پیامبر و اهل بیت علیهم السلام » احادیث موضوعی »

چهل حدیث گهربار از امام جواد علیه السلام

۱ .قالَ الا مام ابوجعفر ، محمّدالجواد صلوات اللّه و سلامه علیه :
الْمُؤ مِنُ یَحْتاجُ إ لی ثَلاثِ خِصالٍ : تَوْفیقٍ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ، وَ واعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ ، وَقَبُولٍ مِمَّنْ یَنْصَحُهُ . ( ۱)
ترجمه :
فرمود : مؤ من در هر حال نیازمند به سه خصلت است :
توفیق از طرف خداوند متعال ، واعظی از درون خود ، قبول و پذیرش نصیحت کسی که او را نصیحت نماید .
۲ .قالَ علیه السلام : مُلاقاهُ الاْ خوانِ نَشْرَهٌ ، وَ تَلْقیحٌ لِلْعَقْلِ وَ إ نْ کانَ نَزْرا قَلیلا . ( ۲)
ترجمه :
فرمود : ملاقات و دیدار با دوستان و برادران – خوب – ، موجب صفای دل و نورانیّت آن می گردد و سبب شکوفائی عقل و درایت خواهد گشت ، گرچه در مدّت زمانی کوتاه انجام پذیرد .
۳ .قالَ علیه السلام : إ یّاکَ وَ مُص احَبَهُالشَّریرِ ، فَإ نَّهُ کَالسَّیْفِ الْمَسْلُولِ ، یَحْسُنُ مَنْظَرُهُ وَ یَقْبَحُ اثَرُهُ . ( ۳)
ترجمه :
فرمود : مواظب باش از مصاحبت و دوستی با افراد شرور ، چون که او همانند شمشیری زهرآلود ، برّاق است که ظاهرش زیبا و اثراتش زشت و خطرناک خواهد بود .
۴ .قالَ علیه السلام : کَیْفَ یُضَیَّعُ مَنِ اللّهُ کافِلُهُ ، وَکَیْفَ یَنْجُو مَنِ اللّه طالِبُهُ ، وَ مَنِ انْقَطَعَ إ لی غَیْرِاللّهِ وَ کَّلَهُ اللّهُ إ لَیْهِ . ( ۴)
ترجمه :
فرمود : چگونه گمراه و درمانده خواهد شد کسی که خداوند سَرپرست و متکفّل اوست .
چطور نجات می یابد کسی که خداوند طالبش می باشد .
هر که از خدا قطع امید کند و به غیر او پناهنده شود ، خداوند او را به همان شخص واگذار می کند .
۵ .قالَ علیه السلام : مَنْ لَمْ یَعْرِفِ الْمَوارِدَ اعْیَتْهُ الْمَصادِرُ . ( ۵)
ترجمه :
فرمود : هرکس موقعیّت شناس نباشد جریانات ، او را می رباید و هلاک خواهد شد .
۶ .قالَ علیه السلام : مَنْ عَتَبَ مِنْ غَیْرِارْتِیابٍ اعْتَبَ مِنْ غَیْرِاسْتِعْتابٍ . ( ۶)
ترجمه :
فرمود : سرزنش کردن دیگران بدون علّت و دلیل سبب ناراحتی و خشم خواهد گشت ، در حالی که رضایت آنان نیز کسب نخواهد کرد .
۷ .قالَ علیه السلام : أ فْضَلُ الْعِبادَهِ الاْ خْلاصُ . ( ۷)
ترجمه :
فرمود : با فضیلت ترین و ارزشمندترین عبادت ها آن است که خالص و بدون ریا باشد .

