با نوجوانان چگونه رفتار کنيم؟

پيامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) مى فرمايند:

به شما سفارش مى کنم که نسبت به نوجوانان نيکى کنيد زيرا آنها نازک دل هستند.

نوجوانى يکى از بحرانى ترين دوران هاى زندگى فرد است. نوجوان از مرز کودکى گذشته و وارد مرحله نوينى شده که در زندگى او منحصر به فرد است زيرا در عبور از مرحله کودکى به مرحله نوجوانى بايستى از صخره هاى لغزان نوجوانى گذشت و تحولات گوناگون در اين مرحله نيز حاکى از حساسيت آن است.

نوجوانى ، دوران رشد و تکامل جسمانى ، فکرى ، عاطفى ، معنوى و اجتماعى است. ورود به دوره نوجوانى فرد را با مشکلات فراوانى دست به گريبان مى سازد و در جامعه ما که بيشترين جمعيت آن نوجوانان هستند مسلما نمى توان اين جمعيت فعال را ناديده گرفت. پس لازم است که والدين و مسئولين با مشکلات نوجوانان آشنا شوند تا بتوانند با آنها رفتارى درست داشته باشند.

نوجوان

نوجوانى دوره اى از زندگى فرد را تشکيل مى دهد که حد فاصل پايان دوره ميانسالى کودکى و آغاز بزرگسالى است. نوجوان به علت پايگاه مبهم خويش ( يعنى نه کودک و نه بزرگسال ) اغلب خود را با کودکان کم سن و سال تر در خانواده ، با والدين و معلمان و ديگر اعضاى جامعه خود در تعارض عاطفى مى يابد. او مى خواهد ديگران بدانند که بزرگ شده است ولى احساس مى کند که ديگران او را کاملاً درک نمى کنند و حتى مسئوليت کافى به او نمى دهند. نوجوانان در مقابل عقايد و نظرات همسالان خويش حساسيت خاصى دارند. به طورى که به داورى و قضاوت آنان بيش از بزرگسالان ارج و ارزش مى نهند.

ويژگيهاى دوره نوجوانى

1– آهنگ رشد جسمى سريعتر مى شود و کودکِ دوره پرجنب و جوش قبل را به جوانى خستگى ناپذير بدل مى سازد.

2– از لحاظ رشد عقلى ، کودک مراحل مختلفى را پشت سر گذاشته و در آستانه تفکر انتزاعى قرار مى گيرد.

3– تنوع خوى و خصلت با وضوح هرچه تمام تر آشکار مى شود.

4– رقابت با خود و رقابت با ديگران را تکميل مى سازد.

5– نوجوان تقريباً از همه کسانى که اکنون در زندگى او مقامى داشته اند سلب اعتماد کرده ، بى حوصله و ياغى مى شود.

6– استعدادهاى خاص به تدريج بروز مى کند و تفاوتهاى فردى آشکار مى شود.

7– براى نوجوان سئوالات متعددى مطرح مى شود و در همان حال جوابهاى ديگران کمتر او را قانع مى کند.

8– دوره وابستگى به سر آمده و ، نوجوان مى خواهد زندگى مستقل خود را پايه ريزى کند.

ماهيت مشکل نوجوان

نوجوانان معمولاً داراى مشکلات ويژه اى هستند که در دوران کودکى کمتر در آنان مشاهده مى شود، ماهيت اين مشکلات نيز به نحوى با مشکلات بزرگسالى متفاوت است.

دوره نوجوانى اغلب به عنوان دوره مشکل ، غير قابل پيش بينى تعريف شده است . در اين دوران مشکلات نوجوانان به دو شکل کلى نمايان مى شود، مشکلاتى که نوجوانان از دوران کودکى در رفع آن کوشش داشته و هيچ وقت در حل آنها موفق نبوده است و مشکلات ويژه که قسمت عمده آنها در رابطه با مرحله رشد او کاملاًطبيعى به نظر مى رسد.

ماهيت مشکلات نوجوانان

مطالعات علمى نشان مى دهد، دوره نوجوانى داراى مشکلات بسيارى است که بايد به شيوه اى رضايت بخش، هم براى نوجوان و هم براى گروه اجتماعى او حل و فصل شود. نوجوانى براى خود فرد نيز مشکل ساز است، زيرا نوجوان با نقش جديد خود در زندگى، کاملاً سازگارى نيافته و در نتيجه اغلب سردرگم، نامطمئن مضطرب است. مهمترين اين مشکلات عبارتند از :

اختلال در تصوير بدنى، بحران هويت ( خودشناسى )، مشکل اجتماعى نشدن، مسئله روانى، ترس، نگرانى، خشم، عصبانيت، احساس حقار ، تعارض، اضطراب، دشواريهاى تحصيلى و اعتياد.

راه حل و توصيه ها

همانطورکه براى هر مشکلى راه حل خاصى وجود دارد ، براى مشکلات نوجوانان نيز راه حلهاى مختلفى وجود دارد. اگر خانواده ها به مقوله ى خود ارزشمندى يا عزت نفس نوجوانان بها دهند خيلى از مشکلات واختلالات رفتارى فرزندان خود را حل کرده و در شکل گيرى شخصيت آنها تأثير مى گذارند.

1 – در برخورد با نوجوانان، ملايم و منطقى باشيد.

2 – هيچگاه نظرات خود را به نوجوانان، تحميل نکنيد.

3 – تجارب موفقيت آميز نوجوانان را افزايش دهيد.

4 – نوجوانان خود را با الگوهاى رفتارى مطلوب آشنا کنيد.

5 – نسبت به احساسات و عواطف نوجوانان خود بى تفاوت نباشيد.

6 – توجه داشته باشيد که مشاجرات لفظى درخانه (ميان پدر و مادر)، در روحيه يا رفتار نوجوان منعکس مى شود.

7 – به بهانه ى گفتگو با نوجوانان، اهداف خود را به آنها القا نکنيم.

8 – تحملِ نوجوان را براى مواجه شدن با ناکامى هاى اجتماعى افزايش دهيد.

9 – براى پرکردن اوقات فراغت نوجوانان، اهميت بسيارى قائل شويد.

از سقراط پرسيدند چرا بيشتر با جوانان مجالست و هم نشينى مى کنيد؟ پاسخ داد که شاخه هاى نازک و تَر را مى توان راست کرد ولى چوبهاى سخت که طراوت آنها رفته باشد به استقامت نگرايد .

منبع:پايگاه جامع زنان ايران