فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » شعرا و ادبا »

یزید بن مغفل جعفی

اشاره:

یزید بْن مَغْفِل جُعْفی‎ از یاران امیرالمومنین(علیه‌السلام) و امام حسین(علیه‌السلام) و از شهدای کربلا است. او در جنگ صفین و جنگ نهروان در سپاه امام علی(علیه‌السلام) جنگید. یزید از مکه تا کربلا با اباعبدالله همراه بود و در روز عاشورا به شهادت رسید. وی را یکی از تابعین، فردی شجاع و از شاعران شیعه نام برده‌اند.

 

معرفی

نام کامل او یزید بن مَغفِل بن جُعف (عوف) بن سعدُالعشره (العشیره) مِذحَجی جُعفی است. وی پسرعموی حجاج بن مسروق جعفی (از شهدای کربلا) و یکی از شجاعان شیعه و از شاعران‌ توانا بود.[۱] در منابع تاریخی نام وی را به صورت‌های مختلف ذکر کرده‌اند: یزید یا زید بن مَعقِل،[۲] بَدر بن مَعقِل،[۳] مُنذِر بن مُفَضَّل[۴] و بدر بن مَغفِل.[۵] البته بیشتر منابع از دو اسم یزید بن معقل و یزید بن مغفل جعفی نام برده‌اند.

محمدتقی شوشتری معتقد است که نام او در تاریخ تحریف شده است و به نام یکی از دشمنان اهل بیت(علیه‌السلام) که در کربلا حضور داشته است شبیه گردیده است. وی همچنین صحابی بودن ایشان و نیز حضور در جنگ‌هایی مثل جنگ با خریت بن راشد (از خوارج) را رد کرده آن را به افراد دیگری مربوط دانسته است.[۶]

با دقت در کتاب‌های تاریخی و رجالی می‌توان نتیجه گرفت که در این دوره دو یزید بن معقل وجود داشته است؛ یکی یزید بن معقل (یزید بن مغفل) جعفی که از اصحاب و یاران امام حسین(علیه‌السلام) و از شهدای کربلا است و دیگری یزید بن معقل بن عمیر بن ربیعه، که از طرفداران امویان و در سپاه عمر سعد در روز دهم محرم سال ۶۱ هجری قمری حضور داشت و بدست بریر بن خضیر از اصحاب امام کشته شد.[۷]

صحابی پیامبر(ص)

مرزبانی در کتاب معجم الشعرا او را از تابعان و پدرش را جزو صحابه دانسته ولی مامقانی می‌نویسد: او دوران پیامبر را درک کرد و از صحابه پیغمبر بود و در دوران خلافت عمر در جنگ قادسیه حضور داشت.[۸] ابن حجر عسقلانی نیز یزید مغفل و برادرش زهیر را از صحابه ذکر کرده است.[۹]

یار امام علی(علیه‌السلام)

بر اساس گزارش‌های تاریخی، یزید بن مغفل، از جمله اصحاب و یاران حضرت علی(علیه‌السلام) بود که در جنگ صفین در کنار امام و در مقابل سپاه معاویه قرار گرفت. همچنین در دوران حضرت علی(علیه‌السلام) در زمانی که خوارج به رهبری خریت بن راشد در منطقه اهواز و ساحل دریا دست به شورش زده بودند، او در یاری امام شرکت نمود و فرماندهی میمنه سپاه را برعهده داشت که سرانجامِ این جنگ به شکست خوارج و کشته شدن خِرّیت منتهی شد.[۱۰]

یار امام حسین(علیه‌السلام)

یزید بن مغفل در ماجرای قیام امام حسین، در شهر مکه همراه با حجاج بن مسروق به امام حسین(علیه‌السلام) ملحق شد و از آنجا تا کربلا آن‌حضرت را همراهی کرد، در بین راه، وقتی که امام به قصر بنی مقاتل رسید و خیمه عبیدالله بن حر جعفی را دید، حجاج بن مسروق جعفی و یزید بن مغفل جعفی را برای دعوت نزد عبیدالله بن حر فرستاد. این دو نفر پیام امام را به عبیدالله بن حر ابلاغ کردند و سخنان او را به امام حسین(علیه‌السلام) رساندند.[۱۱]

در روز عاشورا، یزید بن مغفل از امام حسین(علیه‌السلام) اجازه مبارزه خواست. پس از آنکه امام اجازه فرمود، گام پیش نهاد و این رجز را می‌خواند:

انا یزید وأنا ابن مغفل                                        وفی یمینی نصل سیف منجل‌

أعلو به الهامات وسط القسطل                             عن الحسین الماجد المفضل‌

من یزید و پسر مغفل هستم؛ و در کفم شمشیری است برنده و پیکانی چاک دهنده.