۸ .قالَ علیه السلام : یَخْفی عَلَی النّاسِ وِلادَتُهُ ، وَ یَغیبُ عَنْهُمْ شَخْصُهُ ، وَ تَحْرُمُ عَلَیْهِمْ تَسْمِیَتُهُ ، وَ هُوَ سَمّیُ رَسُول اللّهِ صلی الله علیه و آله وَ کَنّیهِ . ( ۸)
ترجمه :
فرمود : زمان ولادت امام عصر علیه السلام بر مردم زمانش مخفی است ، و شخصش از شناخت افراد غایب و پنهان است.
و حرام است که آن حضرت را نام ببرند؛ و او همنام و هم کنیه رسول خدا صلی الله علیه و آله است .
۹ .قالَ علیه السلام : عِزُّالْمُؤْمِنِ غِناه عَنِ النّاسِ . ( ۹ )
ترجمه :
فرمود : عزّت و شخصیّت مؤ من در بی نیازی و طمع نداشتن به مال و زندگی دیگران است .
۱۰ .قالَ علیه السلام : مَنْ أ صْغی إ لی ناطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ ، فَإ نْ کانَ النّاطِقُ عَنِ اللّهِ فَقَدْ عَبَدَاللّهَ ، وَ إ نْ کانَ النّاطِقُ یَنْطِقُ عَنْ لِسانِ إ بلیس فَقَدْ عَبَدَ إ بلیسَ . ( ۱۰ )
ترجمه :
فرمود : هرکس به شخصی سخنران علاقمند و متمایل باشد ، بنده اوست ، پس چنانچه سخنور برای خدا و از احکام و معارف خدا سخن بگوید ، بنده خداست ، و اگر از زبان شیطان و هوی و هوس و مادیات سخن بگوید ، بنده شیطان خواهد بود .
۱۱ .قالَ علیه السلام : لا یَضُرُّکَ سَخَطُ مَنْ رِضاهُ الْجَوْرُ . ( ۱۱ )
ترجمه :
فرمود : کسی که طالب رضایت خداوند متعال باشد ، دشمنی ستمگران ، او را زیان و ضرر نمی رساند .
۱۲ قالَ علیه السلام : مَنْ خَطَبَ إ لَیْکُمْ فَرَضیتُمْ دینَهُ وَ أ مانَتَهُ فَزَوِّجُوهُ ، إ لاّ تَفْعَلُوهُ تَکْنُ فِتْنَهٌ فِی الاْ رْضِ وَ فَسادٌ کَبیرْ.( ۱۲)
ترجمه :
فرمود : هر که به خواستگاری دختر شما آید و به تقوا و تدیّن و امانتداری او مطمئن می باشید با او موافقت کنید وگرنه شما سبب فتنه و فساد بزرگی در روی زمین خواهید شد .
۱۳ .قالَ علیه السلام : لَوْسَکَتَ الْجاهِلُ مَااخْتَلَفَ النّاسُ . ( ۱۳ )
ترجمه :
فرمود : چنانچه افراد جاهل و بی تجربه ساکت باشند مردم دچار اختلافات و تشنّجات نمی شوند .
۱۴ .قالَ علیه السلام : مَنِ اسْتَحْسَنَ قَبیحا کانَ شَریکا فیهِ . ( ۱۴ )
ترجمه :
فرمود : هر که کار زشتی را تحسین و تایید کند ، در عقاب آن شریک می باشد .
