خانواده شیعی » تربیت فرزند » نوجوان و جوان »

سلامت روانى و جسمانى نوجوان در سایه توجه به نیازهای همه جانبه او تأمین مى شود که به تأمین نیازهاى همه جانبه اعضاى خود مى اندیشد، «رشد همه جانبه» آنان را موجب می شود و پدر و مادر موظف هستند همان قدر که به نیازهاى جسمانی فرزندشان اهمیت مى دهند، به نیازهاى روانى آنها نیز توجه کنند. عدم توجه به نیازهاى روانى فرزندان، موجب عدم تعادل روانى مى گردد و در نتیجه احتمال بروز اختلال هاى روانی و عاطفى وجود خواهد داشت.

نوجوان به طور معمول نیازش را به طور مستقیم ابراز نمی کند. شما باید از رفتار او به نیازهایش پى ببرید. براى مثال نوجوان گاهى خواهر یا برادر کوچکترش را اذیت می کند، وقتش را به بطالت مى گذراند و رفتارهایى براى جلب توجه از خود نشان مى دهد. در این شرایط با دقت به حرف هایش گوش بدهید و با نگاه با او ارتباط برقرار کنید. در این باره باید تأکید کرد که اجازه دهید نوجوان با شما درددل کند وحرف بزند.

یکى از نیازهاى روانى هر انسان، نیاز به محبت است. پدر و مادر آگاه، از مهر ورزیدن دریغ نمى کنند و به اهمیت محبت به عنوان غذاى روحى توجه دارند. آنها می دانند که اگر نیازهاى روانى نوجوان برآورده نشود، تعادل روانی او مختل مى گردد و چون انسان موجودى «محبت جو» است براى ارضای این نیاز به شخص یا مکان دیگرى پناه مى برد. نوجوان باید احساس کند که پدر و مادرش او را دوست دارند. ابراز محبت با بیان کلماتى ساده اما به گرمی، مانند «پسرم یا دخترم دوستت دارم، من وجود تو را دوست دارم، تو پسر یا دختر خوبى هستی» صورت می گیرد. البته ممکن است نوجوان در مقابل این گونه رفتارها واکنشی تمسخرآمیز از خود نشان دهد، ولى اطمینان داشته باشید که نوجوان به ابراز محبت از طرف والدین نیاز دارد و از آن لذت می برد.

اصل ثبات عاطفى والدین

نوجوان نیاز به آرامش دارد. نوجوان نیاز دارد که پدر و مادری با عواطف کم و بیش پایدار داشته باشد، هر قدر روابط پدر و مادر با یکدیگر و روابط پدر و مادر با نوجوان از ثبات و استحکام برخوردار باشد، نوجوان احساس آرامش بیشترى مى کند. زمانى که پدر و مادر براساس اصل ثبات عاطفى با فرزندان خود رابطه برقرار مى کنند و داراى شخصیت سالم و استوارى هستند نوجوان بهتر مى تواند روى آنها حساب باز کند و مطمئن تر به آنها تکیه نماید.

در مقابل، در خانواده هایى که پدر و مادر از نظر عاطفی متزلزل، ناپایدار و به اصطلاح دمدمى مزاج هستند، نوجوان قادر نیست به آنها تکیه کند و در نتیجه تلاش مى نماید پناهگاه دیگری جست وجو کند و به محل امن یا شخص امن دیگرى پناه ببرد. برای مثال، در خانواده هایى که پدر معتاد است، بین پدر و مادر در اکثر مواقع دعوا و کتک کارى است، پدر و مادر نوجوان را تنبیه و سرزنش مى کنند و نظایر آن، روابط میان پدر و مادر و نوجوان متزلزل می شود و بذر اضطراب و تعارض در درون نوجوان کاشته مى شود.

اینکه نوجوان با چه کسى «همانند سازی» مى کند؟ سؤال مهمى است که نظر پژوهشگران متعددى را به خود جلب کرده است. در پاسخ به این سؤال باید گفت اکثر روان شناسان بر این باور هستند که نوجوان با کسى «همانند سازی» مى کند که در کنار او احساس امنیت کند و او را شخصیتى دوست داشتنی، باوقار، متین، استوار و ثابت قدم بیابد. نوجوان به کسى پناه مى برد که او را پناهگاهی امن بداند.

