام کارهای خانه، نظافت و خانه‌داری و بچه‌داری بر عهده زن است و این امر، هیچ ارتباطی با تمول و ثروت ندارد. عالی و دانی با این طرز زندگی خو گرفته‌اند و با اتکا به طرز تربیت واخلاق اولیه خود علی رغم انجام کارهای طاقت فرسای خانه(خم به ابرو نمی‌آورند) و به مردها احترام می‌گذارند و به آنها در زندگی داخلی کمک می‌کنند. دخترها وقتی که تحصیلات مقدماتی را تمام کردند، باید در مدرسه، در سه فن دیگر تخصص پیدا کنند: آشپزی، گل‌آرایی، خیاطی و غالبا با در دست داشتن این گونه گواهی‌نامه‌ها، به خانه شوهر می‌روند.

لجاجت و توقع زیاد

مطالعات جامعه‌شناسان ثابت کرده است که یکی از عوامل مهم افزایش طلاق و از هم گسیختگی پیوند خانواده، در گذشته و حال، پرتوقعی و لجاجت بانوان است. بسیاری از زنان، امکانات مالی شوهر را در نظر نگرفته، موقعیت خاص خود را و شوهر را فراموش می‌کنند و تنها روی چشم و هم‌چشمی، تنوع‌طلبی، برتری‌جویی، مدپرستی، هر لحظه خواسته‌ای تازه عنوان می‌کنند و در لباس و ماشین و خانه و دکور و مبلمان منزل و لوازم آرایش و سایر تجملات زندگی، توقعات زیادی از همسران دارند. بیچاره شوهر که هنوز نتوانسته است قسط وام‌ها را بپردازد و قدرت مادی کافی ندارد، ناچار است هر روزه زیر بار قسط وام‌های تازه‌ای برود، وگرنه محیط آرام و کانون گرم خانه، تبدیل به میدان جنگ داخلی شده و سرانجام به جدایی و طلاق می‌انجامد که موجب زیان‌های فراوان فردی و اجتماعی است. فاجعه و آتشی است که دودش به چشم هر دو می‌رود. به ویژه آثار بدی در روحیه کودکان و سپس در جامعه به جای می‌گذارد.

آیین اسلام برای پیشگیری از این گونه مفاسد و نیز برای آن که به کانون خانواده، گرمی و صفای بیشتری بدهد، دستورهای جالبی برای همکاری زن و مرد در خانه صادر می‌کند. اسلام به زن سفارش می‌کند که در هر حال و هر شرایط، یار و غمگسار مرد باشد و در فراز و نشیب و گرمی و سردی زندگی وی را یاری دهد و با توقعات بیجا و بهانه‌های زنانه روح مرد را نیازارد و زندگی را بروی تلخ و ناگوار نسازد. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: (زنی که با شوهر مدارا نکند و او را به کارهایی که خارج از قدرت اوست مجبور سازد؛ هیچ عبادتی و کار نیکی از او پذیرفته نمی‌شود و در روز قیامت به خشم و غضب خداوند گرفتار خواهد شد.) این نکته اخلاقی که پیامبر اسلام یاد آور شده است؛ چقدر در سرنوشت خانواده‌ها موثر است ولی بسا کانون‌های گرم و سرشار از محبت با داشتن فرزندان، در اثر به کار نبستن آن متلاشی شده است و آمار تکان‌دهنده طلاقها نشان دهنده آنست. زنی که به شوهر خود بگوید: هرگز خیر و نیکی از تو ندیدم، اعمال نیکش حبط می‌شود. (و از اعمال نیکش بهره نمی‌برد) در صورتی که شوهر نیز در انجام وظایف کوتاهی نکرده باشد. تاریخ زندگی حضرت زهرا(سلام الله علیها) می‌خوانیم: (هنگامی که فاطمه(سلام الله علیها) در بستر بیماری بود، همسر مهربان و وظیفه‌شناس او پیشنهاد می‌کند چه میل دارید تا فراهم کنم؟! فاطمه(سلام الله علیها) در پاسخ می‌گوید: هیچ! حضرت اصرار کرد. فاطمه(سلام الله علیها) گفت: «چون پدرم به من سفارش کرد که از شوهرت درخواست چیزی مکن. مبادا از عهده انجام آن برنیاید و شرمنده گردد، از این رو، چیزی نمی‌خواهم». حضرت او را سوگند داد آنچه که می‌خواهی اظهارکن. فاطمه(سلام الله علیها) ناچار شد که خواسته دل را بگوید و تقاضای انار کرد.(۳۶) این مطلب نشان می‌دهد که زن مسلمان و پیرو اهل بیت پیامبر(علیهم السلام) چه اندازه باید در زندگی زناشویی حال و امکانات شوهر را مراعات کند و در گرم و سرد روزگار، چگونه با همسر، سازگار باشد. اسلام به طور کلی، اذیت و آزار مردان بوسیله همسرانشان را گناه بزرگی می‌شمارد. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)فرمود: «هر زنی که شوهر خود را با گفتار خویش بیازارد، خداوند به هیچ وجه از کیفر و مجازاتش نمی‌گذرد. هیچ یک از حسناتش را نمی‌پذیرد، مگر آن که شوهر از او راضی شود، هر چند روزها روزه‌دار و شب‌ها به عبادت مشغول باشد و بردگانی در راه خدا آزاد کند و آنان را با مرکب‌های راهوار به جهاد بفرستد، باز اول کسی است که وارد جهنم می‌شود. و همین طور است مردی که به زن خویش ظلم کند.»(۳۷)