۱۵٫ قالَ علیه السلام : مَنِ انْقادَ إ لَی الطُّمَانینَهِ قَبْلَ الْخِیَرَهِ فَقَدْ عَرَضَ نَفْسَهُ لِلْهَلَکَهِ وَالْعاقِبَهِ الْمُغْضِبَهِ . ( ۱۵ )
ترجمه :
فرمود : هرکس بدون تفّکر و اطمینان نسبت به جوانب ( هر کاری ، فرمانی ، حرکتی و . . . ) مطیع و پذیرای آن شود ، خود را در معرض سقوط قرار داده ؛ و نتیجه ای جز خشم و عصبانیّت نخواهد گرفت .
۱۶ .قالَ علیه السلام : مَنِ اسْتَغْنی بِاللّهِ إ فْتَقَرَالنّاسُ إ لَیْهِ ، وَمَنِ اتَّقَی اللّهَ احَبَّهُ النّاسُ وَ إ نْ کَرِهُوا . (۱۶ )
ترجمه :
فرمود : هر که خود را به وسیله خداوند بی نیاز بداند مردم محتاج او خواهند شد و هر که تقوای الهی را پیشه خود کند خواه ناخواه ، مورد محبّت مردم قرار می گیرد گرچه مردم خودشان اهل تقوا نباشند .
۱۷ .قالَ علیه السلام : عَلَّمَ رَسُولُ اللّهِ صلّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ عَلّیا عَلَیْهِ السَّلامُ الْفَ کَلِمَهٍ ، کُلُّ کَلِمَهٍ یَفْتَحُ الْفُ کَلِمَهٍ . (۱۷)
ترجمه :
فرمود : حضرت رسول صلی الله علیه و آله ، یک هزار کلمه به امام علیّ علیه السلام تعلیم نمود که از هر کلمه ای هزار باب علم و مسأ له فرعی باز می شود .
۱۸٫ قالَ علیه السلام : نِعْمَهٌ لاتُشْکَرُ کَسِیَّئَهٍ لاتُغْفَرُ . ( ۱۸ )
ترجمه :
فرمود : خدمت و نعمتی که مورد شکر و سپاس قرار نگیرد همانند خطائی است که غیرقابل بخشش باشد .
۱۹ .قالَ علیه السلام : مَوْتُ الاْ نْسانِ بِالذُّنُوبِ اکْثَرُ مِنْ مَوْتِهِ بِالاْ جَلِ ، وَ حَیاتُهُ بِالْبِرِّ اکْثَرُ مِنْ حَیاتِهِ بِالْعُمْرِ . ( ۱۹ )
ترجمه :
فرمود : فرارسیدن مرگ انسان ها ، به جهت معصیت و گناه ، بیشتر است تا مرگ طبیعی و عادی ، همچنین حیات و زندگی لذّت بخش به وسیله نیکی و إ حسان به دیگران بیشتر و بهتر است از عمر بی نتیجه .
۲۰ .قالَ علیه السلام:لَنْ یَسْتَکْمِلَ الْعَبْدُ حَقیقَهَالاْ یمانِ حَتّی یُؤْثِرَ دینَهُ عَلی شَهْوَتِهِ ، وَلَنْ یُهْلِکَ حَتّی یُؤْثِرَ شَهْوَتَهُ عَلی دینِهِ.(۲۰ )
ترجمه :
فرمود : بنده ای حقیقت ایمان را نمی یابد مگر آن که دین و احکام الهی را در همه جهات بر تمایلات و هواهای نفسانی خود مقدّم دارد .
و کسی هلاک و بدبخت نمی گردد مگر آن که هواها و خواسته های نفسانی خود را بر احکام إ لهی مقدّم نماید .

