ازدواج پيامبر(ص) با زينب بنت جَحش 1 ذيقعده

1 ذيقعده ، سال پنجم هجرى قمرى
زينب بنت جَحش بن رئاب، كه مادرش اميمه دختر عبدالمطلب(علیه السلام) بود، پيش از ازدواج با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)، بنا به درخواست آن حضرت، با پسرخوانده اش زيد بن حارثه ازدواج كرد و از او فرزندى به دنيا آورد، كه نامش را اسامه گذاشتند.

وى، در حدود يك سال و يا مقدارى بيشتر در خانه زيد بود، ولى پس از آن، ميانشان اختلاف افتاد و تصميم به جدايى گرفتند.

بدين جهت، زيد بن حارثه به نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) رفت و از همسر خود در نزد آن حضرت، شكوه و گلايه كرد و از آن حضرت، اجازه خواست كه همسرش را طلاق دهد. پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) وى را به خويشتن دارى و تفاهم اخلاقى با همسرش دعوت نمود و به وى فرمود: إتّق الله و امسك عليك زوجك.(1)

گفتنى است كه زيد بن حارثه، برده اى بود، كه پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در مكه معظمه وى را خريدارى كرد و سپس در راه خدا آزاد نمود و آن گاه، وى را پسرخوانده خود كرد و در خانه خود نگه داشت. زيد به مقدار ده سال از پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) كوچكتر بود.

پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) پس از مهاجرت به مدينه منوره، دختر عمه خود، زينب بنت جحش را به عقدش درآورد.

پيش از اسلام، رسم جاهليت بر اين بود، كه ازدواج با همسر پسرخوانده، همانند همسر پسر واقعى، بر انسان حرام بود و اين رسم، پس از ظهور اسلام نيز تداوم داشت.

در ماجراى اختلاف زيد و همسرش زينب، اين رسم جاهليت، به امر پروردگار سبحان باطل و ازدواج با همسر پسرخوانده، مباح اعلام گرديد.

به هر روى، على رغم تلاش پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و برخى از صحابه در ايجاد تفاهم ميان زيد و زينب، كارشان به جدايى و طلاق انجاميد.

زينب، ايام عده طلاق را سپرى كرد و پس از آن به وى بشارت داده شد، كه خداوند سبحان، وى را به عقد پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) درآورده است.

در آن زمان، سى و پنج سال از عمرش گذشته بود و بنا به نقل علامه مجلسى، ازدواجشان مصادف بود با اوّل ذى قعده سال پنجم قمرى در مدينه منوره.(2)

زينب، از اين ازدواج بسيار شادمان شد و به خانه آن حضرت، نقل مكان كرد.(3)

وى، در ميان همسران پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) افتخار مى كرد كه او را خدا به ازدواج پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) درآورد و به آنان مى گفت: زوّجكن أهليكن و زوّجنى الله من فوق سبع سماوات؛(4) شما را خانواده تان به عقد پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) درآورده، ولى مرا خداوند متعال از بالاى هفت آسمان به نكاح آن حضرت، مفتخر نموده است.

زينب به هنگام رحلت پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در 28 صفر سال 11 قمرى، زنده بود، ولى بنا به گفته مورخان، وى نخستين همسر آن حضرت بود، كه پس از رحلتش، در سال 20 قمرى وفات كرد و به درخواست اسماء بنت عميس، براى نخستين بار در ميان مسلمانان، براى وى تابوتى ترتيب داده و بدنش را در تابوت گذاشتند و در قبرستان بقيع دفن نمودند.(5)

اسماء بنت عميس، هنگامى كه به همراه همسرش جعفر طيار(علیه السلام) به حبشه هجرت كرده بود، در آن جا ديده بود كه جنازه ها را در تابوت مى گذارند و به صورت محترمانه ترى بدن ميت را حمل مى كنند. وى، اين عمل را در مدينه رواج داد.(6)

زينب، بانويى شريف، متعهد و پارسا بود و از جهت حسن جمال، سرآمد همسران پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به شمار مى آمد و بسيار كار مى كرد و از دست رنج خود، انفاق و تصدق مى نمود و آن چه از خلفاى وقت (ابوبكر و عمر) به عنوان سهم همسر رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) دريافت مى كرد، هزينه مستمندان و بيچارگان مى نمود.(7)

عايشه بنت ابى بكر، همسر ديگر رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) با اين كه طبق معمول، با زينب بنت حجش رقابت زنانگى داشت، با اين حال درباره شخصيت اين بانوى بزرگ، گفت: ما رأيت امرئه قط خيراً فى الدّين من زينب، و أتقى لله، و أصدق حديثاً، و اوصل للرّحم، و اعظم أمانه و صدقه.(8)

يعنى: من هيچ گاه، زنى در دين دارى، پارسايى و پرهيزكارى، راستگويى، پيشگام در صله رحم و امانت دارى و تصدق و انفاق در راه خدا، بهتر از زينب نديدم.

شايان ذكر است، كه پس از رحلت پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، از ميان همسران آن حضرت، تنها زينب و سوده بنت زمعه، به احترام آن حضرت، از مدينه خارج نشده و حتى به مكه معظمه نرفتند.(9)

آيه هاى 37 و 38 سوره احزاب درباره ازدواج زينب با پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد.

پی نوشتها

1- البدايه و النهايه (ابن كثير)، ج4، ص 166
2- بحارالأنوار (علامه مجلسى)، ج11، ص 178، و ج98، ص 189 و ج 99، ص 35
3- همان، و تاريخ الطبرى، ج2، ص 231؛ المنتخب من ذيل المذيل (طبرى)، ص 5
4- بحارالانوار، ج11، ص 178
5- همان، ج4، ص 169 و ج7، ص 118
6- همان، ج5، ص 316
7- هان، ج7، ص 119
8- همان
9- همان