آرایش برای شوهر

زینت و آرایش زن، از عوامل عمده جلب توجه مرد و رغبت او نسبت به همسر است و بر محبت و علاقه مرد می‌افزاید، موجب می‌شود بیشتر به زن خود بیاندیشد و حسن تنوع‌طلبی و نوجویی او، اشباع شود و از چشم‌چرانی و نظر بازی مرد نسبت به زنان بیگانه که عامل مهم برای فرار از خانه و بروز طلاق است، جلوگیری می‌کند، ولی متاسفانه در اجتماعات امروز، آنچه که کمتر به چشم می‌خورد، آرایش برای شوهر است. برای رفتن به مهیمانی یا پارتی، سینما، خیابان، اداره و… چند ساعت وقت خود را صرف آرایش و مرتب کردن لباس و سر و وضع می‌کند، ولیکن کمتر به فکر آنست که ساعتی وقت خویش ر ا برای شوهرش صرف کند. چه ناراحتی‌ها و عقده‌هایی که از این رهگذر دامنگیر خانه و خانواده نمی‌شود؟ لابد درد دل و گله‌های بسیاری از شوهران را که بارها در جراید نوشته است خوانده‌اید که پس از باز گشت زنان از مهمانی‌ها و پاک کردن آرایش و تغییر وضع لباس و کلاه‌گیس و… به صورت زننده و نفرت‌انگیز در می‌آیند. با توجه به همین نکات اصولی و اساسی است که اسلام به بانوان توصیه می‌کند که خود را تنها برای شوهران خود آرایش و زینت کنند. زنی خدمت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) شرفیاب شد و از حقوقی که مرد بر زن دارد پرسید. حضرت ضمن بیان مفصل فرمودند: (ان تطیب با طیب طیبها و تلبس احسن ثیابها و تزین باحسن زینتها)(۳۸) زن، وظیفه‌مند است خود را برای شوهر به بهترین بوی خوشی که در دسترس دارد خوشبو کند، و بهترین لباسها را بپوشد و با بهترین آرایش، خود را بیاراید. امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند: (سزاوار نیست که زن، خود را بدون آرایش بگذارد، لااقل گردنبند ساده بیاویزد یا با حنا و هر چند مختصر هم باشد، خضاب کند.)(۳۹)