۲۱٫ قالَ علیه السلام : عَلَیْکُمْ بِطَلَبِ الْعِلْمِ ، فَإ نَّ طَلَبَهُ فَریضَهٌ وَالْبَحْثَ عَنْهُ نافِلَهٌ ، وَ هُوَ صِلَهُ بَیْنَ الاْ خْوانِ ، وَ دَلیلٌ عَلَی الْمُرُوَّهِ ، وَ تُحْفَهٌ فِی الْمَجالِسِ ، وَ صاحِبٌ فِی السَّفَرِ ، وَ اُنْسٌ فِی الْغُرْبَهِ . ( ۲۱ )
ترجمه :
فرمود : بر شما باد به تحصیل علم و معرفت ، چون فراگیری آن واجب و بحث پیرامون آن مستحبّ و پرفائده است .
علم وسیله کمک به دوستان و برادران است ، دلیل و نشانه مروّت و جوانمردی است ، هدیه و سرگرمی در مجالس است ، همدم و رفیق انسان در مسافرت است ؛ و انیس و مونس انسان در تنهائی می باشد .
۲۲ .قالَ علیه السلام : خَفْضُ الْجَناحِ زینَهُالْعِلْمِ ، وَ حُسْنُ الاْ دَبِ زینَهُالْعَقْلِ ، وَبَسْطُ الْوَجْهِ زینَهُالْحِلْمِ . ( ۲۲ )
ترجمه :
فرمود : تواضع و فروتنی زینت بخش علم و دانش است ، ادب داشتن و اخلاق نیک زینت بخش عقل می باشد ، خوش روئی با افراد زینت بخش حلم و بردباری است .
۲۳ .قالَ علیه السلام : تَوَسَّدِ الصَّبْرَ ، وَاعْتَنِقِ الْفَقْرَ ، وَارْفَضِ الشَّهَواتِ ، وَ خالِفِ الْهَوی ، وَ اعْلَمْ أ نَّکَ لَنْ تَخْلُو مِنْ عَیْنِ اللّهِ ، فَانْظُرْ کَیْفَ تَکُونُ . ( ۲۳ )
ترجمه :
فرمود : در زندگی ، صبر را تکیه گاه خود ، فقر و تنگ دستی را همنشین خود قرار بده و با هواهای نفسانی مخالفت کن .
و بدان که هیچگاه از دیدگاه خداوند پنهان و مخفی نخواهی ماند ، پس مواظب باش که در چه حالتی خواهی بود .
۲۴ .قالَ علیه السلام : مَنْ اتَمَّ رُکُوعَهُ لَمْ تُدْخِلْهُ وَحْشَهُ الْقَبْرِ . (۲۴ )
ترجمه :
فرمود : هرکس رکوع نمازش را به طور کامل و صحیح انجام دهد ، وحشت قبر بر او وارد نخواهد شد .
۲۵ .قالَ علیه السلام : الْخُشُوعُ زینَهُالصَّلاهِ ، وَ تَرْکُ مالایُعْنی زینَهُالْوَرَعِ . ( ۲۵ )
ترجمه :
فرمود : خشوع و خضوع زینت بخش نماز خواهد بود ، ترک و رها کردن آنچه ( برای دین و دنیا و آخرت ) سودمند نباشد زینت بخش ورع و تقوای انسان می باشد .
۲۶ .قالَ علیه السلام : الاْ مْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیُ عَنِ الْمُنْکَرِ خَلْقانِ مِنْ خَلْقِ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ، فَمْن نَصَرَهُما اعَزَّهُ اللّهُ ، وَمَنْ خَذَلَهُما خَذَلَهُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ . ( ۲۶ )
ترجمه :
فرمود : امر به معروف و نهی از منکر دو مخلوق الهی است ، هر که آن ها را یاری و اجرا کند مورد نصرت و رحمت خدا قرار می گیرد و هر که آن ها را ترک و رها گرداند مورد خذلان و عِقاب قرار می گیرد .
۲۷ .قالَ علیه السلام : إ نَّ اللّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَخْتارُ مِنْ مالِ الْمُؤْمِنِ وَ مِنْ وُلْدِهِ انْفَسَهُ لِیَاجُرَهُ عَلی ذلِکَ . ( ۲۷ )
ترجمه :
