اًبان بن تغلب(ره)

اًبان بن تغلب (- ۱۴۱ق)

تاریخ نگارومحدث ومفسر۱دردوران حضرت امام سجاد (ع) و امام باقر(ع) وامام جعفرصادق (ع) . ابوسعید اًبان بن تًغلب بن رُباح بکری ، اهل کوفه . دربرخی ازمنابع کنیۀ او را ابوسعد و ابوسعید و ابن سعید و ابوا میمه نیر آورده ­اند (مزی ، ج ۲ ، ص ۶ ؛ علامه حلی ، الرجال ، ص ۱۲ ؛ ابن جزری ، غایه النهایه ، ج ۱، ص۴) . اًبان ببن تغلب محضر برخی ازامامان بزرگوارشیعه ، یعنی امام سجاد (ع) و امام باقر (ع) وامام صادق (ع) ، را درک کرد وانبوه روایات او از امام صادق (ع) مشخص کنندۀ آن است که دوره ای طولانی نزد آن حضرت حضورداشته و به اعتبارهمین تعداد فراوان روایت اوازامام است . که نام وی دربسیاری ازسلسلۀ اسناد شیعه به چشم می خورد (برقی ، المحاسن ، ج ۱، ص ۳۳ ؛ صفار ، بصائر ، ص ۶۹ ؛ کلینی ، ج ۱، ص ۳۱) . درروایات است . که امام صادق (ع) اورا بزرگ می داشت وبه وی گفته بود تا درمسجد مدینه به پرش های فقهی مردم پاسخ دهد که حضورفردی عالم چون اودرمیان شیعیان غنیمت است (نجاشی ، ص ۷ – ۸) . برهمین اساس ، او از جایگاه اجتماعی بالایی برخورداربود . وی افزون برامامان بزرگوارنزد برخی از عالمان زمان خود نیز کسب دانش کرد که ازجمله اند انس بن مالک ، ابواسحاق سبیعی ، ابراهیم نخعی ، عکرمه مولای ابن عباس ، محمد بن مکندر ، ابوعمرو شیبانی (نجاشی ، ص ۷ ؛ کشی ، ص ۴ ؛ شیخ صدوق ، الامالی ، ص ۸۸ ؛ مزی ، ج ۲ ، ص ۶) .

ازمنظرجرح وتعدیل رجالی ، بیش ترعالمان شیعه وسنی او را ستوده ووثاقت اورا تأیید کرده و روایاتش را خالی ازضعف دانسته اند (مزی ، ج ۲ ، ص ۷ ؛ ابن حبان ، الثقات ، ج ۶ ، ص ۶۷ ؛ ابن عدی ، ج ۱، ص ۳۸۰ ؛ شیخ طوسی  الفهرست ، ص ۵) . جایگاه علمی اًبان سبب شده بود تا بسیاری ازطالبان علم نزد اودانش بیاموزند که ازآن جمله اند عبدالله بن مبارک ، سفیان بن عینیه ، داوود بن عیسی نخعی ، شعبۀ بن حجاج ، اًبان احمر ، ابن ابی عمیر ، ابن مسکان (مزی ، ج ۲ ، ص ۶ -۷ ؛ نجاشی ، ص ۸ ؛ کشی ، ص ۳۳۰ ؛ شیخ طوسی ، الاستبصار ، ج ۱، ص ۲۱۴) .

اًبان بن تًغلب افزون برآن که درعلم حدیث توانمند بود ، ازآن رو که نزد عالمان طرازاول علم قرائت دانش آموخته وخود داری سبکی درعلم قرأئت بوده ، ازمقام شامخی برخورداراست . درآن زمان ، دوتن ازبزرگ ترین عالمان قرائت ، یعنی سلیمان اعمش که ادامه دهندۀ قرائت ابن مسعود بود وعاصم که قرائت زید به ثابت را ادامه داد ، برسازنذۀ دو طیف مختلف قرائت کوفی بودند . این دوتن دردرازمدت خود دو تن ازقاریان هفت گانۀ به شمارآمدند . اًبان بن تغلب این امکان را یافت تا ازمحضرهردوی این بزرگان علم قرائت دانش آموزد و حامل هردو طیف قرائی کوفه شود که این امرازمهم ترین شاخصه های قرائی اًبان است (ابن سعد ، ج ۶ ، ص ۲۳۸ – ۲۳۹ ؛ خطیب بغدادی ، ج ۹ ، ص ۷ ؛ ابن مجاهد ، ص ۶۷ ، ۷۴ ؛ ابن جزری  النشر ، ج ۱، ص ۱۶۵) . بازتاب دانش قرائی اًبان بن تغلب را می توان ازآثارمنتسب به اودریافت . منابع کتاب شناسی آثاری به اومنسوی کرده اند که امروزه اثری ازآن ها دراختیارنیست ؛ اما ، به رغم نابودی آن ها ، صرف نام این آثاربیانگرگرایش های اًبان است . کتاب القرائات ، که ابن ندیم (ص ۳۰۸) ازان نام برده ، دقیقاٌ نشان دهندۀ دانش قرائی این عالم شیعی است . هم چنین ، دوکتاب مهم معانی القرآن وغریب القرآن ، که به ترتیب ابن ندیم (همان جا) وشیخ طوسی (الفهرست ، ص ۶ – ۷) ازآن ها نا برده اند ، با منظرقرائت اند . اًبان بن تغلب نخستین کسی بود که درمبحث غریب القرآن اثری ازخود برجای نهاد (امین ، ج ۲ ، ص ۹۸) .

پی نوشت ها:

مزّی ، یوسف (۱۴۰۶ق) . تهذیب الکمال ، به کوشش بشارعواد معروف ، بیروت ، ج ۲ ، ۳ ، ۲۸ .

شیخ طوسی ، محمد بن حسن(۱۴۱۵ ق) الرجال، به کوشش جواد قیومی، قم، مؤسسه النشرالاسلامی .

ابن سعد ، محمد (بی تا) . الطبقات الکبری ، بیروت ، دارصادر ، ج ۵ و ۶ .

خطیب بغدادی ، احمد (بی تا) . الکفایه فی علم الروایه ، به کوشش ابوعبدالله سورتی وابراهیم حمدی مدنی ، مدینه ، المکتبه العلمیه .

ابن جزری ، محمد (بی تا) . النشر ، به کوشش علی محمد ضباع ، قاهره ، کتاب خانۀ مصطفی ، محمد ، ج ۱.

امین ، محسن (بی تا) . اعیان الشیعه ، بیروت ، دارالتعارف للمطبوعات .

امینی ، عبدالحسین (۱۳۹۷ق) . الغدیر ، بیروت ، ج ۷ .

برقی ، احمد (۱۳۳۱) . المحاسن ، به کوشش جلال الدین محدث ، تهران ، ج ۱.

منبع: نقش شیعه در فرهنگ و تمدن اسلام و ایران