کاشمر

کاشمر

ماه مبارک رمضان در شهرستان کاشمر با آداب و رسوم ويژه اي همراه است که البته شايد اين ويژگي ها امروزنسبت به گذشته کمتر مورد توجه قرار گيرد، اما آن چه اين سنت هاي محلي را همچنان زنده نگه داشته است،پاي بندي بزرگان و قديمي ترها به ويژه روستاييان کاشمر به اين سنت ها مي باشد. فرارسيدن ماه مبارک رمضان فرصت خوبي است براي آشنايي بيشتر با آداب و سنت هاي اين ماه . پيشواز ماه رمضان از چند روز مانده به آغاز ماه مبارک، مردم و به ويژه روستاييان کاشمري به پيشواز ماه رمضان مي روند روستايياني هم که فاصله آن ها با شهر زياد است و در صورت آمدن به شهر روزه آن ها مشکل شرعي پيدا مي کند، از حدود 10روزي مانده تا ماه رمضان به شهر مي آيند و آذوقه لازم را براي يک ماه تهيه مي کنند تا مجبور نباشند در ايام رمضان به شهر بيايند. خانه تکاني خانم ها هم معمولا در آستانه آغاز ماه رمضان خانه تکاني مختصري انجام مي دهند تا در طول ماه مبارک مجبور به رفتو روب خانه نشوند. بسياري از خانواده هاي روستايي و برخي خانواده هاي شهري،قبل از ماه رمضان «گندم» به آسياب مي برند و سپس در 2مرحله به پخت «نان محلي» مي پردازند؛در مرحله اول که قبل از ماه رمضان است، به اندازه مصرف 10تا15 روز نان مي پزند تا در طول ماه مبارک کمتر مجبور شوند سر تنور گرم بروند ؛و مرحله دوم در روزهاي 15يا16 ماه مبارک است که اقدام به پخت نان مي شود و باقي نان مورد نياز تا پايان ماه را مي پزند. شهادت امير المومنين در اين مرحله که در آستانه ايام شهادت حضرت اميرالمومنين(عليه السلام) انجام مي شود علاوه بر نان محلي،نان جو يا تفتان جو هم مي پزند و در شب هاي قدر در بسياري از خانه هاي روستايي کاشمر نان جو وجود دارد و با توجه به اين که حضرت امام علي(عليه السلام)نان جو استفاده مي کرده اند، در شب شهادت ايشان مردم در سفره هاي افطار خود نان جو همراه با ماست مي خورند. مراسم سحر مراسم ويژه سحرهاي ماه مبارک هم در گذشته که وسايل ارتباط جمعي کم بوده است به ويژه در روستاهاي کاشمر معمولا در 3مرحله انجام مي شد؛ مرحله اول با دهل و شيپور يک ساعت و نيم مانده به اذان صبح نوايي معروف به نواي «ابوعطاء» نواخته مي شد و مردم که آهنگ «ابوعطاء» را مي شنيدند، مي فهميدند که شب خواني اول است و يک ساعت و نيم تا اذان صبح باقي مانده است. شب خواني نيم ساعت بعد هم با نوايي معروف به نواي حجازشب خواني صورت مي گرفت و مردم مي فهميدندکه يک ساعت به اذان باقي مانده است و آخرين شب خواني هم از حدود يک ربع به اذان با قرائت دعاي سحر آغاز مي شد. موذن ها براي شب خواني و گفتن اذان به بلندترين نقطه مسجد، تکيه و يا آب انبار مي رفتند و علاوه بر قرائت دعا اين اشعار را مي خواندند: شب خيز که عاشقان به شب راز کنند گرد در و بام دوست پرواز کنند هر جا که دري بود به شب مي بندند الا در دوست را که شب، باز کنند تلاوت قران در روستاها و برخي نقاط شهري در هر کوچه و محله اي که 40يا50 خانوار وجود داشته باشد،حداقل 20يا 30بانوي خانه دار در ساعت مشخصي و هر روز در منزل يکي از همسايه ها جمع مي شوند و يک جزء قرآن تلاوت مي کنند و در روز آخر ماه هر کدام مقداري آجيل يا شيريني يا سکه پول خرد با خود مي برندو روي هم مي ريزند و سپس هر کدام يک سوره از جزء 30 قرآن کريم را مي خوانندو آرزو مي کنند که نوبت قرائت «سوره توحيد» به آن ها برسدو در نهايت نيز خانمي که نوبت قرائت سوره توحيد به او مي رسد،بايد بعد از ماه مبارک رمضان باقي بانوان را به صرف آشي به عنوان «آش قل هوا…» دعوت کند. همچنين