فرمود : همانا خداوند متعال بهترین و عزیزترین ثروت و فرزند مؤ من را می گیرد ( و هلاک و نابود می گرداند ) ، چون دنیا و متعلّقات آن بی ارزش است تا در قیامت پاداش عظیمی عطایش نماید .
۲۸٫ قالَ له رجل : اَوصِنی بَوَصِیَّهٍ جامِعَهٍ مُخْتَصَرَهٍ ؟
فَقالَ علیه السلام : صُنْ نَفْسَکَ عَنْ عارِالْعاجِلَهِ وَ نار الْآجِلَهِ . (۲۸ )
ترجمه :
شخصی به حضرت عرض کرد : مرا موعظه و نصیحتی کامل و مختصر عطا فرما ؟
امام علیه السلام فرمود : اعضا و جوارح ظاهری و باطنی خود را از ذلّت و ننگ سریع و زودرس ، همچنین از آتش و عذاب آخرت ، در امان و محفوظ بدار .
۲۹ .قالَ علیه السلام : فَسادُالاْ خْلاقِ بِمُعاشَرَهِالسُّفَهاِ ، وَ صَلاحُ الاْ خلاقِ بِمُنافَسَهِ الْعُقَلاِ . ( ۲۹ )
ترجمه :
فرمود : معاشرت و همنشینی با بی خردان و افراد لااُبالی سبب فساد و تباهی اخلاق خواهد شد؛ و معاشرت و رفاقت با خردمندان هوشیار ، موجب رشد و کمال اخلاق می باشد .
۳۰ .قالَ علیه السلام : الاْ دَبُ عِنْدَالنّاسِ النُّطْقُ بِالْمُسْتَحْسَناتِ لاغَیْرُ ، وَ هذا لایُعْتَدُّ بِهِ مالَمْ یُوصَلْ بِها إ لی رِضَااللّهِ سُبْحانَهُ ، وَالْجَنَّهِ ، وَالاْ دَبُ هُوَ ادَبُ الشَّریعَهِ ، فَتَادَّبُوا بِها تَکُونُوا اُدَباَ حَقّا . (۳۰ )
ترجمه :
فرمود : مفهوم و معنای ادب از نظر مردم ، تنها خوب سخن گفتن است که رکیک و سبک نباشد ، ولیکن این نظریّه قابل توجّه نیست تا مادامی که انسان را به خداوند متعال و بهشت نزدیک نگرداند .
بنابر این ادب یعنی رعایت احکام و مسائل دین ، پس با عمل کردن به دستورات الهی و ائمّه اطهار علیه السلام ، ادب خود را آشکار سازید .
۳۱ .قالَ علیه السلام : ثَلاثُ خِصالٍ تَجْتَلِبُ بِهِنَّ الْمَحَبَّهُ : الاْ نْصافُ فِی الْمُعاشَرَهِ ، وَ الْمُواساهُ فِی الشِّدِّهِ ، وَ الاْ نْطِواعُ وَ الرُّجُوعُ إ لی قَلْبٍ سَلیمٍ . ( ۳۱ )
ترجمه :
فرمود : سه خصلت جلب محبّت می کند : انصاف در معاشرت با مردم ، همدردی در مشکلات آن ها ، همراه و همدم شدن با معنویات .
۳۲ .قالَ علیه السلام : التَّوْبَهُ عَلی ارْبَع دَعائِم : نَدَمٌ بِالْقَلْبِ ، وَاسْتِغْفارٌ بِاللِّسانِ ، وَ عَمَلٌ بِالْجَوارِحِ ، وَ عَزْمٌ انْ لایَعُودَ . (۳۲ )
ترجمه :
فرمود : شرایط پذیرش توبه چهار چیز است : پشیمانی قلبی ، استغفار با زبان ، جبران کردن گناه نسبت به همان گناه حقّاللّه و یا حقّالنّاس – ، تصمیم جدّی بر اینکه دیگر مرتکب آن گناه نشود .
۳۳ .قالَ علیه السلام : ثَلاثٌ مِنْ عَمَلِ الاْ بْرارِ : إ قامَهُالْفَرائِض ، وَاجْتِنابُ الْمَحارِم ، واحْتِراسٌ مِنَ الْغَفْلَهِ فِی الدّین . ( ۳۳ )
ترجمه :
فرمود : سه چیز از کارهای نیکان است : انجام واجبات الهی ، ترک و دوری از گناهان ، مواظبت و رعایت مسائل و احکام دین .
