javad1

کنیه ها و القاب امام جواد(ع)

القابی که معاصرین امام جواد علیه السلام برای آن حضرت بر شمرده ‌اند و حاکی از مقام رفیع امام محمدتقی علیه السلام است و مورخین به آن القاب اشاره کرده اند، به شرح ذیل است:

اعجوبه اهل البیت، نادره الدهر، بدیع الزمان، عیسی ثانی، ذوالکرامات، الموید بالمعجزات، سلاله رسول الله، صاحب الخضْره، الفایق علی المشایخ فی الصغر، من خاتم الامامه علی کتفه، المبرز علی کافه ذوی اهل الفضل، افضل اهل الدنیا فی الصبی، الکامل فی السودد والهدی والحکمه والعلم، هادی القضاه، سید الهداه، نورالمهتدین، سراج المتعبدین و مصباح المتهجدین

کنیه ها و القاب امام جواد(ع)

حضرت امام محمدتقی علیه السلام، معروف به جواد الائمّه علیه السلام، نهمین پیشوای معصوم و جوان ترین امام شهید که در عمر کوتاه – اما با برکت خود – میراث ماندگارِ فرهنگِ تشیّع را پاس داشت.

وی در مدینه – شهر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم – در سال ۱۹۵ ق. به دنیا آمد، و سرانجام در ۲۵ سالگی – در راه تحقق بخشیدن به آرمان های مقدس اسلام و اجداد طاهرینش – در سال ۲۲۰ ق. توسط معتصم عباسی مسموم شد و سپس جان به جان آفرین تقدیم کرد.

نکته قابل توجه این است که این امام همام در زندگی ۲۵ ساله خود، عجایب و شگفتی هایی را به جای گذارد که مفتخر به القاب گوناگونی گردید که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم.۱

القابی که پیامبراکرم صلی الله علیه وآله وسلم برای امام نهم بر شمرده است: المحمود، المطهر و اطهر الناس

القابی را حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضاعلیه السلام به فرزندش امام جواد علیه السلام نسبت داده است؛ شیخ صدوق قدس سره در این باره می نویسد:

امام رضا علیه السلام فرزندش محمد را – که بعد از وی زعامت و امامت مسلمین را به دست گرفت – همیشه با این القاب صدا می زد:

صادق، صابر، فاضل، قره اعین المؤمنین و غیظ الملحدین

القابی که معاصرین امام جواد علیه السلام برای آن حضرت بر شمرده اند و حاکی از مقام رفیع امام محمدتقی علیه السلام است و مورّخین به آن القاب اشاره کرده اند، به شرح ذیل است:

اُعجوبه اهل البیت، نادره الدهر، بدیع الزمان، عیسی ثانی، ذوالکرامات، المؤید بالمعجزات، سلاله رسول اللّه، صاحب الخُضْرَه، الفائق علی المشائخ فی الصغر، من خاتم الامامه علی کتفه، المبرّز علی کافّه ذوی أهل الفضل، افضل اهل الدنیا فی الصبی، الکامل فی السؤدد والهدی والحکمه والعلم، هادی القضاه، سیّد الهداه، نورالمهتدین، سراج المتعبّدین و مصباح المتهجّدین

لقب تقی

در خصوص این که امام جوادعلیه السلام را تقی لقب داده اند، شیخ صدوق چنین آورده است: امام نهم را به این سبب تقی لقب داده اند؛ زیرا از خداوند می ترسید، پس آن گاه که گروهی مسلّح شبانه و با حال مستی، به فرمان مأمون، به خانه وی حمله کردند و با شمشیرهایشان او را به خیال خود مضروب ساختند، خداوند، امام محمدتقی علیه السلام را از شرّ مأموران سفّاک عبّاسی حفظ کرد.۵

ابوجعفر ثانی

امام جوادعلیه السلام مکنّی به ابوجعفر ثانی است.

سبب این کنیه، آن است که امام باقرعلیه السلام که خود نیز مکنّی به ابوجعفر بوده است،۶ از جابر بن عبدالله انصاری پرسید: آنچه در صحیفه مادرم زهرا علیها السلام دیده ای، برایم بیان کن.

جابر گفت: پس از تولد امام حسین علیه السلام برای عرض تبریک، حضور مادرت زهراعلیها السلام مشرّف شدم، لوحی به رنگ سفید در دست او دیدم که مثل زمرّد می درخشید و در آن کلماتی سفید رنگ، مانند آفتاب، نظر مرا جلب کرد.