بدان وسیله در میان گرد و غبار بر مردم حمله می‌برم: در دفاع از حسین ارجمند و با فضیلت.

مورخان گفته‌اند که او چنان جنگی کرد که مانند آن دیده نشده بود. عده‌ای را کشت و آنگاه خود به شهادت رسید.[۱۲]

ابن حجر عسقلانی، رجزِ یزید بن مغفل را به‌گونه دیگری نقل می‌کند که با این رجز متفاوت است.[۱۳]

در زیارت‌نامه‌ها

در زیارت ناحیه مقدسه معروف به زیارت الشهداء سلامی بر او فرستاده شده است: «السَّلامُ عَلی زَید بن مَعْقِلِ الْجُعفِی» و در نسخه‌ای دیگر از همین زیارت، نام او «بدر بن معقل جعفی»[۱۴] ذکر شده و محتوای همین نسخه در برخی کتاب‌های رجالی آمده است.[۱۵] برخی رجال‌شناسان معتقدند که «مُنذِر بن المُفَضَّل الجعفی» که در زیارت رجبیه امام حسین(علیه‌السلام) به او سلام داده شده همین یزید بن مغفل است.[۱۶] بنابراین نظر، نام او در این دو زیارت‌نامه اما با اسامی متفاوت ذکر شده است.

پی نوشت:

  1. طبسی، با کاروان حسینی، ج۱، ص۳۴۳-۳۴۴.
  2. طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۰۱؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌‌طالب، ۱۳۷۵ق، ج۳، ص۲۳۲.
  3. خویی، معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۸۱.
  4. شمس‌الدین، أنصار الحسین، ج۱، ص۸۸.
  5. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۷ق، ج۳، ص۱۹۸.
  6. تستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۹ق، ج۱۱، ص۱۱۵.
  7. طبری، تاریخ طبری، ج۴، ص۳۲۸-۳۲۹.
  8. طبسی، با کاروان حسینی، ج۱، ص۳۴۴.
  9. ابن حجر، الإصابه، ۱۹۹۵م، ج۶، ص۵۵۴.
  10. ثقفی، الغارات، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۱۲۸؛ حسینی شیرازی، ذخیره الدارین، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۴۰۷؛ طبسی، با کاروان حسینی، ج۱، ص۳۴۴.
  11. حسینی شیرازی، ذخیره الدارین، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۴۰۷؛ طبسی، با کاروان حسینی، ج۱، ص۳۴۴.
  12. سماوی، إبصار العین، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۱۵۳؛ طبسی، با کاروان حسینی، ج۱، ص۳۴۴.
  13. ابن حجر، الإصابه، ۱۹۹۵م، ج۶، ص۵۵۴.
  14. ابن طاووس، ااقبال الاعمال، ۱۳۷۶ش‌، ج۳، ص۷۸.
  15. خویی، معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۸۱.
  16. شمس‌الدین، أنصار الحسین، ج۱، ص۸۸.

منابع

  1. ابن حجر العسقلانی، الإصابه فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۵م.
  2. ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌ طالب (علیهم‌السلام)، نجف، مطبعه الحیدریه، ۱۳۷۵ق.
  3. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت،‌دار التعارف للمطبوعات، ۱۳۹۷ق.
  4. حسینی شیرازی، سید عبدالمجید، ذخیره الدارین فیما یتعلق بمصائب الحسین(علیه‌السلام)، تصحیح باقر دُرْیاب النجفی‌، قم، معاونیه دراسات جمعیه التاریخ الاسلامی‌، ۱۴۲۲ق.
  5. خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، مؤسسه الخوئی الإسلامیه.
  6. تستری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۹ق.
  7. ثقفی، ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال‌، الغارات، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران، وزارت ارشاد، ۱۳۷۴ش.
  8. سماوی، محمد بن طاهر، إبصار العین فی أنصار الحسین علیه‌السلام، قم، مرکز الدراسات الإسلامیه لحرس الثوره، ۱۴۱۹ق.
  9. سید بن طاووس، الإقبال بالأعمال الحسنه، محقق / مصحح: قیومی اصفهانی، جواد، قم، دفتر تبلیغات اسلامی‌، ۱۳۷۶ش‌.

منبع: ویکی شیعه