شیعه شناسی » اعتقادات » فروع دین » خمس »

اجرای احکام خمس در زمان رسول خدا(ص)

آیا روایتی وجود دارد که احکام خمس در زمان رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله ـ اجرا می شد؟

پاسخ این پرسش از دو طریق ممکن است:

  1. تمسک به عمومات و کلیات:

الف. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: و اعلموا انما غنمتم من شیء فإن‌لله خمسه و للرسول و… (انفال، ۴۱) بدانید هر گاه غنیمتی یافتید، خمس آن از آن خدا و پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ و… می‌باشد.

این آیه شریفه، اگر چه ممکن است در موردی خاص نازل شده باشد، امّا مورد خاص مخصّص نیست، یعنی مانع از کاربرد‌ آن در موارد دیگر نمی شود و لذا واژه «غنیمت» در اصطلاح روایات، فقها ولغت شناسان، هر منفعتی است که به دست انسان برسد.(۱)

ب. در روایاتی می‌خوانیم:

 پیامبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ به امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ فرمود: عبدالمطلب در زمان قبل از اسلام پنج سنت حسنه داشت که خداوند آنها را در اسلام جاری ساخت (یکی از آنها) «وجد کنزاً فاخرجه فی الخمس و تصدق به فانزل اله و اعلموا انما غنمتم من شیء فان لله خمسه و للرسول و…» .(۲)

برخی فقیهان بزرگوار مثل مرحوم آیت الله خوانساری (ره)، به این روایت برای وجوب خمس در گنج‌ها تمسک کرده‌اند.(۳)

در روایت دیگری می‌خوانیم: راوی از امام رضا ـ علیه السّلام ـ می‌پرسد، اگر برخی از موارد خمس (گروه‌هایی که خمس به آنها می‌رسد) کمتر و برخی بیشتر باشد، چه می‌کنید؟» حضرت می‌فرماید: «ذاک الی الامام، أرأیت رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله ـ کیف اضیع انما کان یعطی علی ما یری کذلک الامام؟ این امر در اختیار امام ـ علیه السّلام ـ است و او همان طور که پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ عمل می‌کرد، عمل می‌کند و پیامبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ خمس را طبق آن چه مصلحت می‌دید، خرج می‌کرد.(۴) در کتاب من لا یحضره الفقیه(۵) از امام صادق ـ علیه السّلام ـ نقل فرمود که فرمود: «امّا خمس لله فللرسول یضعه فی سبیل الله، خمس الله» (که در آیه شریفه ۴۱ سوره انفال به آن اشاره شده است). که رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله ـ آن را در سبیل الله خرج می‌کند.

  1. توجه به گزارش‌های تاریخی:

گزارش‌هایی که در کتاب‌های تاریخی آمده است، مثل آن چه در نامه‌های رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ به طایفه‌ها و قبیله‌ها می‌فرستادند و در آنها دستور به دادن خمس اموالشان می‌دادند. پیامبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ در نامه‌ای به طایفه بنی عبدالقیس فرمودند: «… و ان تعطوا من الغنم الخمس…» و این که از درآمدهایشان باید خمس بدهند و طایفه بنی عبدالقیس طایفه کوچکی بوده است که قدرت بر جنگ نداشته تا غنیمتی به دست آورد وخمس آن بر آنها لازم باشد.(۶) و به بنی عبدکلال الیمانینی نوشته: من به خاطر خمس مالتان از شما تشکر می‌کنم و اینها نیز جنگی نداشته‌اند تا غنیمتی داشته باشند و خمس آن را بپردازند.(۷)

پی نوشتها

  1. ر.ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب اسلامیه، چاپ شانزدهم، ج ۷، صص ۱۷۶، ۱۷۷، ۱۷۸، ۱۷۹٫
  2. حرعاملی، محمدحسن، وسایل الشیعه، ج ۹، ص ۴۹۶، از خصال ۳۱۲ : ۹۰، و از عیون الاخبار، ج ۱، ص ۲۱۲٫
  3. ر.ک: خوانساری، سید احمد، جامع المدارک، ج ۲، ص ۱۰۳٫
  4. فیض کاشانی، محسن، تفسیر صافی، بیروت، انتشارات مؤسسه اعلمی، چاپ دوم، ۱۴۰۲، ج۲، ص۳۰۴٫
  5. من لا یحضره الفقیه، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم، ۱۴۱۳، ج۲، ص۲۹٫
  6. ر.ک: العاملی، جعفر مرتضی، الصحیح من السیره، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۰۲، ج ۳، ص ۲۲۸٫
  7. همان.

منبع : نرم افزار پاسخ ۲ مرکز مطالعات حوزه.