۳۴ .قالَ علیه السلام : وَ حَقیقَهُ الاْ دَبِ : اِجْتِماعُ خِصالِ الْخیْرِ ، وَ تَجافی خِصالِ الشَّرِ ، وَ بِالاْ دَبِ یَبْلُغُ الرَّجُلُ الْمَکارِمَ الاْ خْلاقِ فِی الدُّنْیا وَ الاَّْخِرَهِ ، وَ یَصِلُ بِهِ اِلَی الْجَنَّهِ . (۳۴ )
ترجمه :
فرمود : حقیقت ادب و تربیت عبارت است از : دارا بودن خصلت های خوب ، خالی بودن از صفات زشت و ناپسند .
انسان به وسیله ادب – در دنیا و آخرت – به کمالات اخلاقی می رسد؛ و نیز با رعایت ادب نیل به بهشت می یابد .
۳۵ .قالَ علیه السلام : إ نَّ بَیْنَ جَبَلَیْ طُوسٍ قَبْضَهٌ قُبِضَتْ مِنَ الْجَنَّهِ ، مَنْ دَخَلَها کانَ آمِنا یَوْمَ الْقِیامَهِ مِنَ النّار . ( ۳۵ )
ترجمه :
فرمود : همانا بین دو سمت شهر طوس قطعه ای می باشد که از بهشت گرفته شده است ، هر که داخل آن شود و با معرفت زیارت کند – ، روز قیامت از آتش در امان خواهد بود .
۳۶٫ قالَ علیه السلام : مَنْ زارَ قَبْرَ عَمَّتی بِقُمْ ، فَلَهُ الْجَنَّتهُ . (۳۶ )
ترجمه :
فرمود : هرکس قبر عمّه ام حضرت معصومه سلام اللّه علیها را با علاقه و معرفت در قم زیارت کند ، أ هل بهشت خواهد بود .
۳۷٫قالَ علیه السلام : مَنْ زارَ قَبْرَ اخیهِ الْمُؤْمِنِ فَجَلَسَ عِنْدَ قَبْرِهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَهَ وَ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی الْقَبْرِ وَقَرَءَ : ( إ نّاانْزَلْناهُ فی لَیْلَهِالْقَدْرِ ) سَبْعَ مَرّاتٍ ، امِنَ مِنَ الْفَزَعَ الاْ کْبَرِ . ( ۳۷ )
ترجمه :
فرمود : هرکس بر بالین قبر مؤ منی حضور یابد و رو به قبله بنشیند و دست خود را روی قبر بگذارد و هفت مرتبه سوره مبارکه ( إ نّا انزلناه ) را بخواند از شداید و سختی های صحرای محشر در امان قرار می گیرد .
۳۸ .قالَ علیه السلام : ثَلاثٌ یَبْلُغْنَ بِالْعَبْدِ رِضْوانَ اللّهِ : کَثْرَهُ الاْ سْتِغْفارِ ، وَ خَفْضِ الْجْانِبِ ، وَ کَثْرَهِ الصَّدَقَهَ . ( ۳۸ )
ترجمه :
فرمود : سه چیز ، سبب رسیدن به رضوان خدای متعال می باشد :
۱ – نسبت به گناهان و خطاها ، زیاد استغفار و اظهار ندامت کردن .
۲ – اهل تواضع کردن و فروتن بودن .
۳ – صدقه و کارهای خیر بسیار انجام دادن .
۳۹ .قالَ علیه السلام : الْعامِلُ بِالظُّلْمِ ، وَالْمُعینُ لَهُ ، وَالرّاضی بِهِ شُرَکاٌ . ( ۳۹ )
ترجمه :
فرمود : انجام دهنده ظلم ، کمک دهنده ظلم و کسی که راضی به ظلم باشد ، هر سه شریک خواهند بود .
۴۰ .قالَ علیه السلام : التَّواضُعُ زینَهُالْحَسَبِ ، وَالْفَصاحَهُ زینَهُالْکَلامِ ، وَ الْعَدْلُ زینَهُالاْ یمانِ ، وَالسَّکینَهُ زینَهُالْعِبادَهِ ، وَالْحِفْظُ زینُهُالرِّوایَهِ . ( ۴۰ )
ترجمه :
فرمود : تواضع و فروتنی زینت بخش حسب و شرف ، فصاحت زینت بخش کلام ، عدالت زینت بخش ایمان و اعتقادات ، وقار و ادب زینت بخش اعمال و عبادات ؛ و دقّت در ضبط و حفظ آن ، زینت بخش نقل روایت و سخن می باشد .