پرسیدم: ای دختر پیامبر! پدر و مادرم فدایت! این لوح چیست؟

حضرت فرمود: لوحی است که از جانب خداوند و به وسیله پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم به من هدیه شده است؛ و در آن، نام رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم و همسرم علی علیه السلام و فرزندانم درج شده است.

من از روی آن، نسخه ای نوشتم که نام یکایک ائمه علیهم السلام بود، از جمله نام مبارک یازدهمین معصوم که کنیه او ابوجعفر محمد بن علی الزّکی می باشد.۷

و چون امام باقرعلیه السلام کنیه اش ابوجعفر بود، امام جواد علیه السلام به ابوجعفر ثانی مشهور شد.۸

ابن الرضا

علامه طبرسی در این خصوص نقل کرده است که: امام عسکری و پدر بزرگوارش امام هادی و جدّ بزرگوارش امام جواد علیهم السلام هر کدام در عصر خود، به لقب ابن الرضا معروف بوده اند.۹

تیمورا

این نام در تورات با این القاب قصیرالعُمْر و طویل اْلأثر؛ یعنی دارای عمر کوتاه و آثار بلند، برای امام جوادعلیه السلام معرفی شده است.۱۰

تیمور نیز گفته شده است.۱۱

نام و کنیه های امام جوادعلیه السلام

نام مبارک امام نهم علیه السلام محمد است.۱۲

کنیه های امام نهم حضرت محمد بن علی الجواد علیه السلام به شرح ذیل است:

۱. أبوجعفر۱۳

۲. أبو جعفر الثّانی ۱۴

۳. أبو علیّ ۱۵

۴. ابن الرضا ۱۶ و ابن خلیفه الرضا

۵. محمد بن علیّ الثانی ۱۷ و سمّی محمد بن علیّ الثانی علیهما السلام التّقیّ لانّه اتقی اللّه عزّوجلّ

لقب های امام محمد تقی علیه السلام

الزّکی ۱۸، المرتضی ۱۹، التّقی ۲۰، القانع ۲۱، الرّضی ۲۲، المرضی ۲۳، الوصی ۲۴، المختار۲۵، المتوکّل ۲۶، الجواد۲۷، المتّقی ۲۸، المنتجب ۲۹، العالم الربّانی ۳۰، الهادی ۳۱، حبیب اللّه ۳۲، حجّهاللّه ۳۳، خلیفه الاوصیاء ۳۴، خلیفهالنّبیین ۳۵، خیرهاللّه ۳۶، الدّاعی الی اللّه ۳۷، الدّاعی الی الحق ۳۸، دیّان الدّین ۳۹، صفیّ اللّه ۴۰، عبداللّه ۴۱، نوراللّه ۴۲، نورالهدی ۴۳، وارث الائمّه ۴۴، وارث المرسلین ۴۵، ولیّ اللّه ۴۶ و ترجمان القرآن ۴۷.