سزای زنی که برای غیر شوهر آرایش کند

امام ششم(علیه السلام) فرمودند: (زنی که جز برای شوهر، خود را خوشبو سازد، خداوند نمازش را قبول نمی‌کند تا آن که از آن شستشو نماید.)(۴۰) در پایان، از این نکته نباید غفلت کرد که همان طوری که مرد انتظار دارد همسرش نظیف و تمیز و مرتب باشد و برایش آرایش کند، مرد نیز وظیفه‌مند است خود را تمیز و مرتب نگه دارد و برای همسر، خود را آرایش و زینت دهد تا آن که مهربانی طرفینی باشد؛ زیرا دوستی یک طرفه، دوام ندارد و باید هر دو، به وظیفه خود عمل کنند. امام هشتم(علیه السلام) فرمودند: (آمادگی و آرایش مرد برای زن، از عوامل افزایش پاکدامنی زن است.)(۴۱)

حقوق زن به شوهر

وظائف و مسئولیت‌هایی که شوهر نسبت به زن دارد، دو نوع است: یک نوع آن، وظایف وحقوقی است که اخلاقاً مرد باید آنها را نسبت به همسر خود رعایت کند، مانند این که در کارهای داخلی خانه به او کمک کند، نسبت به او ترشرویی ننماید، در هر موضوع کوچکی به او خورده نگیرد، همان طور که انتظار دارد زن خود را برای او آرایش کند، خود نیز رعایت پاکیزگی و نظافت را نسبت به همسرش بنماید. در شیب و فراز زندگی، با او سازگار باشد، بی‌جهت او را نیازارد. قرآن مجید همه این نوع رفتار‌ها را تحت عنوان رفتار نیکو امر می‌کند: (و عاشروهن بالمعروف)(۴۲) یعنی: «با همسران خود، به طور شایسته و دور از هر گونه تعدی و اجحاف، معاشرت کنید.»
پیغمبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره رفتاری که مردان بایستی نسبت به همسرانشان داشته باشند، این طور توصیه می‌کند: (خیرکم خیرکم لاهلم و انا خیرکم لاهلی)(۴۳) (یعنی بهترین فرد شما، کسی است که با خانواده‌اش، مهربانتر و خوشرفتارتر باشد و من نسبت به خانواده‌ام چنینم). پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره احترام و تجلیل از مقام همسر می‌گوید: (ما اکرم النساء الا کریم و مااهانهن الا لییم) یعنی: «زنان را گرامی نمی‌دارد مگر افراد کریم و بزرگوار و به آنها اهانت نمی‌کند مگر مردم پست و فرومایه.» پیشوای اسلام کاملترین افراد مردان خود را آن کسی می‌داند که اخلاقش نیکوتر و لطفش و مهربانیش نسبت به خانواده‌اش بیشتر باشد. (اکمل المومنین ایمانا احسنهم خلقا و الطفهم باهله)(۴۴)

اسلام، نه تنها هر گونه تعدی و دیکتاتوری را در محیط خانواده تحریم می‌کند، بلکه ترشرویی و عصبانیت‌های بیجا را نسبت به همسر تقبیح کرده و از جمله حقوق زن را برای مرد، همین ترشرویی نکردن می‌شمارد: (و لایقبح لها وجها)(۴۵) پیغمبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) در آخرین سال زندگیش، هنگامی که اعمال حج را بپایان رسانید، ضمن خطابه مفصل و تاریخی که در منی ایراد کرد، درباره مدارا کردن با زنان این طور فرموده است: (شما دیگران را درباره زنان به نیکی سفارش کنید، زیرا آنها در خانه شما بسر می‌برند و تحت کفالت شما هستند و آنها امانت‌های خدا هستند که شما به عنوان همسری آنها را اتخاذ کرده‌اید)(۴۶) و نیز از آن حضرت درباره خوشرفتاری با خانواده چنین نقل شده است: (خیر رجال من امتی الذین لایتطاولون و علی اهلیهم و یحسنون علیهم).(۴۷) یعنی: بهترین مردان امت من، کسانی هستند که نسبت به خانواده خود سختگیری نمی‌کنند و به آنها نیکی و احسان می‌نمایند.

