آبان بن احمر

اَبان احمر(– 200 ؟ ق)

فقیه ومحدث و ادیب و نسب شناس قرن 2 ق .

ابوعبدالله اًبان بن عثمان بن یحیی لؤلؤیی، اهل کوفه، از دانش اندوختگاه محضر امامان جعفرصادق (ع) وموسی کاظم (ع). آقا بزرگ طهرانی وفات او را پس از 140 ق یاد کرده است (ج 19 ، ص 47) . اگرچه از زندگی وی اطلاعی در دست نیست، در کل می­ دانیم که اهل کوفه بوده و در آن دیار و بصره به تناوب سکونت داشته است. انبوه روایات اًبان احمر ازامام صادق و امام کاظم (ع) سبب شده تا ازاو به فراوانی در سلسلۀ اسانید شیعی باد شود. با توجه به برخی نقلیات در بارۀ گرایش­ های فرقه­ای وی به ناووسیه (کشی ، ص 352 ؛ حلی ، حسن خلاصة الاقوال ، ص 13) ، درطیف های مختلفی ارفرق شیعه نام او درروایات مشاهده می شود .

انتساب اًبان به ناووسیه هرگز سبب نشد تا ازجایگاه واعتباروی درمحافل شیعه کاسته شود ونه تنها درجرح وتعدیل های رجالی غالباً وثاقت وی تبیین شده است (کشی ، ص 5 – 6 ؛ حلی ، همان جا) ، بلکه نام اودرکتاب جمیل بن دراج وعبدالله بن مسکان وعبدالله بن بُكيروحماد بن عیسی وحماد بن عثمان ، یعنی شش تن ازاصحاب امام صادق (ع) ، درمجموعۀ اصحاب اجماع قرارمی گیرد که کشی درمواضعی ازکتاب خود ازآن ها یاد کرده است (ص 238 ، 375 ، 556) درمیان کسانی که ازاًبان احمردانش فرا گرفتند نامدارانی دیده می شوند همچون زرارة بن اعین ، ابوبصیر ، حماد بن عیسی ، حارث بن مغیرة ، فضیل بن عثمان ، فضالة بن ایوب (کشی ، ص 5 – 6 ؛ برقی ، المحاسن ، ج 1، ص 223 ، ج 2 ، ص 337 ؛ اشعری ، النوادر ، ص 62) . اگرچه گفته شده که اًبان دارای تألیف فراوانی بوده ، یگانه اثرذکرشده ازاوکتابی با عنوان المبتداء والمغازی والوفاة والردة است که آقا بزرگ (ج 19 ، ص 47) نیزازآن یاد کرده است . ازمهم ترین موارد شایان توجه دربارۀ اًبان آن است که نام اودرشماردارندگان « اصیل » حدیثی قراردارد و یکی ازاصول ستۀ عشرازآن اوست (همو ، ج 2 ، ص 135 ؛ برای اصطلاح « اصل » حاج منوچهری ، ذیل «اصل») .

پی نوشت ها:

کشی ، محمد بن عمر(1387) . معرفة الرجال ، به کوشش حسن مصطفوی ، مشهد ، ج 1.

برقی ، احمد (1331) . المحاسن ، به کوشش جلال الدین محدث ، تهران ، ج 1.

آقا بزرگ طهرانی ، محمد محسن (1983) . الذریعة الى تصانيف الشيعة ، بيروت .

منبع: نقش شیعه در فرهنگ و تمدن اسلام و ایران