گناه و صفات رذيله مانع اجابت دعا‏

يكى از موانع مهم اجابت دعاى انسان، ارتكاب گناه است. انسانى كه از امر خداى سبحان نافرمانى مى‏كند، چگونه انتظار دارد دعاى او مستجاب شود؟ همچنين صفات رذيله، اجازه وصول رحمت حق به انسان را نمى ‏دهد. آدمى كه حسود، مغرور، متكبر و يا خودخواه است، نبايد توقع برآورده شدن حاجات خود را داشته باشد. پول‏ پرستى و رياست ‏طلبى، موانع بزرگى جهت دريافت فيض از جانب حق تعالى هستند. لااقل بايد آتش صفات رذيله‏ اى همچون حسادت، خاموش شود تا دعا مستجاب گردد.

خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید:«إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ»[1]یعنی جز اين نيست كه خدا از پرهيزكاران مى‏پذيرد.اين آيه شريفه با چند تأكيد مى‏ فرمايد خداوند متعال اعمال و دعاى انسان متقى را مى‏ پذيرد. كسى كه فاسق و فاجر است، نه تنها از دعا و استجابت دعا بى ‏بهره مى‏ ماند، بلكه بنابر تعبير قرآن شريف، خداوند او را دوست ندارد. آنجا كه مى ‏فرمايد: «وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ»[2] و «إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ».[3]خداوند كسى كه به گناه آلوده شده باشد را دوست ندارد و دعاى او را نمى‏پذيرد. در مقابل مى‏فرمايد: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ».[4] يعنى آدمى بايد پس از شست و شوى باطنى و زدودن رذائل و آلودگى‏ها، نام مبارك حق‏ تعالى را بر زبان جارى كند و او را بخواند در اين صورت مى ‏تواند توجّه و نظر عنايت خداى سبحان را به خود جلب نمايد. حافظ در اين باره مى‏ گويد:

شست و شويى كن و آنگه به خرابات خرام‏ تا نگردد به تو اين دير خراب آلوده‏

گاهى اوقات يك انسان آلوده به گناه، مانع استجابت دعاى يك جمعيت مى‏شود. حضرت موسى علیه السلام مردم را براى دعاى باران در بيابان جمع كرده بود. جمعيت كثيرى دعا مى‏كردند تا خداوند متعال رحمت خويش را بر آنان نازل كند. ناگهان به حضرت موسى علیه السلام خطاب شد كه هرچه دعا كنيد فايده ندارد. زيرا يك نفر كه اهل نمّامى و سخن‏ چينى است، در ميان جمعيت است و تا وقتى مردم را ترك نكند، دعا مستجاب‏ نمى‏ شود.[5] حضرت موسى علیه السلام  فرياد زد: اى سخن‏ چينى كه در ميان جمعيت قرار دارى، از خيل دعاكنندگان دورشو تا خداوند دعاى ما را مستجاب كند. آن شخص متوجّه شد كه منظور حضرت موسى علیه السلام  او است و اگر در اين هنگام از جمعيت خارج شود، رسوا مى‏ گردد، لذا توبه كرد و با شرمندگى و خجالت زدگى از خداوند عذرخواهى نمود. پروردگار متعال رحمت خويش را نازل كرد و باران باريد. بعد هم خطاب شد كه به خاطر توبه همان شخص، باران باريد.

بنابراين وقتى آدمى وجود خود را از پليدى ‏هايى كه او را فراگرفته است، پاكيزه نمايد و از تاريكى گناه خارج شود، دعاى او مستجاب خواهد شد. به همين جهت در شب‏هاى قدر توصيه مى ‏شود ابتدا توبه و پس از آن دعا نمائيد.

كسى كه گناه مى‏ كند، مورد غضب الهى واقع مى‏شود. ممكن است يك دروغ، يك غيبت، يك شايعه پراكنى و يا يك چشم چرانى، موجب برداشتن دست عنايت خداى سبحان از روى سر انسان شود. ناگفته پيداست كسى كه دست عنايت خداوند بر سرش نباشد، نه تنها دعاى مستجاب ندارد، بلكه در دو دنيا نگون بخت و بيچاره مى‏شود.

تا وقتى گناه در جامعه رايج باشد، دعا مستجاب نمى‏ شود. هنگامى كه مفاسد اجتماعى، جامعه ‏اى را فراگرفت، نعمت و رحمت از آن جامعه رخت بر مى‏ بندد و بلا و عذاب جايگزين آن مى‏ شود. خداى سبحان در قرآن كريم مى‏ فرمايد: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ»[6] خداوند به پيامبر اكرم  صلی الله علیه و آله و سلم مى‏فرمايد: يا رسول الله! براى آنان يك دهى را مثال‏

بزن كه در امنيت، رفاه و آسايش كامل بودند و نعمت مثل باران براى آنها نازل مى ‏شد. امّا در ميان آنان گناه پيدا شد و آن نعمت‏ها را زائل كرد و ذلت، ناامنى و قحطى جايگزين آن نمود. بعد قرآن مى‏ فرمايد: «بِما كانُوا يَصْنَعُونَ» و خود آنان را در اين خصوص مقصّر مى‏ داند.

وقتى گناه جامعه‏اى را احاطه كند، نه تنها بلا نازل مى ‏شود، بلكه از الطاف و نعمت‏هاى معنوى نيز در آن جامعه خبرى نيست و ملائكه از آن جامعه و مردم گريزانند. اگرچه ممكن است افراد مقدّس و وارسته‏اى كه شايسته دريافت فيض و رحمت الهى هستند، در آن جامعه حضور داشته باشند، ولى در محيط آلوده نمى‏ توانند كارهاى خارق العاده و معنوى انجام دهند. در گذشته امور معنوى نظير تشرّف خدمت امام زمان «ارواحنافداه» و يا طى الارض و امثال آن به وفور يافت مى‏شد و اين به علّت كمرنگ بودن گناه و فساد در بين مردم بود.

شخص موثّقى نقل مى‏كرد كه مادربزرگ مرحوم او به خواب وى آمده و گفته است: به كسانى كه سر قبر من مى ‏آيند سفارش كن حجاب خود را مراعات كنند؛ زيرا ملائكه اطراف قبر مرا احاطه كرده ‏اند و با آمدن زن‏هاى بدون چادر و بدحجاب، گريزان مى ‏شوند.

منبع: سير و سلوك؛ مقدمه: سلوك معنوى در پرتو قرآن و عترت، ص: 129- 131.

[1] . المائدة/ 27.

[2]. المائدة/ 64.

[3]. المائدة/ 87.

[4]. البقرة/ 222.

[5]. بحار الأنوار، ج 72، ص 268.

[6]. النحل/ 112