گذشت و اغماض

اختلاف سلیقه، سوء تشخیص، جهالت و نادانی، عواملی هستند که ممکن است به طور موقت «جو» زندگی خانوادگی را تیره کنند اما شوهر با جهان‌بینی و ژرف‌نگری مخصوصی که دارد، بایستی با توجه به این که بانوان موجوداتی عاطفی و احساسی هستند و نیاز به محبت شدید و مدارا دارند، نباید برای امور جزیی، رشته محبت را با آنها قطع کرده و دست به اقدامات حاد بزنند؛ بلکه باید گذشت و اغماض و در عین حال با ارشاد و راهنمایی برای همیشه روح لطیف و زود رنج آنان را تسخیر نمایند. در روایات اسلامی به قدری درباره مدارای بانوان و خوشرفتاری با آنان توصیه شده که هر شخص منصفی با خواندن این قسمت از بیانات پیشوایان اسلام، پی خواهد برد که اسلام تا چه اندازه بانوان را مورد لطف عمیم خود، آن هم در آن روزگاری که زنان ارزش انسانی نداشته‌اند قرار داده است، ما اینک به گوشه‌ای از بیانات پیشوایان اسلام را در این باره اشاره می‌کنیم.

فداکاری و همکاری

یکی از عوامل ناسازگاری و انحلال خانواده‌ها،خودخواهی مردان و نداشتن حس همدردی و فداکاری آنهاست. بهترین لباس و غذاها را برای خود می‌خواهند، استراحت و آسایش را برای خود، ولی رنج و زحمت را برای خانواده خود روا می‌دارند. همیشه در زندگی سعی می‌کنند هر چه بیشتر از مواهب زندگی شخصا بهره‌مند شوند، اما برای زن و بچه ی آنها هر چه پیش آید، خوش آید. بدیهی است چنین وضعی، روح لطیف و زودرنج زن را آزرده کرده و کمتر زنی است که تحمل چنین وضعی را داشته باشد. اسلام برای حفظ کیان خانواده و گرمی بخشیدن بیشتر به آن اعلام می‌دارد که: (ارضاکم عندالله اسبغکم علی عیاله)(۴۸) یعنی: «خداوند از مردی بیشتر راضی است که بیشتر وسائل راحتی خانواده خویش را فراهم نماید.» و نیز از پیامبر بزرگوار اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است وظیفه مرد نسبت به زن اینست که او را در خوراک و پوشاک با خود مساوی قرار دهد.(۴۹) از امام هشتم(علیه السلام) نقل است که آن حضرت فرمود: (ینبغی للرجل ان یوسع علی عیاله لئلاتیمنوا موته)(۵۰) یعنی: «سزاوار است برای مرد که برای زن و بچه‌اش سخت نگیرد و گشایشی در زندگی آنها پدید آورد تا مرگ او را از خدا نخواهند.»

آیین مقدس اسلام به قدری فداکاری در راه فراهم کردن وسائل زندگی خانواده را ستوده که آن را برابر با آزاد کردن برده که پیش خدا ثواب فراوانی دارد قرار داده است. امام زین العابدین(علیه السلام) می‌فرماید: (اگر داخل بازار شوم و با پولی که دارم مقداری گوشت برای خانواده‌ام تهیه کنم نزد من محبوب‌تر از این است که بنده‌ای را در راه خدا آزاد کنم.)(۵۱) پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) هنگامی که می‌بیند که علی(علیه السلام) به حضرت فاطمه(سلام الله علیها) در بعضی از کارهای خانه کمک می‌کند، در مقام تشویق چنین فرمود: (هیچ مردی در امور مربوط به خانه به همسرش کمک نمی‌کند، مگر آن که در عوض هر نخ مویی که در بدنش وجود دارد، ثواب یک سال عبادت که روزهایش را روزه و شب‌هایش را نماز خوانده است، در پرونده عملش نوشته خواهد شد. کسی که از خدمت به خانوده‌اش روی بر نتابد، خداوند او را بدون حساب وارد بهشت می‌کند و به خانواده خود خدمت نمی‌نماید مگر کسی که از صدیقین یا شهداء بوده و یا کسی که خداوند خوبی دنیا و آخرت را برایش خواسته باشد».(۵۲)

