گريستن در حال دعا

 

انسان محتاج و نیازمند هرگاه در برابر کسی قرار بگیرد که قادر به برآورده نمودن حاجت اوست و به ویژه اگر ان کس خدای متعال باشد و ضعف و ناتوانی خود را در برابر او احساس کند، خود بخود منفعل شده و اشک بر چشمانش جاری می گردد و حالت التماس و زاری را به خود می گیرد. بنابراین یکی از مهمترین آدب دعا گریستن در حال دعا می باشد و اگر کسی در دعا گریه اش نگیرد حکایت از آن دارد که او با اخلاص خداوند را نمی خواند.

 در عدّة الدّاعى‏[1] آمده است كه گریه از مهم ‏ترين آداب دعا و بالاترين حالات آن است، زيرا: اوّلا: گريه دلالت بر رقّت قلب دارد و رقّت دل نشانه اخلاصى است كه موجب استجابت دعاست. امام صادق علیه السلام فرموده است: «هرگاه بدنت لرزيد و چشمت گريست و قلبت ترسيد پس بگير، بگير كه حاجتت نزديك و به تو توجهى شده است.»[2] و نيز همان طورى كه در حديث آمده خشكى چشم ناشى از قساوت دل و گوياى دورى از رحمت خداست. از جمله چيزهايى كه خداوند به موسى وحى فرمود اين است: اى موسى! آرزوهايت را در دنيا دراز مكن تا دلت سخت نشود، و سخت ‏دل از من دور است».[3] و نيز دعاى سخت‏ دل مردود است؛ چه امام صادق علیه السلام فرموده است: «خداوند دعاى سخت‏ دل را نمى‏ پذيرد.»[4]

ثانيا: گريه دلالت بر انقطاع از خلق و زيادى خشوع نسبت به خالق دارد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «هرگاه خداوند بنده‏ اى را دوست بدارد نوايى از حزن و اندوه در دل او برقرار مى‏ كند، چه خداوند هر دل اندوهگين را دوست مى ‏دارد و كسى را كه از خوف خدا بگريد هرگز وارد دوزخ نمى ‏كند؛ مگر آن كه شير به پستان باز گردد و هرگز غبار جهاد در راه خدا و دود جهنّم در بينى مؤمن جمع نمى‏ شود، و هرگاه خداوند بنده‏اى را دشمن بدارد نواى خنده ‏اى در دلش قرار مى ‏دهد، و خنده دل را مى‏ ميراند، و اللّه لا يحبّ الفرحين.»[5]

 ثالثا: گريه موافق با اوامر حقّ تعالى و سفارشهايى است كه به پيامبرانش كرده در آنجا كه فرموده است: «اى عيسى! از چشمانت اشك و از دلت خوف و خشيت به من ببخش.»[6] و به موسى علیه السلام فرموده است: «در هنگامى كه با من مناجات مى ‏كنى با خوفى برخاسته از دلى بيمناك با من مناجات كن …» تا آنجا كه مى ‏گويد: «از كثرت گناهان مانند كسى كه از دشمنش بگريزد به من فرياد زن.»[7]

رابعا: در گريه ويژگيها و ثوابهايى است كه در ديگر طاعات يافت نمى‏ شود، سپس صاحب عدّه اخبار بسيارى را در فضيلت گريستن به هنگام دعا نقل كرده است.[8]

اگر گريه بر تو دست ندهد خود را به گريه وادار كن، چه امام صادق علیه السلام  فرموده است: «و اگر تو را گريه ‏اى نيست خود را به گريه وادار كن.»[9] از سعيد بن يسار نقل شده كه گفته است: به ابى عبد اللّه علیه السلام عرض كردم: آيا اگر در دعا گريه به من دست ندهد خود را به گريه وادار كنم؟ فرمود: «آرى هر چند به اندازه سر مگسى باشد.»[10] از ابى حمزه روايت است كه ابى عبد اللّه علیه السلام  به ابى بصير فرمود: «اگر از وقوع امرى بيمناك شدى و يا حاجتى داشتى ابتدا خداوند را به گونه‏اى كه سزاوار اوست حمد و ثناگو و سپس بر پيامبرش صلوات بفرست و خود را به گريه وادار كن اگر چه به اندازه سر مگسى باشد. پدرم مى‏فرمود: نزديك‏ترين حالات بنده به پروردگار عزّ و جلّ زمانى است كه در سجده و گريان باشد.»[11] و نيز از آن حضرت نقل شده است: «اگر گريه ‏ات نمى‏ آيد خود را به گريه وادار كن كه اگر به‏ اندازه سر مگسى اشك بريزى به‏ به (خوشا به حالت).»[12]

منبع: راه روشن؛ ترجمه المحجة البيضاء فى تهذيب الإحياء، ج‏2.

[1] .عدّة الدّاعى، ص 119.

[2] . كافى، ج 2، ص 478.

[3] . كافى، ج 2، ص 329.

[4] . همان مأخذ، ج 2، ص 475.

[5] . ارشاد ديلمى صدر حديث در باب حزن، و تمام آن در باب گريه از خوف خدا. و خداوند شادمندان را دوست نمى‏دارد.

[6] . امالى شيخ، مستدرك حاكم، ج 2، ص 294؛ تحف العقول ابن شعبه بطور مرسل، ص 501؛ كافى كلينى، ج 8، ص 141 بطور مسند.

[7] . كافى، ج 8، ص 42.

[8] فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى، راه روشن: ترجمه كتاب المحجة البيضاء في تهذيب الإحياء، ج2، ص 419، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى – مشهد مقدس (ايران)، چاپ: 1، 1372 ه.ش.

[9] . كافى، ج 2، ص 483.

[10] . كافى، ج 2، ص 483.

[11] . كافى، ج 2، ص 483.

[12] . كافى، ج 2، ص 483.