پی نوشت ها

۱-بحار الانوار : ج ۷۲ ، ص ۶۵ ، ح ۳ ، مستدرک الوسائل : ج ۸ ، ص ۳۲۹ ، ح ۹۵۷۶ .
۲-امالی شیخ مفید : ص ۳۲۸ ، ح ۱۳ ، مستدرک : ج ۸ ، ص ۳۲۴ ، ح ۹۵۶۲ .
۳-اءعلام الدّین : ص ۳۰۹ ، س ۱۱ ، مستدرک الوسائل : ج ۸ ، ص ۳۵۱ ، ح ۹۶۳۴ .
۴-بحار الانوار : ح ۶۸ ، ص ۱۵۵ ، ح ۶۹ .
۵-اءعلام الدّین : ص ۳۰۹ ، س ۵ ، بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۳۶۴ ، ضمن ح ۵ .
۶-بحار الانوار : ج ۷۱ ، ص ۱۸۱ ، س ۱ ، اءعیان الشّیعه : ج ۲ ، ص ۳۶ ، س ۱۴ .
۷-تنبیه الخواطر : ص ۴۲۸ ، بحار الانوار : ج ۶۷ ، ص ۲۴۵ ، ح ۱۹ .
۸-وسائل الشّیعه : ج ۱۶ ، ص ۲۴۲ ، ح ۲۱۴۶۶ .
۹-بحار الانوار : ج ۷۲ ، ص ۱۰۹ ، ح ۱۲ ، مستدرک الوسائل : ج ۷ ، ص ۲۳۰ ، ح ۸۱۱۴ .
۱۰-مستدرک الوسائل : ج ۱۷ ، ص ۳۰۸ ، ح ۵ .
۱۱-بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۳۸۰ ، ح ۴۲ .
۱۲-تهذیب الا حکام : ج ۷ ، ص ۳۹۶ ، ح ۹ .
۱۳-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۹ ، بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۸۱ ، ح ۷۵ .
۱۴-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۹ ، بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۸۲ ، ح ۷۹ .
۱۵-بحار الانوار : ۶۸ ، ص ۳۴۰ ، ح ۱۳ .
۱۶-بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۷۹ ، ح ۶۲ .
۱۷-خصال : ج ۲ ، ص ۶۵۰ ، ح ۴۶ .
۱۸-بحار الانوار : ج ۶۸ ، ص ۵۳ ، ح ۶۹ .

۱۹-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۵۰ ، س ۱۱ .
۲۰-بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۸۰ ، ح ۶۳ .

۲۱-حلیه الا برار : ج ۴ ، ص ۵۹۹ ، س ۱۱ .

۲۲-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۷ .

۲۳-بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۳۵۸ ، ح ۱ .

۲۴-کافی : ج ۳ ، ص ۳۲۱ ، ح ۷ .

۲۵-نور الا بصار : ص ۳۳۱ ، س ۱۲ ، بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۸۰ ، س ۱۲ .

۲۶-خصال صدوق : ص ۴۲ ، ح ۳۲ .

۲۷-کافی : ج ۳ ، ص ۲۱۸ ، ح ۳ .

۲۸-احقاق الحقّ : ج ۱۲ ، ص ۴۳۹ ، س ۱۱ .

۲۹-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۹ ، بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۸۲ ، ح ۷۸ .

۳۰-ارشاد القلوب دیلمی : ص ۱۶۰ ، س ۱۹ .

۳۱-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۹ ، س ۱۳ .

۳۲-بحار الانوار : ج ۷۵ ، ص ۸۱ ، ح ۷۴ .

۳۳-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۹ ، س ۳ .

۳۴-ارشاد القلوب دیلمی : ص ۱۶۰ ، س ۱۵ .

۳۵-عیون اخبارالرّضا علیه السلام : ج ۲ ، ص ۲۵۶ ، ح ۶ .

۳۶-کامل الزیارات : ص ۵۳۶ ، ح ۸۲۷ ، بحارالانوار : ج ۹۹ ، ص ۲۶۵ .
۳۷-اختیار معرفه الرّجال : ص ۵۶۴ ، ح ۱۰۶۶ .
۳۸-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۹ ، س ۷ .۳

۳۹-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۸ ، س ۱۸ ، بحار : ج ۷۵ ، ص ۸۱ ، ح ۶۹ .
۴۰-کشف الغمّه : ج ۲ ، ص ۳۴۷ ، س ۱۹ ، بحار : ج ۷۵ ، ص ۸۰ ، ح ۶۵ .