مسئولیت‌ها و وظایف دیگر شوهر

نوع دوم از وظایف و مسئولیت‌هایی که مرد به عهده دارد، آنهایی است که از نظر حقوقی، مرد موظف است که آنها را رعایت کند وگرنه زن حق دارد برای استیفای آن، به مراجع صلاحیت‌دار مراجعه کند و در مقام احقاق حق خویش برآید و این نوع حقوق عبارتند از:
۱- نفقه: شوهر موظف است نیازمندی‌های زندگی زن از قبیل غذا، مسکن، پوشاک و کلیه لوازم زندگی را مطابق شئون او تامین نموده و او را از این جهات بی‌نیاز سازد. حتی اگر زن برای انجام کارهای شخصی نیازمند به خدمتکار است مطابق شئون او بایستی برایش خدمتکار بگیرد.
۲-همبسترشدن: زن حق دارد در هر چهار شب یک شب، با شوهر خود در یک بستر بخوابد.
۳- اقلا در هر چهار ماه یکمرتبه بر شوهر لازم است زن خود را از نظر جنسی کامیاب نماید.(۵۳)
ناگفته پیداست که از نظر روانی، زنی را می‌توان خوشبخت و سعادتمند دانست که:
اولا فکرش از لحاظ مخارج سنگین و گرفتاری‌های زندگی آسوده باشد و ناراحتی فکری از جهت خانه، غذا، پوشاک و به طور کلی لوازم زندگی نداشته باشد. و ثانیا غریزه زندگی او از راه مشروع ارضاء گردد. و ثالثاً از نظر عواطف و احساسسات نیز سرخوردگی و عقده نداشته، مورد کمال مهر و لطف و علاقه شوهر باشد. حال باید دید که آیا راه‌های اخلاقی و حقوقی که اسلام برای تثبیت حقوق زن و شوهر قرار داده و به طور فهرست در بالا به آنها اشاره کرده‌ایم، چگونه می‌توانند عوامل خوشبختی و سعادتمندی زن را در خانه شوهر فراهم سازند؟ شکی نیست که عواطف و احساسات زن از راه محبت و نیکی و مدارای شوهر، نسبت به او همچنان که در دستورات اخلاقی و ماده دوم گفته شده، اشباع خواهد شد و همچنین ارضاء غریزه جنسی و آسودگی خاطر زن از لحاظ زندگی نیز از ماده اول و سوم تامین خواهد گردید. بنابراین حقوق و مسئولیت‌هایی را که در اسلام از ناحیه زن، به عهده مرد می‌شناسد، بهترین عامل خوشبخت کنندۀ زن و ثبات و صفای خانواده خواهد بود. دنیای امروز گرچه بانوان را از محیط گرم خانه به ادارات و مشاغل اجتماعی کشانید و به اصطلاح آزادشان کرد، اما برای یک لقمه نان باید درب هزاران ارباب بی‌مروت دنیا را بکوبند و شخصیت و کرامت خود را لکه‌دار نمایند. دنیای غرب با آزاد گذاشتن روابط جنسی، محیط گرم خانواده را به طور کلی از صفا و رونق انداخت. کجا مرد می‌تواند با دیدن مناظر محرک و فراهم بودن همه نوع کامیابی‌های جنسی نامشروع که تمدن برای مردم فراهم کرده است، به خانوادۀ خود گرمی و صفا ببخشد؟! تمدن لعنتی با وضع قوانین مخصوص، گرچه تا حدودی جلو بعضی از خودکامگی‌های مردان را گرفته است، اما در عین حال، به قدری ارزش زن را پایین آورده که او را وسیله پول آوردن در سینماها، تئاترها، بارها، فروشگاه‌ها، تبلیغات و فروش مجلات و اجناس دیگر قرار داده است و از همۀ اینها که بگذریم، تمام خواسته‌های بانوان پول آوردن و خانه خوب داشتن و ماشین آخرین سیستم و لباس فاخر نیست. آنها به تشکیل خانواده و مورد علاقۀ مرد بودن را، فوق‌العاده اهمیت می‌دهند. آیا وضع موجود می‌تواند زنان را از گرمی خانواده و محبوبیت عمیق و ریشه‌داری که اسلام به آنها عرضه می‌کند، برخوردارسازد؟ ما قضاوت این مطلب و روشی که اسلام درباره حقوق بانوان در پیش گرفته و مقایسه آنها با دنیای گذشته و حال را به وجدان‌های پاک خوانندگان محترم واگذار می‌کنیم.