در پايان جلسه آخر، هرکس مقداري از آجيل ها را به عنوان شفا و تبرک با عنوان «آجيل سر قرآن» برمي دارد و سکه پول خرد را هم با عنوان «پول برکتي» برمي دارند و در جيب يا کيف پول خود نگهداري مي کنند. مردها هم در بيشتر مساجد و تکايا دوره تلاوت قرآن دارندکه البته با توجه به اشتغال آقايان در طول روز، جلسات قرآن بيشتر شب ها و بعد از افطار برگزار مي شود. برنامه هاي ويژه شب قدر و عزاداري در روزهاي 19 تا 21 ماه رمضان معمولا در روستاها تعزيه خواني با موضوع شهادت امام علي( السلام) انجام مي شود. يکي از برنامه هاي بسيار خوب در کاشمر اين است که در بسياري از مساجد و تکايا شب ها سفره افطاري ساده اي پهن مي شود و افراد پس از اقامه نماز جماعتروزه خود را باز مي کنند. مثلا در تکيه امام جعفر صادق(عليه السلام) کاشمر در يکيتا دو سال گذشته گاه تا 400 زن و مرد سر سفره افطار مي نشينند. در واقع بايد گفت اهالي کاشمر به افطاري دادن بسيار علاقه دارند به ويژه اين که به همين بهانه، صله رحم هم انجام مي دهند و اقوام و خويشان کنار هم جمع و از احوال هم باخبر مي شوند. در اين ماه، مردم به مستضعفان و يتيمان توجه ويژه اي دارند.   اماکن زيارتي با توجه به اين که در کاشمر اماکن زيارتي زيادي وجود داردمردم در روزهاي جمعه و همچنين ايام شهادتاميرالمومنين(عليه السلام) در سيدمرتضي(عليه السلام)يا باغمزار(سيدحمزه) و يا در مزار شهيد مدرس(ره)افطاري مي دهند و به ويژه کساني که نذر دارندو يا کساني که قصد دارند فرزندان خود را «عقيقه» کنند، گوسفندي ذبح مي کنند و گوشت آن ميان فقرا تقسيم مي شودو يا آن را مي پزند و در سيدمرتضي(عليه السلام) يا باغمزار، افطاري مي دهند. برخي افراد هم که توانايي افطاري دادن را ندارند، جعبه اي خرما مي خرند و شب ها بعد از نماز مغرب و عشاآن را ميان نمازگزاران مساجد توزيع مي کنند و اين گونه به حديث پيامبر اکرم(صلي الله عليه واله) مبني بر اين که حتي اگر توانايي مالي نداريد،با يک خرما افطاري بدهيد، عمل مي کنند. شب هاي قدر همچنين عده اي هم در شب هاي قدر، «نان جو» ميان نمازگزاران توزيع مي کنند. در شب 27ماه مبارک که شب هلاکت «ابن ملجم» مرادي قاتل اميرالمومنين(عليه السلام)) است، مردم جشن مي گيرند. معمولا در جلسات قرائت قرآن بانوان، يک نفر که اطلاعات و معلومات بيشتري دارد احکام مختلف را از روي رساله توضيح المسائل براي آن ها مطرح مي کند و همچنين روحانيون هم بعد از نماز صبح، قبل و يا بعد از نماز ظهر و عصرو همچنين بعد از افطار در منبرها، احکام شرعي را براي مردم بازگو مي کنند. روزه کله چغوکي والدين در ماه مبارک سعي مي کنند کم کم فرزندان خود را به روزه گرفتن عادت بدهند و به اين ترتيب کودکاني که سن و سال کمتري دارند تا ظهر روزه مي گيرند که در لهجه کاشمري به آن «روزه کله چغوکي» گفته مي شود و همچنين والدين به فرزنداني که در آستانه سن تکليف هستند وعده مي دهند که اگر روزه بگيرند برايشان هديه مي خرند.کريمي در پايان خاطرنشان کرد: در گذشته با فرا رسيدن ماه مبارک رمضان کودکان دور هم جمع مي شدند و در کوچه و محله اشعاري را با لهجه کاشمري مي خواندند که از جمله اين اشعار اين ابيات است: رمضون آمد، ا… رمضون، رمضون آمد، ا… رمضون، رمضون آمد با 30 تا سوار گفت: برخيز و بيا روزه بدار گروهي ديگر هم در جواب مي گويند: روزه مگيرم لاغر مشم /روزه نگيرم کافر مشم/… مجموعه آداب و رسوم ماه مبارک در کاشمر نشانگراعتقادات مردم اين سرزمين در شهر و روستاهاست که هنوز هم در برخي نقاط مي توان نمونه هايي از آن را يافت.