توجه داشته باشید در صورتى مى توانید به فرزندتان که مبتلا به آشفتگى عاطفى است کمک کنید و با او به درستی رابطه برقرار نمایید که خودتان از ثبات عاطفى برخوردار باشید و منصفانه و عادلانه با مشکلات برخورد کنید. هنگامى که پدر یا مادر عصبانى است و تحت فشار هیجانى خاص قرار دارد، امکان ندارد با آرامش و منطقى با فرزندان خود روبرو شود. شاید چند بار پیش آمده است که از فرزند نوجوانتان عصبانى و متنفر شده اید. در این وضعیت بهتر است احساسات خود را نزد خودتان و یا دوستى امین مورد بحث و ارزیابى قرار دهید و با روان شناس و یا مشاور به مشورت بپردازید.

اصل حفظ عزت نفس نوجوان

یکى از مؤثرترین روش هاى برقرارى رابطه انسانى با نوجوان، حفظ و تامین عزت نفس نوجوان است. تحقیقات نشان داده اند نوجوانى که از عزت نفس بالایى برخوردار است، بهتر مى تواند زندگى کند، با دیگران رابطه برقرار کند، به پیشرفت تحصیلى نایل گردد و فردى خلاق و پویا باشد. نوجوانی که عزت نفسش حفظ شده است در رویارویى با مسائل و مشکلات از استوارى و مقاومت بالایى برخوردار است و آسیب پذیری او کمتر است. عزت نفس عبارت است از احساس ارزشمند بودن. مجموعه احساسات، عواطف، نگرش ها و تجربیات فرد در طول زندگى او موجب مى شوند که فرد احساس خود ارزشمندى کند، نسبت به خود، ارزیابى مثبت داشته باشد و احساس لیاقت و کفایت کند. همه نوجوانان، صرف نظر از سن، جنسیت و زمینه فرهنگی، به حفظ عزت نفس نیاز دارند. لازمه خلاقیت، پویایی، پیشرفت و حرکت، ارضاى عزت نفس نوجوان است. والدینى که به فرزندان خود روحیه و امید مى دهند، توانایى هاى او را تحسین و تمجید مى کنند، این نیاز را به خوبى در او ارضاء مى کنند و موجب مى شوند که اعتماد به نفس فرزند آنها تامین شود و فرزند یا فرزندانشان با اطمینان مسیر پرنشیب و فراز زندگى را طى کنند و با روحیه ای مقاوم با مسائل و مشکلات و مسئولیتها مواجه شوند. در این اصل دو تصویر متفاوت از ویژگی هاى نوجوانى که از عزت نفس بالایی برخوردار است در مقایسه با ویژگى هاى نوجوانى که عزت نفس پایینى بهره مند است، ارائه مى شود.

الف: نوجوانى که از عزت نفس بالایی برخوردار است:

– مستقل عمل مى کند

– احساس مسئولیت مى کند و خود تصمیم مى گیرد.

– به دیگران در صورت لزوم کمک مى کند.

– به پیشرفت هایش افتخار مى کند و گاهى از خود تعریف مى کند.

– از تغییر مثبت و نوآورى استقبال مى کند.

– عواطف و هیجان هاى خود را نشان مى دهد و ابراز می کند.

– مسائل و مشکلات و ناکامى ها را با شکیبایى تحمل مى کند.

ب: نوجوانى که داراى عزت نفس پایینى است:

– فردى متکى است و تصویرى منفى از خود دارد (نمى دانم، مى توانم).

– احساس مى کند که دیگران براى او ارزشى قائل نیستند.

– در رویارویى با مسائل و مشکلات و ناکامى ها احساس درماندگى مى کند.

– براى ضعفهاى خود، دیگران را سرزنش مى کند و به شانس نسبت مى دهند.

– زود ناامید مى شود، بهانه جویى مى کند و نمى تواند انتقاد را بپذیرد.

– عواطف و هیجان هاى خود را نشان نمى دهد و ابراز نمی کند.

– به سهولت تحت تاثیر دیگران قرار مى گیرد و کارها را چشم بسته انجام مى دهد.

 منبع: کبرا مملوکى؛ روزنامه کیهان