سید عباس رفیعی پور
پی نوشت ها:
۱. التتمّه فی تواریخ الائمّه(ع)، ص ۱۳۰.
۲. الصراط المستقیم، ج ۲، ص ۱۴۰.
۴. مجموعه نفیسه، ص ۲۲۶.
۵. معانی الاخبار، ص ۶۵؛ بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۱۶، ح ۲۳.
۶. فصول المهمّه، ص ۲۶۵.
۷. عیون اخبارالرضا(ع)، ج ۱، ص ۴۱، ح ۱.
۸. فصول المهمّه، ص ۲۶۵.
۹. اعلام الوری، ج ۲، ص ۱۳۱؛ بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۲۳۸.
۱۰. الصراط المستقیم، ج ۲، ص ۱۴۱.
۱۱. أُعجوبه اهل بیت(ع)، ص ۲۷.
۱۲. التتمّه فی تواریخ الائمه(ع)، ص ۱۳۰.
۱۳. الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ عیون اخبارالرضا(ع)، ج ۱، ص ۴۱، ح ۱؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۱، ص ۳۰؛ تاج الموالید، ص ۵۱؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹؛ نورالابصار، ص ۱۷۷.
۱۴. فصول المهمّه، ص ۲۶۵؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹؛ کشف الغمه، ج ۳، ص ۱۸۹؛ المناقب، ابن شهرآشوب، ج ۴، ص ۳۷۹؛ جامع المقال، ص ۱۸۴؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۱، ص ۶۷.
۱۵. الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ الکنی والالقاب، ص ۷۸.
۱۶. موسوعه زیارات المعصومین، ج ۵، ص ۱۷۵ و ۲۲۶؛ الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ الکامل الزیارات، ص ۳۲۴؛ اعلام الوری، ج ۲، ص ۱۳۱؛ بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۲۳۸ و ج ۱۰۲، ص ۲۶۵، ح ۳.
۱۷. معانی الاخبار، ص ۶۵، ح ۱۷.
۱۸. تاریخ الائمّه، ص ۱۳۰؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص ۷۰؛ فصول المهمه، ص ۲۶۵؛ کشف الغمه، ج ۳، ص ۳۳.
۱۹. الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹؛ تاج الموالید، ص ۵۱ و ۵۲؛ مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹.
۲۰. موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ تاریخ الائمه، ص ۱۳۰؛ دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ الفصول المهمّه، ص ۲۶۵.
۲۱. تاج الموالید، ص ۵۱؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹؛ دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ کشف الغمه، ج ۳، ص ۱۳۳؛ الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ الفصول المهمه، ص ۲۶۵.
۲۲. همان.
۲۳. الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ الفصول المهمه، ص ۲۶۵؛ تاج الموالید، ص ۵۱.
۲۴. مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹؛ الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲.
۲۵. موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ تاج الموالید، ص ۵۱؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹؛ دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ الهدایهالکبری، ص ۲۹۵.
۲۶. الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ کشف الغمه، ج ۳، ص ۱۳۳؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص ۷۰؛ الفصول المهمّه، ص ۲۶۵؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹.
۲۷. دلائل الامامه، ص ۲۰۹؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ تاریخ الائمّه، ص ۱۳۰؛ الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ اعلام الوری، ص ۳۴۵.
۲۸. الفصول المهمّه، ص ۲۶۵؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص ۷۰؛ اعلام الوری، ص ۳۲۹؛ کشف الغمه، ج ۳، ص ۱۳۳؛ مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹.
۲۹. موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ تاریخ الائمّه، ص ۱۳۰؛ الهدایهالکبری، ص ۲۹۵؛ القاب الرّسول و عترته(ع)، ص ۷۰.
۳۰. مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹؛ مجموعه نفیسه، ص ۲۲۶؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص ۷۰.
۳۱. مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۵۲.
۳۲. المصباح الزائر، ص ۶۱۶ – ۶۱۸؛ بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۳، ح ۱۳؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۶۸.
۳۳. بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۳، ح ۱۳؛ المصباح الزائر، ص ۶۱۶ – ۶۱۸؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۶۸.
۳۴. المصباح الزائر، ص ۶۱۶ – ۶۱۸؛ مصباح المتهجّد، ص ۴۰۴؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۷۴.
۳۵. کامل الزیارات، ص ۳۰۲، ح ۱؛ بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۷، ح ۱؛ من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۶۰۱، ح ۳۲۱۲؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۶۴.
۳۶. مصباح الزائر، ص ۶۱۶ – ۶۱۸؛ بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۳، ح ۱۳؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۶۸ و ۷۱.
۳۷. همان، موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۷۲.
۳۸. همان، موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۶۸.
۳۹. همان، بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۲۶۲، ح ۴۲؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۳، ص ۳۷۷.
۴۰. همان، بحارالانوار، ج ۱۰۲، ح ۲۳، ح ۱۳؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۶۸.
۴۱. بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۲۶۲، ح ۴۲؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۳، ص ۳۷۷.
۴۲. مصباح الزائر، ص ۶۱۶ – ۶۱۸؛ بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۳، ح ۱۳؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۶۴، ۶۷ و ۶۸.
۴۳. همان.
۴۴. العتیق الغروی علی ما فی البحار، ج ۱۰۲، ص ۲۱۶ – ۲۲۸، موسوعه زیارات المعصومین، ج ۵، ص ۱۷۶.
۴۵. مصباح المتهجّد، ص ۴۰۶؛ دلائل الامامه، ص ۳۰۲؛ المزار الکبیر، ص ۹۵۷؛ بحارالانوار، ج ۵۴، ص ۲۰؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۵، ص ۱۵۴.
۴۶. مصباح الزائر، ص ۶۱۸؛ بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۴، ح ۱۳؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۸۱.
۴۷. مصباح الزائر، ص ۶۱۵؛ بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۲، ح ۱۲؛ موسوعه زیارات المعصومین، ج ۴، ص ۷۰.

منبع :فرهنگ کوثر ؛ بهار ۱۳۸۵، شماره ۶۵؛ص ۳۰