نمونه‌ای از گفتار پیشوایان

حقوق زنان بر شوهران

امام چهارم حضرت زین العابدین(علیه السلام) فرمودند: اما حق زیردست زناشویی تو که همسر توست، اینست که بدانی خداوند او را آرامش جان و راحت باش تو و انیس و نگهدار تو ساخته و نیز هر کدام از شما زن و شوهر، باید به نعمت وجود همسرش حمد کند و بداند که این نعمت خداست که به او داده و لازم است که با نعمت خدا خوشرفتاری کند و آن را گرامی دارد و با او بسازد وگرچه حق تو بر زنت سخت‌تر و طاعت تو بر او لازم‌تر است، نسبت به هر خواه و ناخواه تو تا آنجا که گناه نباشد، ولی آن زن هم حق دلنوازی و انس و حفظ مقام آسایش در دامن او را داده برای کامیابی و لذت‌جویی که باید انجام شود و این خود حق بزرگی است. «و لا قوه الا بالله»(۵۴)

ثواب مردانی که به زنان خود کمک کنند

روزی پیغمبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) بر علی و زهرا(علیهما السلام) وارد شد، دید که علی(علیه السلام) در خانه عدس پاک می‌کند و فاطمه هم کنار دیگ نشسته است فرمود: (اسمع منی یا ابا الحسن و مال اقول الاّ من امر ربّی) بشنو از من یا علی و من هیچ چیزی نمی‌گویم مگر با امر خدای من. هر مردی که در منزلش به عیال خود کمک کند، به تعداد هر مویی که در بدنش هست، ثواب عبادت یک سال به او عطا می‌شود که در تمام روزهای سال روزه و شب‌ها در عبادت باشد و خداوند مثل پاداشی که به صابرین و داود و یعقوب و عیسی(علیهم السلام) داد به او عطا می‌کند.(۵۵)

پاداش خدمتگذاری به عیال

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «یا علی! هر کس که در محیط منزل خدمتگذار عیال باشد و بر او منت نگذارد، خداوند نام او را در دفتر شهدا نویسد و برای هر روز و شبش ثواب هزار شهید نویسد، و هر قدمی که برداشته ثواب یک حج و یک عمره برای او نویسد و به تعداد هر استخوانی که در اوست خداوند یک شهر در بهشت به او کرامت فرماید.(۵۶)

خدمت به عیال چه نتایج خوبی دارد

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: (خدمتگذار عیال بودن، کبائر و گناهان بزرگ را می‌پوشاند و غضب خدا را خاموش می‌کند و مهریه حورالعین است و بر حسنات و نیکی می‌افزاید و درجات را بالا می‌برد).(۵۷)

حقوق متقابل

افراد یک جامعه، آن وقت می‌توانند دارای یک زندگی سعادتمندانه باشند که هر فرد همان طور که خود را نسبت به دیگران ذی‌حق می‌داند و آنان را نسبت به انجام و یا ترک بعضی کارها مسئول می‌شناسد، برای دیگران نیز در گردن خود، حقی بداند و در مقابل جامعه و کارهایی که می‌بایست صورت بگیرد و یا ترک شود، او نیز مسئولیتی داشته باشد، اگرنه زندگی در جامعه که بر مبنای تعاون نباشد و افراد آن نسبت به یکدیگر، حقوق متقابل قائل نباشند، نظام چنین جامعه‌ای از هم پاشیده و یک زندگی حیوانی که هیچ گونه ارتباط و همبستگی در میان افراد آن موجود نیست تبدیل خواهد شد. روی این حساب، کانون خانواده، که خود اجتماع کوچکی است، هیچگاه بدون تعاون و مسئولیت دو جانبه و حقوق زن نسبت به شوهر و شوهر نسبت به زن، نمی‌تواند پا برجا بماند و افراد آن دارای یک زندگی به تمام معنی سعادتمندانه باشند. اسلام برای همین منظور و بر خلاف نظرهای افراطی و تفریطی سائر ملل که درباره جنس زن ابراز می‌نمودند و او را در مقابل مرد، موجودی بلااراده و بی‌شخصیت می‌پنداشتند و مرد را نسبت به او فعال مایشاء می‌دانستند، معتقد است که کانون خانواده مانند سازمان و شرکتی است که هر کدام از زن و مرد در آن، مسئولیت و وظیفه مخصوصی به عهده دارند. همان طور که زن نسبت به شوهر و خانه و خانواده او مسئولیت و وظیفه به عهده دارد، شوهر نیز از ناحیه زن، حقوق و مسئولیت‌هایی به گردن دارد و بایستی آنها را مراعات کند وگرنه توقعات او نسبت به زن، بی‌مورد خواهد بود. همان طور که مرد برای ادامه زندگی بایستی به کارهای بیرون از منزل بپردازد و با مشکلات زندگی، دست و پنجه نرم کند، زن نیز برای تدبیر منزل و انجام کارهای مربوط به خانه، تربیت کودک و شاداب ساختن امور داخلی، باید احساس مسئولیت کند. قرآن مجید از این مسئولیت و حقوق متقابل که هر کدام از زن و مرد طبق استعداد و ساختمان جسمی و روحی خود نسبت به یکدیگر دارند، این طور یاد می‌کند: (و لهن مثل الذی علیهن) یعنی: زن و مرد، نسبت به یکدیگر، حقوق متقابل دارند.(۵۸)

پی‌نوشت‌ها

۲۴- مجموعه ورام ص۶
۲۵- نساء آیه ۱۸
۲۶- اقتباس از ؛شبهات حول اسلام ص۱۱۲-۱۱۵
۲۷- اختلاف زن و مرد ص۷۸
۲۸- وسائل ج۱۴ ص۱۱۵
۲۹-وسائل ج۱۴ ص۱۱۶
۳۰- وسائل ج۲۴ ص۱۱۵
۳۱- وسائل چاپ جدید ج۱۴ ص۱۲۳
۳۲- همان
۳۳- همان
۳۴- وسائل چاپ جدید ج۱۴ ص۱۲۳
۳۵- مکارم الاخلاق ص۲۴۶
۳۶- ریاحین اشرنیه
۳۷-مکارم الاخلاق ص۲۴۶
۳۸- کافی ج۵ ص۵۰۸
۳۹- وسائل ج۱۴ ص۱۱۸
۴۰- مکارم الاخلاق ص۱۴۷
۴۱- وسائل ج۱۴ ص۱۸۳
۴۲- نساء آیه ۱۹
۴۳- من لا یحضره الفقیه ص ۴۵۸
۴۴- زن از نظر حقوق اسلامی
۴۵- کافی ج ۵ص۵۱۱
۴۶- سیره ابن حشام ج۲ ص۶۰۴
۴۷- مکارم الاخلاق ص ۲۴۸
۴۸- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۱
۴۹- مکارم الاخلاق ص۲۵۰
۵۰- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۱
۵۱- مکارم الاخلاق ص۲۴۱
۵۲- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۰
۵۳- شرایط کتاب نکاح ص۱۷۲
۵۴- تحف العقول
۵۵- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۲
۵۶- همان
۵۷- جامع السعادات ج ۲ ص۱۴۳
۵۸- سوره بقره آیه ۲۸۸

منبع: روح اله محمدیان؛ اختصاصی راسخون